Woman Behind the Sun: Mallie Hellström

Detail: Mallie Hellström, Collage on carton, A4, 2022

Her Above Everything*

Mallie Hellström

She come from far,
In the wildeness of her life,
To reach the optimum,
She is protection,
Her senses are passion,
Fired hearts in a thunderstorm of raw feelings,
The universe melts emotions,
Let you and her feel like it will be
the best last bit of everything.

*Poem for the collage self-titled

Mallie Hellström, Tryptic ‘No.1: Her Above Everything’, ‘No.2: Beauty Dies Last’, ‘No.3: One Step Back Three Steps Forward’ Photo Montage, 2022

Mallie Hellström is a contemporary analog collagist and interdisciplinary artist works in her own studio based in Berlin, Lichtenberg. Mallie is a young artist, but it is possible to come across an intense experience in her art already. She is synthesizing the modernist collage tradition with the surrealist attitude, bringing it to the present day and creating miracles.

She also curates regularly group-exhibitions and art-events such as Karnival Of Arts – that is a three days art-event since 2021 (with focus for flinta and queer artists since 2022) and in solidarity from this year with artistic and cultural associations with social interests.

She has been interested in colors since her early ages, has improved herself by making detailed drawings and posters over time. In the paintings which she creates by releasing the subconscious with surrealist automatic technique, a decorative intensity, a textural elegance, interesting symbols and expressions waiting to be revealed are hidden.

Mallie Hellström, sketch, ink on paper, 2017

Mallie Hellström, Collages on carton, Left: ‘Untitled’, Right: ‘Seculum’ A4, 2022

One Step Back

Three Steps Forward*

Mallie Hellström

Sie erwarteten nichts und doch,
Verwechselten sie Ängste mit Liebe,
Die eine Liebe die sie verdienten,
Konnten sie sich nicht erfüllen,
Um schlussendlich zu realisieren,
Es war Ilussion, eine Zeitlang gut,
Wieder aufgebaut auf Trümmern,
Ihrer einst so tiefen Zuneigung,
Lass los, lass laufen,
Es wird für beide ein großes Los sein,
Was nicht zusammengehört,
Wird nie zu etwas unendlichen führen,
Vorallem wenn beide so fühlen,
Sie bleiben sich trotzdem zugewandt,
In ewiger freundschaftlicher Treue,
Gehen sie nun Ihre eigenen Wege.

*Poem for the collage self-titled

Mallie Hellström ‘Golden Smog Golden Lungs’ Collage on handmade paper, 22×17,5 cm, 2022
Mallie Hellström, ‘Untitled’ Mixed media collage, 2022

These are not enough for Hellström, with the collage technique she has developed, the artist begins to create touching and critical scenes over time.

Her work honors the Dada aesthetic in the 21st century. Mallie takes the viewer on a tour through many layers of thought and history in her compositions created with the traditional method, these visual poems can also be read as serious paintings that examine many concepts.

She also takes active part in artist collectives and open to receive requests for exhibitions as well collaborations under her Instagram @artbyhellstrm or by email artbyhellstrm @ gmail.com

Don’t forget to visit artbyhellstrm for more art.

Dövmedeki Çizgiler: Zeynep Mar ‘A Grotesque Phantasmagoria’

Zeynep Mar, Tattoo drawing

Resimlerinde müstehcen konulara eğilse de aslında çekingen birisi o, becerikli, zerafet sahibi, titiz çalışmalarıyla genç yaşta kendini gösteren yeteneklerden Zeynep Mar; onu resimleriyle tanıdık ama gelin görün ki dövme konusunda da bir o kadar iddialı, yarattığı karakterlerdeki ürkünçlük, absürdlük bizlere ne kadar da yakışıyor. Fantastik yaratıklar, cinlere karışmış çocuklar, tuhaf hayvanlar, kötücül varlıklar, iblisler, ifritler, ucubeler ve envayi çeşit garipliğe rastlamak mümkün onun çizgilerinde, her bir karakterin stilizasyonuyla vücuda işlediği bu mikro-evrenler, gözlerimizin önünde canlı birer tiyatroya, grotesk bir fantazmagoriye dönüşüyor adeta.

Zeynep Mar’ın her biri farklı hikayelerden fırlamışçasına duygusal yoğunluğa sahip karakterlerinin, dikkatlice bakıldığında ciddi detaylardan mürekkep oldukları anlaşılıyor, bu yaratık-figürler, stresli hallerinin tersine son derece sade ve rahat çizgilerle betimlenmişlerdir; bu diyalektik sanatçının resimlerinde de dikkat çekiyor. Mar, hüznü ve melankoliyi, erotizmin kösnül ışığında en hassas ve acı verici katmanlarına kadar işlemekten korkmayan cesur bir ressam. Bu flash karakterlerin topluca sahnelendiği kompozisyonlar ise çok geçmeden gözlerimizin önünde doğaüstü bir masalı canlandırmaya başlarlar.

1994 İstanbul doğumlu genç ressam, Avni Akyol Güzel Sanatlar Lisesi’ni bitirdikten sonra 2012’de Mimar Sinan Güzel Sanatlar Fakültesi resim bölümünü kazanıyor ve 2019 yılında mezun oluyor. Uygulamalı atölye olarak fresk seçiyor ve okul dönemi boyunca serigrafi, gravür, lif sanatı ve ebru derslerini alarak kendini geliştirmeye devam ediyor. Yurt içi ve yurt dışı olmak üzere birçok karma sergi ve fuara katılan sanatçı aynı zamanda çizimlerinden nakış yaparak da bir çok iş üretmiştir.

Zeynep Mar, Tattoo drawings
Zeynep Mar, Tattoo Arts

Zeynep Mar, 60x45cm, Kağıt üzerine akrilik, 2021
Reptilian Mar, 2020

Conversation with Zeynep Mar, Multidisciplinary Istanbulite Artist

Çağla Bölek March 2019

Zeynep Mar is a young artist who is currently based in Istanbul. Born in 1994 in Istanbul, the painter begins to study painting at the age of 10. After studying at Avni Akyol Fine Arts High School, she won the Mimar Sinan Fine Arts Faculty painting department in 2012 and graduated in 2019. She chooses frescoes as a hands-on workshop and focuses on self-development by taking classes in serigraphy, engraving, fiber art and marbling throughout the school term. The artist, who participated in many group exhibitions and art fairs in Turkey and abroad, also produced many works by embroidering from his drawings.

Although she tends to obscene subjects in her paintings, she is actually a shy person. Zeynep Mar is a resourceful, graceful, and talented artist who showed herself at a young age with her meticulous work; we know her with her paintings, but come see how ambitious she is about tattoos, and the eerie and absurdity of the characters she creates suits us. It is possible to come across fantastic creatures, children mixed with demons, strange animals, evils, freaks and all kinds of strangeness in her lines, the micro-universes that are embroidered into the body with the stylization of each character, transforming into a living theater, a grotesque phantasmagoria in front of our eyes.

Zeynep Mar, Tattoo drawings
Zeynep Mar, Tattoo Arts
Zeynep Mar, Nakış/ Textile works (2018)

“If I had the chance I would like to learn all the fields and match them with my works.”

Zeynep Mar is a striking young artist who is currently based in Istanbul. We talked about her inspirations, working process, and her divergent style. Enjoy the ride!

You create in various fields; painting, illustration, embroidery… Can you interpret your style and elaborate your technique? 

I have always been fond of variety. I do not think that one should focus solemnly on one area, at least I know that I cannot. I paint since I was a child and then I got the painting education but after a while painting only fell short. It is like eating apple everyday or looking from the same perspective. Jumping one field to another gives me peace because when I turn back to the old works that bored me then, I have a clearer, purer approach and find the right angle with new accumulations. It is a loop inside me. One might think that multiple fields can block progression but for me, everything is connected. If I had the chance I would like to learn all the fields and match them with my works.

Zeynep Mar, Nakış/ Textile works (2018)
Zeynep Marr (64) dekupe
Zeynep Mar, Tuval üzerine akrilik (2017)

What does your carnivalesque, bright and bold usage of colors mean to you? What is your relationship with colors?

Simplicity is not so close to me. I always want to be a productive artist but my exhibited works are not many. Actually, it is related to the difficulty of the creation process. When the moment comes I feel the excitement of a four-year-old with chaos in my head, I want to express everything and match coherent fields together and afterward feel the relaxation of that newly formed chaos. Perhaps it is related to my age and what is being experienced. I cannot be sure what kind of evolution would take place in the future…

Zeynep Mar, Tuval üzerine akrilik (2017)

I see repetitive figures and conceptions in your works. Such as women from different cultures, psychedelic effects, and nudity. Can you talk about their meaning for you? 

Woman figures and portraits are something I often use and nudity because of my academical past maybe. I haven’t thought about why I paint nudity but aren’t clothes boring? There are already dresses on everyone and everything… Those figures and conceptions are my experiences, emotions, and dreams as I am at some sort of a dimension and apparently my work here still continues. Those repetitions are not disturbing and it is okay to mingle around until they reach the next dimension. Aesthetics have been examined for centuries and consciousness is present right from the start and we question the cause of existence. All of these are fundamental, special and personal. Things that open to interpretation.

Zeynep Mar, Tuval üzerine akrilik ve posca (2017)

My style is not particularly Eastern or Western, the goal is to find the balance between the two.

In an earlier interview of yours, you mentioned that East Asian cultures and combinations of the opposition are inspiring for you. Considering your creative process, can we say that co-existence and acceptance of diversity are necessary in order to form a complete artwork? 

Yes. Different range of emotions, different materials, the unity of different ways of expressions… In the end, the universe consists of these and everything becomes more beautiful with solidarity. I believe it is important to accept and embrace it.

Your last group exhibition was at Mecra titled ‘Aysel Gürel Sergisi’. Aysel Gürel was a colorful, local artist that labeled as ‘marginal’. How was the experience of visualizing her as a radical and protest artist like yourself?

I haven’t been painting for a long time and haven’t been participating in an exhibition. So, when the invitation came I was delighted. Her personality accommodates with my style easily. Because I think her as a mother, a hard-working woman, with working ethics of her own and also a woman that doesn’t care about social pressures and doesn’t have regrets. There is not a single personality and a single role in life and Aysel Gürel is a good representation of it. After I found a suitable composition for her the rest flow fluently. I took a break from embroidery and felt a strong urge towards painting because of this work. It became one of the rare works that satisfied me.

Can you talk about opportunities and disadvantages of being a rebellious young artist in Turkey? 

My works did not put me in a rough situation before. I often receive positive criticism and the negative ones mostly are from my school in which I can see their points. I am glad about my current position. It is necessary to experience the conflict of extremes if the aim is creating something distinctive. Focusing on one area might harm the holistic point of view. My style is not particularly Eastern or Western, the goal is to find the balance between the two. Also when the study material is the self, process flows easily. The key is to continue… I have some projects in mind to work on. Also, I plan to attend Base this summer and I am open to exhibition invitations.

Interview by Çağla Bölek, March 2019 / yabangee – All photos courtesy of the artist.

For more information and contact:

Instagram: ZEYNEP MAR

Tumblr: ゼイネップ

Moleküler Adımlarıyla Şair: Eren Burhan

Eren Burhan, 2022

Haziran İki Bin Yirmi İki,

Bir Gecesi Gördüğüm Rüya

Eren Burhan

Pan su üzül yaprakları
Süzülsün manevrasıyla
Çaprazlama ateşin
Moleküler yürüyüşünü karda yaptı
Moleküler uykusuna
Güneşle ayın arasındaki bükülmüş metal
Patlayıp, yattı.
Peric komik biri
Peric skandal sandallarıyla
Zen nehirlerine
Salya akıtabilmek için
Parmaklarını sürtünmeyle açıp
Uçuşunu buzda yaptı moleküler
İlk uçuşuydu bu
Kar tanelerinin doldurduğu pattern,
Haricisim otlağında
Birkaç katmanlı katı mantarın
Çimine ulaşmak için
Sinematograf hayvansı bedenle sürünüyor.
Dört ayaklı bir ondört ayaklı.
Koku dokunun özünden fırlamış
ve dili uzatıyor dışarı.
Bu dil öyle bir dil değildil.
Peric ayıklığı en içkin içkimdir
Rüyay görür çürür

Eren Burhan “Dance” Kağıt üzerine pastel 2020

Lamba Kutusu Bir Dudak

Eren Burhan

Oranlıları yer, cesetlerine yenil 
Sabahın erken saatlerinde ilk serinlikte 
Koskocaman bir dünyaya geldim 
Mıknatıslama akımı 

2. Ve 3. Harmonikleri
Sık sık yaktırttığı kulak kanat 
Cehenneme dalan bağlantı grubuna 

Kendilerine bir saat kurulduğunu anımsar
Tırnaklarının ölümcül çıkış diyagramları 

Nasılsa aynı nokta 
Binlerce yaşamın ateşli
Yük alma fitili 
Yazınında karşılaştığımız 
Kuş yerini de çiğnedi eren irin 
Sesi de gün boyu 
Oran katı bir gökyüzüyle 
Birimler, görevliler, hat tıkacı soluğu 
Kumanda taşları arasında bu yolcu 
Sindirdi yemini

Sanat yapıtlarıyla olan tüm elementler 
Kök damar veya 
Kör damar diye tabir edilen 
Örnek kalınt hattaki kırık, iz dökme 
By- pass ayırıcı denir bu ayırıcıya
Su bloke biçiminden gelen 
Kesin sesli sinyal 
Bağırıyor kesin sesinizi diye 

İç ihtiyacı beslemeye yeter 
Lamba kutusu bir dudak 
jeneratörler sayıların müziğini 
Sepya kuyruğunda 
uzay doğunun

2017 Çanakkale

Otopside Buz Kal

Eren Burhan

Küçük gezegen kolyen
Yapışkan vuruşları
Obsi diyen kış göğsünle
Bişisel yarım küreyi
Yapışkan örü, dışı örtü
Robotla, yuvarlar yu’vav
Anne, antik asemik
Buzsun milyar parçadan


Eren Burhan ‘Dağ Orkestrası’ Lethe Kitap, 2019

98′ model bir şairressam Eren Burhan.

Dağ Orkestrasıyla sesleniyor.

Orkestra mümkün olan her yerde!

“munch; çığlık, rimbaud’un keskin dumanı; çığlık!
göktürk; çığlık, derinlik; çığlık, uzay; çığlık
sanayide yontuluyor mermer
dikilmek için toprağa; çığlık
gökyüzünden inen boş kargo; çığlık
demir; çığlık, kablo; çığlık, çığlık; çığlık!
ruhun sırtında taşıdığım odun ordusu; çığlık…

Dağ Orkestrası

Vinyet: Ek Dergi


Instagram: errenburhan

Joie Panique ! 7 nouveaux livres !

Joie Panique ! 7 nouveaux livres !

Très chères toutes et tous,

Joie Panique continue de vibrer et d’explorer…

7 nouveaux livres d’artistes arrivent dès demain !

7 artistes // 7 livres

Éditions limitées à 100 exemplaires  !!!

  • Tirage unique et original numéroté à la main
  • Format 15 x 21 cm
  • Très beau papier 170 g.
  • Vernis sélectif 3D
  • 20 pages d’images
  • 1 livre : 7 € // Pack des 7 nouveautés : 45 € seulement

JoiePanique Fantasma art book artists edition new artbook ghosts fantasies Joie Panique
Joie Panique Editions

Ils seront disponibles demain, mais nous vous offrons la possibilité de les commander en avant-première dès aujourd’hui sur www.joiepanique.ecwid.com !!!

N’attendez pas pour vous assurer de recevoir votre exemplaire collector  !

Merci à toutes et à tous !

Événement Paris : lancement le mardi 29 novembre à la galerie Arts Factory lors du vernissage de l’exposition d’Atak qui dédicacera son livre à cette occasion !

Événement Tours : Joie Panique au Festival Juste une impression organisé par le Temps Machine le samedi 19 et le dimanche 20 novembre.

Les 7 nouveaux livres Joie Panique sont arrivés !!

JPNQ loves YOU forever

Carole & Célia

Joie Panique Editions

Perfect Punk Emre Varışlı ve Otopoetika

GFX: Nils Bertho


Emre Varışlı


Yazar’ın üç duvarlı odası ormana açılıyor. Manzara National Geographic. Yeşilin bitiminde hemen bir göl başlıyor. Göle yansıyan ağaçlar. Pastoral bir cehennem. Yazar dalıp gitmiş ve kamera hemen sırtından dolaşıp, önüne geçiyor, yüze yakın plan!

Koyu kahve takım içinde, kravatı pis ve buruşuk. Yeşile bakıyor. Mimiksiz. Kamera uzaklaşıyor. İnsan kendine en son rastlıyor. Bazıları için romantik doğadaki bok kokusunu Yazar hissetmez. Sadece yalın ayak durur ve ona yaklaşmaya götü yemediği için, tüm temkiniyle bakar. Gözleri yaşarıncaya kadar açık, gözleri akıncaya kadar açık, gözleri kendi gözleri olmayana dek açık. Bir kadın olduğunu unuturcasına ve bir erkek olduğunu unuturcasına, pigmentler akarken, yağmur beklenirken, kamera kayda devam ediyor. Odadan çimlere uzanan kablo yığını. Küçük elektirik kaçakları ve çıtırtılar. Böcekler gibi. Yazar geri çekiliyor ve üç duvarlı odayı geçip, diğer odaya dalıyor.

Ahşap döşemeli bir 90’lar faciası. Aplikler ve loş ışık içinde oturan çekirdek aile. Baba elit ve ayrı yıkanan temiz ev gömleğiyle çayını içiyor. O sırada araya porselen tabak seti, kadın pedi, çamaşır suyu ve meşrubat reklamı alınıyor. Bir erkek çocuk, üzerinde siyah bir pelerin var. Kamera kayıtta. Oğlanın yüzüne yakın plan. Oğlan az önce ağlamış ve şimdi mimiksiz şekilde kendi çükünü düşünüyor. Karşısında oturan üvey annesi tarafından tacize uğrayarak geçen geceler. Televizyonda üvey annenin taciz görüntüleri dönüyor. Ailecek çaylarını içip izliyorlar. Babanın yüzündeki tebessüm kocaman bır yarığa dönüşüyor. Yazar tam ortalarında, aile bireyleri onu başlarıyla, sakince, oturaklı, ölçülü bir şekilde selamlıyorlar. Kamera kaydediyor ve kablolar, müthiş el dokuması yeşil halının üstünde geziniyor.

biz kadınlar ve erkekler
sigaralarımız yakıp güzel kıyafetler giymeyi
kur yapmayı, götleri,
birbirimize ait olmayı bedenen devletler oluşturmayı
devlete ait olmayı, faturalanmış bir akış sağlamayı
imzalı parasal seçimleri, şarküteri alışverişlerini
kırmızı ruja sadık kalmayı, azıcık resmi giyinmeyi
ama asla fazla resmi görünmemeyi, bacakları, kalpleri
suratları tıraşlamayı, aynı yerlere sıçmayı, sıvalı duvarlar
arasında alt alta olmayı, üst üste olmayı, seks oyuncaklarını
akrabanın altın dişini, sik sıvazlamayı ve göt parmaklamayı
sulanmış amcıkları, cenaze evi için yemek pişirmeyi, azıcık sanattan anlamayı
haberlere bak-mayı,Pazar kahvaltılarını, hayvanat bahçelerini
iyi havalandırmayı, gay barları, hetero barları, mini barları
manik arkadaşlara üzülmeyi, ormana gidip fotoğraf çektirmeyi
doğa yürüyüşlerini, zencilerden bahsetmeyi, uzay açılarını
şişman çocukları, zayıf çocukları, uyuşturucuyla mücadeleyi,
terörle mücadeleyi, herhangi bir şeyle mücadeleyi
rus klasiklerini ve dini bayramları çok severiz.

Dış ses susuyor. Aile salonundan çıkılır. Kapıdan çıkarken kısa bir plan alınır. Kamera sırttan takibe devam eder. Yazar üçüncü odaya girer. Küçük bir ofis. Fotokopi makinası ve bilgisayarlar. Genç bir kadın Yazar’ı gördüğünde alt dudağını ısırır. Masanın altından bacaklarını birleştirip sıkar ve kamera bunu çoktan kaydetmiştir. Klima sesi. Klavye sesleri. Yazar mimiksiz.

Yeni başlayan aksiyon dizisi reklamı. Patlayan bombalar, havaya uçan arabalar ve silikon memeli tehlikeli kadınların macerası. Ter, erkeklik, tam otomatik silah, gece elbisesi, jartiyer. Yakın plan. Yazar’ın buruşuk deri üstünde gezinen göz yaşları. Kızın eline bacak arasına kayıyor ve kamere takipte. Asla tepki vermiyor. Adam fermuarını açıyor ve aletini salıyor. Ofisin ortasında otuz bir çekmeye başlıyor. Akan zevk sularına yakın plan. İçeriye sızan güneş ışığıyla parıldayan damlalar. Şakaktan akan ter. Beyaz ofis. Beyaz kadın. Apış arasında gezinen kırmızı ojeli yalanmış parmaklar.

dış ses:
insanın ne olduğu yüzünden anlaşılmaz
insan yüzü bir sapmadır
hayvan yüzü doğrudur
Kamera havalanıyor. Birbirine bağlı üç oda tepeden görünüyor. Uzaklaştıkça bir yıldıza
Yazar o sırada ilk odadan, baştan başlıyor.

160. Kilometre işbirliğiyle gerçekleştirilen etkinlikte Emre Varışlı “diye bir şey bilmiyorum”, “Ölüm ve Piyasa” kitaplarından ve kitaplaşmayı bekleyen şiirlerinden seçtiklerini okuyor.

GFX: Liza Kaka

Factors Which Threat Our National Security

Emre Varışlı, 2016

Translation from Turkish to English by Deniz Cansever

what on earth you are looking for – with a rifle, getting away from some foggy place with a camera on your hand, hostages corrupted by a company which won’t let us take a nap under the midnight peacefully, just jerk off
when priests are kissing boys in their eyes, drain the semen.
When the boys start to kiss your padishah-eyes, just jerk off

when you see a robot movie, just jerk off
I’m not a martyr…
I didn’t mean to be a religion for you…
I’m not one of your militants…
I just wanted you to stroke my feathers…
I’ve left the company behind me

Turkey was moving, I had to get rid of my clothes – this country is really moving, before my third eye turns into a piece of art, I have to get rid of my eyes… you’re organizing permited protests, paying some money for damned books, with foods and smartness, with travelings, with bills, with hearses that you’re occuiped with doing. You’re just a civilized man who’s waiting for a nippy. Whereas the Nuclear planet is sooner, with parasites and you can hare the noises of electric crahes if you try to be fucking quiet for a while, neutralize your mind, hey, where is the mid-asian prophet, just tell me where the hell is that mid-asian prophet, a murder in the mid-october, a confusion in the mid-october, rise and fall for everyone, start to worshiping right through the crimson trees, reversed goat of the company, blood spots all over the snow-white and smooth walls of the company, a rusty machine in the middle of the company’s womb, the company, polytheism, shit nappies all over the illuminated panels., what on earth they are looking for – with a rifle, while young-dead-naked fleshs was crashing to the streets, the drum is blessing you, the rumbling devices knows that you’re really looking for, i wish that the company kills you as soon as possible, while the young-aged-bodies was crushing to the cold stone…

the bare sound of dead-naked fleshs – like a market property -do you ever realize that young-naked-fleshs are just about to loose their purchasing power – do you ever realize that young-naked-fleshs won’t be able to make your economy great again dead-naked-fleshs won’t be able to buy a damn car which was on that commercial anymore- dead-naked fleshs won’t be able to work like 20 hours – young-naked-fleshs won’t be able to follow your damn pioneer company – you’ve taken the right of police chasing from the dead-naked fleshs – dead-naked fleshs won’t be apply to the ministry of health for quit smoking anymore – you’ll not let dead-naked fleshs to watch some porn young-dead-naked fleshs won’t be able to see season off sales – dead-naked fleshs won’t lose weight healthy, dead-naked fleshs won’t be settled and get bussy with organic farmery – dead-young-naked fleshs won’t get the Italian food and it’s marvelous tastes – dead-naked fleshs can’t have a coffee and try to work at the same damn time – dead-naked fleshs won’t be able to try your new medicines – dead-naked fleshs can’t go and pray during holy friday anymore – dead-naked fleshs won’t follow the collumns anymore – dead-naked fleshs won’t participate to the customer satisfaction survey -dead-naked fleshs

sunny lands
my pants sticking to the ass, drenched
it’s not some sweat beacuse of working hard
just dust
looking for the dead spawn just came
looking for the dead spawn
on the land of Anatolia, looking for the dead spawn anatolian dead spawn thedeadspawnofanatolia just came for love
and to kill somebody

GFX: Liza Kaka

Milli Güvenliğimizi Tehdit Eden Unsurlar

Emre Varışlı, 2016

Elinde tüfekle neyi arıyorsun, elinde kamerayla sisin içinde uzaklaşıyorsun, şirketin elinde rehinler
bizi gecenin altına yatırmayacaklar, meniyi boşalt
padişah gözlerinden oğlanlar öperken, meniyi boşalt
robot filmleri izlerken, meniyi boşalt
ben sana şehit değilim
ben sana din olmadım
ben senin militanın değilim
ben senden tüylerimi okşamanı istemiştim
tüylerini okşamak istemiştim
şirketi arkamda bırakmıştım
Türkiye hareket ediyordu, giysilerimden kurtulmalıydım – bu ülke hareket ediyor, üçüncü gözüm bir sanat eserine dönüşmeden önce, gözlerimden kurtulmalıyım
izinli gösteriler yapıyorsun, birkaç kitaba para ödüyorsun, yemekler ve zarafetler içinde, seyahatlerle faturalarla cenaze arabalarıyla meşgul oluyorsun. Garsonu bekleyen bir medenisin. oysa Nükleer gezegen yakında, parazitlerin ve elektrik çakımlarının sesini duyabilirsin biraz sessiz olursan, aklını toprakla, orta asya peygamberi nerede, bana orta asya peygamberinin yerini söyle, ekim ayında bir cinayet, ekim ayında bir kargaşa, yükselmiş ve düşmüş herkes için, kıpkırmızı ağaçlara tapmaya başlıyoruz, şirketin ters keçisi, şirketin beyaz pürüzsüz duvarında kan lekesi, şirketin rahminde paslı makine, şirket, şirk, şirketin ışıklı panosuna dolan bok sinekleri.. onlar tüfekle neyi arıyorlar, genç ölü çıplak etler sokağa çarparken, taşa çarparken, sen ne yapıyorsun, bir heykelin altında duruyorsun, oryantal bir heykel seni koruyor, davul seni koruyor, gümbürdeyen aygıtlar senin ne istediğini çok iyi biliyor, şirketin seni gebertmesini diliyorum, genç ölü bedenler soğuk taşa çarparken..
ölü çıplak etlerin sesi – pazar malı gibi – genç çıplak etlerin alım gücünü kaybettiğini biliyor musunuz – ölü çıplak etlerin ekonomiye artık can veremeyeceklerinin farkın mısınız – ölü çıplak etler reklamını yaptığınız o arabayı alamazlar artık – ölü çıplak etler artık yirmi saat çalıştırılamayacaklar – genç çıplak etler yurt dışı tatillerinde öncü firmanızı takip edemeyecekler – ölü çıplak etlerin polis tarafından kovalanma hakkını ellerinden aldınız – ölü çıplak etler sigarayı bırakmak için bakanlığınızdan yardım alamayacak – ölü çıplak etlere porno izletemeyeceksiniz – genç ölü çıplak etler mağazanızın sezon indirimden yararlanamayacak – ölü çıplak etler sağlıklı kilo veremeyecekler, ölü çıplak etler köye yerleşip organik tarım yapamayacaklar – ölü genç çıplak etler İtalyan mutfağının eşsiz tatlarını deneyemeyecekler – ölü çıplak etler kahvesini yudumlayıp çalışamayacaklar – ölü çıplak etler yeni ürettiğiniz ilaçları deneyemeyecekler – ölü çıplak etler cumaya gidip dua edemez artık – genç ölü çıplak etler köşe yazılarını takip edemeyecekler – ölü çıplak etler müşteri memnuniyeti anketlerine katılamayacaklar – ölü çıplak etler

tüfekle ne arıyorsan – bırak… ölüm bir şeydir, sıklıkla istenen bir şey, embriyonik gelişim, kurtuluş marşları, ben yaz akşamları kimin elini tutup filmlere, korkunç sokaklara gideceğim
bu aşk saatinde arazilerdeyim
güneşli arazilerdeyim
pantolonum kıçıma yapışıyor sırılsıklam
alnımdan emek teri akmıyor
toz toprak
Ölü dölü bulmaya geldim
buraya geldim
ölü dölü bulmaya geldim
Anadoluda ölü dölü bulmaya
anadolü ölü dölü anadolüölüdölü
bir şeyi sevmeye
bir düşman kazanmaya



You have to make a decision son!


Elsa von Freytag Loringhoven (1874-1927)

Baroness Elsa von Freytag

1874 doğumlu Alman dada sanatçısı Loringhoven, New York, Greenwhich Village’de yaşadı, erkek dadacılar kadar adı duyulmasa da avangard ve çağının oldukça ötesinde işler üretti. Provoke etmeye ayarlı el bombası kadar güçlü şiirleri ancak 2011 yılında basılabildi. Diğer yazılarını da kapsayan bu derlemenin adı ‘Vucüt Teri: Elsa von Freytag-Loringhoven’in Sansürsüz Yazıları’ adını taşıyordu. Yazdıkları 1918’de dergilerde James Joyce’un yazıları ile yanyana basılıyordu ve Jean Heap onu ilk kadın dadacı olarak tanımladı. 1913 yılında bir Baron ileevlenerek Barones ünvanını aldı, yazıları kadar avangard fotoğrafları ile de ünlü olan Barones, Man Ray’e sadece poz vermekle yetinmedi, şu an kayıp olan ve jenital bölgeleri traş ederken çekilmiş olan kısa bir filminde de oynadı. Marcel Duchamp’ın R. Mutt adıyla imzalayıp 1917’da Bağımsızlar Sergisi’ne katmak istediği ‘Fountain’ çalışmasındaki ürinalın arkasındaki el de Barones‘e aitti. ‘Sound poetry’ denen dadacı şiirlerin ilk üreticilende de biridir. 20’li yıllarda parasızlık onu Avrupa’ya dönmeye zorladı. Almanya’da para kazanmayı umuyordu, ancak birinci dünya savaşının yıkımından beri toparlanamamış olan Almanya’da bunun imkansızlığını görüp Paris’e geçti. Durum orada da farklı değildi. Djuna Barnes gibi Amerikalı lezbiyen sanatçılar onu Amerika’ya geri aldırmaya çalışsalar da 1927’de Paris’teki evinde açık unutulan havagazından zehirlenerek öldü. Atina avangard film festivalinden Nina Veligradi’nin Ankara 4. Kuirfest için seçtiği flmler arasında gösterilen, Lily Benson ve Cassandra Guan adı sanatçıların 2013 yılında çektiği yönettiği ’The Filmballad of Mamadada’ ‘Dadaananın Şarkılı Filmi’ bu yüzyılın ilk dada sinema örneklerinden biriydi. Kült yayınlarının ‘Dada bakire bir mikroptur’ kitabında da Barones’in seçme yazılarına Türkiye’de ilk kez yer verildi.

Cemal Akyüz, 2015

GFX: Nils Bertho

’Bir Düzine Koktey— Lütfen’

Baroness Elsa von Freytag Loringhoven

Çeviri: Cemal Akyüz

Yok bana bakire lolipop – evet – yok
Muzumuz. İştahlı bir damağım var – Yerim
Onları hep – – – – — — — —
Selüloitten züppe boruları var—- her boyutta —
Şeytani bir şekilde bir babunun kıç rengine boyanmış .
Bir adam —-
Bir deste arzu ! İşte ürküten bu
Modern Amerikalı’nın sorunu
Ev konforu? Eksik serserilik
Aslında bakımlı olması gereken concona !
İşte başlıca sorun bu.
Vibratör var — — —
Nazlı yosmaoyuncağı ! ben erişkin bir bireyim
Oy verme hakkına sahip — — — cömertce payımı istiyorum
Hangardan – bebeğimizin cadı şabatı –
Iyon dikililitaş.
Radyo ne için — — Lütfederseniz?
Havva’nın oku ayıcıkları deler
Dikenli telin üzerinden.
Günde bir elma — — —
Gelecek — — —
Ha ! Ne zaman? Ben dil yutan bir yogi değilim.
İlerleme çok sevindirici —
Etkilemez beni –
Dürt onu –
Tekmele onu – –
Kışkırt onu – –
İt onu –
Yayınla — — — —
Şimşek çaktıran fikir bu !
S.O.S. ulusal kısaltmasıdır –
Nasıl reva görürüz
kalkmiş salıncağı
Pışş ! herhangi bir ibne şairin Freudcu göğsünde yeterince
Kimyasal var mı çekmek için
Kendini beğenmişliği. Kiralarız bir tane.
Lanet ! O değil de ! Sorun şu —-
Horoz kabarır aptalca !
Ah iyi !
Fransa’dalar — sıradaki hava—
Kutuplar — — — —
Onlara dalgalar yollamış — şeker gibi —
Valentinler —
Söyle beraber — — —
Ah yıldırım !
Yılansı hava akıntıları — — —
Hııışşşşşşşşş ! Deler sözcükler
Sersemlemiş hissediyorum !
Bundan hoşlanıyorum. Oğlanların peşinden korkmuyorum
– Ama hakkım var
Derinden şok olmaya.
İşte biz böyleyiz – ama sen de boşlukları dolduruyorsun
Canım— Ben kuir değilim— sek istiyorum — —
Bir düzine kokteyl – lütfen — — — —

GFX: Nils Bertho

Sembollerle Godzilla


Godzilla’nın nükleer tehlikeyi simgelediğine dair genel bir kanaat vardır, ilk film için bu görüş doğru olabilir ama ne var ki, canavarların karşı karşıya gelmeleri ve hatta birçok kere Godzilla’nın dünyayı istilacılara karşı koruması, bu canavarın daha başka şeyleri de simgelediğini göstermektedir. Aslında Godzilla’nın medeniyetten hoşlanmayan bilinç-altımızı simgelediğini söylersek pek de yanlış birşey söylemiş sayılmayız. İster batı kökenli ister doğu kökenli olsun, filmlerde ortaya çıkan canavarlar mutlaka büyük bir şehire gelip burayı yok etmeye çalışırlar. Bu yok ediş aslında seyircinin kendisinin yapmak istediği ama asla yapamayacağı bir eylemdir. Tahrip etme sahneleriyle seyirci bir şekilde rahatlamış olur. Belki çoğu seyirci, kanlı sahnelerde ya da çok gerilimli sahnelerde gözlerini perdeden kaçırabilir ya da gözlerini kapayabilir fakat canavarların binaları yıkmasını genelde bir tepki göstermeden seyreder. Hele Eifel kulesi, Big Ben, Washington anıtı gibi artık ülkelerin sembolü olmuş yapıtların yok edilmesi, seyirciye en büyük hazzı vermektedir; çünkü bu sanal yok ediş aynı zamanda seyircinin bilinç-altındaki ülke ve ülkeler konusundaki isyanına da cevap vermektedir. İşin ilginç yanı, bu en büyük hazzın seyircide oluşturulması bile ancak 50’li yıllardan itibaren olabilmiştir. Otuzlu yılların King Kong’u Empire States Building’e çıkıp çok kişinin canını almış, birkaç uçak düşürmüş olabilir ama asla bu ünlü yapıya bir zarar vermemiştir (daha doğrusu vermesine izin verilmemiştir).

Batılı canavar filmlerinin en özel sahneleri canavarların insanları öldürdüğü sahnelerdir. Rodan ve Ebirah (Ebirah Canavarlar Adası) gibi bazı filmlerde canavarların insanları öldürmesini ya da yemesini gösteren sahneler bulunmaktadır ama genelde kaiju filmlerinde insan kıyımı batıya oranla hemen hemen hiç yoktur. Zaten Godzilla radyasyonla beslendiğinden insanları yemek gibi bir huyu yoktur. Evet şehirleri yıkmakta, ayaklarıyla tankları ezmekte, elinin tersiyle savaş uçaklarını düşürmekte, atomik nefesiyle gemileri patlatmaktadır ama filmlerde asla bunların içlerinde insan varmış izlenimi verilmez. Oysa batıda bu tür yapı ve araçların içindeki insanların korku dolu bağırışları ve yüz ifadeleri verilmeden edilmez. Kimi zaman Godzilla’nın birkaç kişiyi öldürdüğüne tanık oluruz ama bu kurbanlar zaten onu öldürmek isteyen, ondan ölesiye nefret eden kişilerdir. Godzilla bu insanları öldürürken bile sadece bulundukları yapının yıkılmasını görürüz. Asla ölümlerini görmeyiz. Oysa Hollywood tarzı bir senaryo olsaydı Godzilla bu kötü kişileri ağızda çiğneme, ayaklar altında ezme, atomik nefesle yakma gibi yöntemlerden biriyle “en korkunç şekilde” öldürürdü.

İçinde insan olduğu vurgulanmadan Godzilla’nın yaptığı bu tahribat işlemi, medeniyeti yok etme içgüdüsünü tatmin ederken bir taraftan da seyircinin suçluluk duymasını engellemektedir.

Godzilla’nın ikinci ve üçüncü dönemlerine göz atıldığında bu canavarın aynı zamanda çevreci yönü olduğunu görmüş oluruz. Godzilla artık bu filmlerde nükleer santrallere gidip buraları yok etmektedir. Onun yok olmasını isteyenler artık Japon halkı değil, Japon hükümeti ve ordusudur. Bu şekilde, enerji sıkıntısı gerekçesiyle nükleer enerjiyi kabullenmiş olan insanoğlunun, bir yandan da bunları yok etme isteğini Godzilla, filmlerinde gıkı çıkmadan yerine getirmektedir. Bir açıdan ekolojist bir terörist olmuştur.

Godzilla 2000’in sonunda Godzilla yine uzaydan gelme bir canavarı yok edip insanlığı kurtarmış olmanın mutluluğu ile Tokyo’yu yıkmayı sürdürürken, filmin kahramanları bilim adamı ile gazeteci kız arasında geçen konuşma kayda değerdir:

Bilim Adamı: Bu canavarı, Godzilla’yı biz bilim adamları yarattık ve o zamandan beri de onu yok etmekle uğraşıyoruz. Gazeteci Kız: Peki ama neden? Neden hep bizi koruyor?
Bilim Adamı: Belki de hepimizin içinde birer Godzilla vardır.

Sadi Konuralp

Kaynak: Geceyarısı Sineması Dergisi, Sonbahar 2002


Evde tutsak. Zorunlu tutsak.

Sokakta tutsak. O zaman hem içeride hem dışarıda zorunlu tutsak.

Nicedir Galata’da yaşayan bir insan olarak, İstiklal’in geçirdiği değişikliklere şahit olmak … Gezi olayları, Emek sineması, Salt, Robinson Crusoe, ve şu an artık kapanmış başka birçok mekan. Kapitalin kültürsüzlükle yoğurduğu kitlelerle kültüre topyekün saldırısı. Kültür çok doğru bir tanım olmayabilir zira hep “kimin kültürü?” sorusunu da beraberinde getirir. Belki, farklılıklar desek daha doğru olur, hem bu şekilde tutsaklık durumunu daha eskilere de çekebiliriz: 6-7 Eylül 1955. Zorunlu tutsaklık ve zorunlu göç.

Dünyanın dört bir yanında ama bilhassa en son ABD’de mantar gibi başgösteren otoriter rejimler, Trump’ın ABD seçimlerini kazanması, son haftalarda son derece gereksiz bir şekilde hepimizi tehdit eden bir tecavüz yasasının önerilmesi ve geri çekilmesinin bizde neden olduğu travmalar, Suriye savaşı: Aydınlanma ve laiklik sonrası bireyi birey olarak kuran hemen hemen her koşulu sarsmaya, yıkmaya, infilak ettirmeye dayalı düzenlemeler. Ama 70’lerden beri hayalimiz değil miydi, bireyi, bireyliğini belli bir özne pozisyonuna sahip çıkarak kendini kuran burjuva bireyini iflas ettirmek? Ama bu iflas, amaçlanan iflas başka bir iflas. Saldırılar sonucu darmadağın edilen bireyi otoriter bir gücün sesine itaatkar kılmayı amaçlayan bir iflas..

Tuhaftır ki tecavüz kültürü Antik Yunan’da başlamış ve görsel temsilleri ise Rönesanstan bu yana ressam ve heykeltraşların sıklıkla itibar ettiği konulardan biri olmuştur. Leda ve Kuğu miti söz konusu olduğunda, Leonardo da Vinci, Michelangelo, Peter Paul Rubens, Salvador Dali ve hatta Cy Twombly aralarında en ünlüleridir. Efsaneye göre, Zeus bir gün kuğu biçimini alarak Leda’ya tecavüz eder ve bir kuğu narinliğiyle becerdiği bu iş aslında Yunan mitolojisinde ne ilk ne de son sınıraşımıdır. Sınıraşımı diyorum çünkü her tecavüzde güç sayesinde aşılan, bireyler arasında varolan, birey denen figürü tarih sahnesine çıkaran sınırların aşımı vardır. Bu sınırların Antik Yunan’da nasıl çalıştığına dair net bir bilgimiz olmasa da, Hesiod’un yüzyıllardır kulaktan kulağa aktarılarak dolaşan ayrıksı mitleri bir araya getirerek oluşturduğu Theogony’si mitler arasında yapısal bir bütünlük kurma çabasıdır. Sınırlar belki sadece Tanrıların, Tanrıçaların ve kahramanların adlarıyla belirlenmekte, ve bu sınırlar sadece nominal anlamda adlar arasında çizilmektedir ama sınıraşımını performe eden her kim olursa olsun sergilediği zorlama sayesinde gücü, üstünlüğü meşru kılınmaktadır. Meşru kılınan, tecavüz edilen ister erkek (burada Zeus’un tecavüz ettiği Ganymede adlı oğlan çocuğunu hatırlayalım) ister kadın olsun, erkek egemen güçtür ve kurumsallaşmasının en erken izleri Hesiod’un Olympos sakinlerini bir akrabalık kurumu içine sokarak ailenin, erkek egemen gücün şiddetine dayalı aile kurumunun ilk temellerini atmış olmasında görülebilir. Antik erkek egemen güç tecavüz, sınıraşımı sayesinde kendini kurmaktadır ve garip olan şudur ki kimse hazdan bahsetmemektedir.

Bunlar kuşkusuz tarih öncesi zamanlara ait bilgiler ama tecavüzün bugün hortlayan otoriter yapılarla Ortaçağ despotizmi arasında nasıl bir geçit oluşturduğunu anlamamız konusunda yardımcı olabilirler. Örneğin, ortaçağın feodal despotik yapılarında tecavüz gücü simgesel anlamda despotun imleme gücünce ele geçirilir. Anti-Odipus’ta Deleuze ve Guattari despotik imleme rejiminde bütün imleme eyleminin despotun sesine endekslendiğinden sözederler, yani imleme bağlamında zaten herkes hali hazırda tecavüz edilmiştir. Despotun imleme zincirini tekeline alışına, tecavüze, sınıraşımına karşı çıkan herkes ölümle cezalandırılmalıdır.

Bugün artık yavaş yavaş bütün dünyanın içine hapsedilmeye çalışıldığı otoriter tonlamalar karşısında, bizleri ele geçiren gücün medya olduğunu düşünerek, ses ve imge bağlamında birkaç saptayımda bulunmak istiyorum. Hatırlayacak olursak Walter Benjamin o ünlü “Tekniğin Olanaklarıyla Yeniden Üretilebildiği Çağda Sanat Yapıtı” adlı makalesinde filmin olası özgürleştirici, demokratik sanatsal yapısından bahsederken, olumlu ya da olumsuz bir havaya bürünmeden filmin ideolojik manipülasyona açık yanlarından da dem vurmuştu. Film sonuçta kitlesel bir deneyimi arzuluyordu. Benjamin’in ulaştığı sonuçların ne kadar doğru olduğu, filmin devletin ideolojik aygıtı olarak nasıl kullanılabileceği, Hitler Almanyasının Goebbels sayesinde icat ettiği itaat makinasında görünür hale gelmişti.

Michel Chion imge ve sesin, filmin eşit ağırlıkta kurucu öğeleri olduğunu varsayarak, filmin görsel-işitsel değerlere sahip bir sanat olarak değerlendirilmesi gerektiğini önerdiği çalışmalarında “synchresis” adlı bir kavram ortaya atar. Bu terim “synthesis” ve “synchronization” terimlerinden oluşmuş bir kavramdır. Sentez bilindiği üzere, Hegel’e referansla, ayrıksı ya da karşıt duran iki durumun bir araya gelerek üçüncü bir durum yaratmasıysa; senkron, iki farklı mecranın – yani ses ve imgenin – birbiriyle tutarlılık, denklik içinde akışıdır. Chion’un harmanlamasıyla oluşan “synchresis” kavramı ise ses ve imgenin bir sentez oluşturmadan, aynı anda aralarındaki farklılığı koruyarak birlikte aktıkları, denklik ya da tutarlılık gerektirmeyen bir akış biçimidir. Örneğin, bir zamanlar sinema dürbünü adıyla anılan bir oyuncak vardı, teknik olarak tek bir sahnenin ya da manzaranın az farklı iki fotoğrafından oluşur ve gözlerinizi oyuncağa dayadığınızda bu iki fotoğraf arasındaki fark üç boyutlu bir görüntü yaratırdı. Bu mekanizma insanın iki gözle görme biçiminden esinlenerek üretilmişti: doğal olarak görme biçimimiz, gözlerimizin her birinin herhangi bir bakış alanının iki farklı algılama biçiminin beynimizdeki sentezi sonucu oluşur. Gözlerimiz her ne kadar dünyayı farklı olarak algılasa da bu farklılık beynimizde gerçekleşen sentez ile üç boyutlu algının temel koşulunu oluşturur. Chion’un “synchresis” kuramında ses ve imgenin bir araya gelerek yarattığı ayrıksı durum, uzlaşmazlık, aynı sinema dürbününün çalışma prensibinde olduğu gibi, iki farklı bakış açısının arasındaki farkın korunduğu ama Hegelci anlamda bir üçüncü eleman, sentez yaratmadan yol alma, akma durumudur. Düşünsel açıdan yorumlayacak olursak, Chion’un kuramında Hegelci sentezin önünün kesilmesi farklılığın negatif bir öğe olarak çalışır bırakılmasında yatar. Ya da ses ve imge bir sonat formunda olduğu gibi sürekli kontrapuan yaratarak ilerler; sonuç bölümünde yer alan sentez, farklı melodik yapıların mümkün olan bütün tonal aralıklardan geçerek ürettiği ayrıksı bir yapıdır.

Otoriter ya da otoriterliğe eğilimli rejimlerde medya kullanımını bu önkoşullar altında gözden geçirecek olursak, sesin imgenin, filmik yapının hizmetine verildiği bir düzenle karşı karşıya olduğumuzu görürüz. Hollywood filmlerinden, TV dizilerine, reklamlara ve haberlere, haberlerin sunum biçimine kadar her türlü görsel mecrada ses her zaman ve halihazırda bize manipüle edilmiş olarak ulaşır. Algı pratiğinden bildiğimiz gibi işitsel olanı algılama gücümüz, görselden daha hızlıdır ve işitselin görselin emrine verildiği bir yapının nasıl bir ideolojik bir yapı olarak kullanılabileceği aşikardır.

Ontolojinin çok geçerli bir yapı oluşturduğuna inanmasam da, çalışarak çalışmayan ya da çalışmadan çalışan bir ontolojik kaygının derinliklerinde sesin ontolojiye gelmez bir alan olduğunu düşünürüm. İmgenin gücü ya da öncelliği bile sesi asla dize getirememiştir, ona görsel bir ontolojik kılıf biçmek dışında. Bununla ilgili olarak hepimizin paylaştığı ortak bir anı var aslında. Sanatın müphem bir ritm olduğuna dair en eski anımız belki bu. Anne karnında gözlerimizin henüz görmediği ve kulak ya da işitmek dışında dış dünyayla bağımızın olmadığı bir an. Duyabildiğimiz ise anne bedeninden gelen sesler ve en temelde annenin kalp atışları. Yani kulağın, işitmenin herşeyden önce geldiği, sesin henüz görselin hizmetine verilmediği bir an. Çok zaman önce anne karnını terketmiş olsak da, mesele bu anı hatırlanamazlığı içinde hatırlamakta yatıyor bence. Sınıraşımının ya da ur-tecavüzün henüz gerçekleşmediği o anı hatırlamak. En azından yeniden sokağa çıkabilmek için.

Zafer Aracagök

Istanbul Art News, Chronicle yazılarından, 2017

Resim: Olivier de Sagazan

Müjde: Vaat edilmiş hüzün, yarım kalmış insanlık

Alphan Eşeli ‘Müjde’ 2022, Mubi

“Müjde”, kırmızı çizgilere basan fakat ayağına bulaşan boyayı her iki tarafa taşıyan bir film ve müjde vermekten ziyade hüzün vaat ediyor…

Haydar Ali Albayrak

Alphan Eşeli’nin tam da fırtınaların koptuğu bir ortamda yayınlanan orta metraj filmi “Müjde”, bir süredir MUBI seçkisinde yer alıyor. Bir göçmen erkek ile buruk bir kadının aşkını işleyen film, Suriyelilere tepkinin nefret düzeyine ulaşıp göçmen politikasının “bekle gör” noktasına terk edildiği, etnik çatışma fayında sürekli enerji biriktiği bir dönemde insancıl bir yaklaşım sunma iddiasında…


Filmi değerlendirmeye geçmeden konusunu kısaca anmakta yarar var. Açgözlü bir müteahhidin evine talip olduğu Müjde (Lale Mansur), oğlu Okan’dan uzakta, bir başına yaşamaktadır. Anlaşmalar yapılıp evi boşaltma vakti geldiğinde nakliye işini verdiği Mustafa’yla birlikte Suriyeli amele pazarına giderek işçi seçen Müjde, içlerinde İngilizce bilen Sayyid’i de alarak eve döner. İletişime aç Müjde ile Sayyid (Salim Kechiouche) ortak bir noktada buluşup kısa sürede yakınlaşırlar. 

Taşınma esnasında Okan’ın arkadaşı Engin, işçilerin ensesinde boza pişirirken bir yandan ayrımcı ve aşağılayıcı davranışlarıyla Müjde’nin vicdanını uyandırmıştır. Müjde ile Sayyid arasında filizlenen sevgiyi ise nice engel ve yanlış anlamayı takiben bir yıkım beklemektedir.


“Müjde”yi yazmaya filmin süresinden başlamak istiyorum çünkü öykünün işlenişine dair ilk kırılmalar bu meseleye ilişkin. Öncelikle orta metraja seyircimizin alışkın olmadığını söylemeliyiz. Kısa ve uzun metrajlar kendi klasmanında değişen süreleriyle biçimsel bir standart oluşturmuşken “Müjde”de karşımıza çıkan 48 dakikalık öykü aktarımını ancak 90’larda izlediğimiz televizyon dizilerinden hatırlıyoruz. 2000’ler ile birlikte televizyona hâkim yayın anlayışı, anlatıları sündüre sündüre ilkin 90 dakikaya, daha sonra 150 dakikalara kadar taşıdı. Dolayısıyla 48 dakikayı günümüzde sadece çevrimiçi platformların ideal bölüm süresi olarak izliyoruz. Ancak bu 48 dakikanın platform matematiğine uygun tasarlandığı hesaba katılırsa başlı-sonlu bir öykülemeye aykırı kaçıyor.

“Müjde”nin ilk ve bana kalırsa en önemli handikabı hassas konusundan ziyade süresinin seyircimizce yadırganması. Hâlbuki Eşeli, filmin çatışmasını yöneterek klasik anlatıyı, ölçüsünde tutturmayı başarmış. Çıkış noktası (kentsel dönüşüm), buluşma/rastlaşma (Müjde ile Sayyid’in bir araya gelişlerinin yaşamın olağan seyrinde sırıtmayacak bir düzlemde verilmesi), zaman atlaması (kafede Suriyeli düşmanlığının boca edildiği masanın peşi sıra karşılaştığımız “çıplaklık”), pamuk ipliğine bağlı saadeti bozan yolculuk fikri ve final… Elbette bazı bölümlerin hızlı geçildiği söylenebilir. Çiftin arasında sevginin nasıl yeşerdiğini gözlemleyemiyoruz. Pansuman sahnesi var ama yetersiz… Yine Sayyid evden ayrıldıktan sonra karşımıza çıkan kısım çok açıklayıcı değil. Buna karşın 80 dakikayı rahat görebilecek bir filmin yarım saat kadar hafifletilmesi teknik bir inceliğe işaret etmekte…


Artık filmin politik planına ve sanatsal yaklaşımına değinebiliriz ki anlatıyı büyük ölçüde vermek istediği mesaj yönlendirmekte. Bu bağlamda “Müjde”, propaganda niyeti taşımasa dahi günün sonunda fazla köşeli bir film olarak dikkat çekiyor. Bu köşeler temele döşenmiş naif aşk öyküsünün inandırıcılığını zedelerken aynı zamanda eleştiri oklarına davetiye çıkarıyor. Politik doğrultunun filme olumsuz yansıdığı, dinamizmi kırdığı sahne şüphesiz kafe sahnesi… Müjde ile arkadaşları bir masada altın gününe benzer bir toplaşma düzenlediklerinde bolca kek böreğin yanı sıra bir önyargı sağanağına yakalanıyoruz ve dedikodu basitliğinde anılacak türden salvolar yerini nefret suçuna bırakıyor. Şermin (Banu Fotocan) başta olmak üzere tüm kadınlar ağız birliği etmişçesine yabancı düşmanlığını köpürtüyorlar. Bu arada bu kadınlar gerçekten varlar ve yaygınlar, abartılmış falan değiller. Filmi izledikten sonra bir toplu ulaşım aracında kahramanı tam da bu kadınlardan olan bir olaya rastladım. Orta yaşlı kadın eşiyle birlikte otobüsün arkasına kadar geldi ve iki genç erkeğin neşeli bir biçimde oturduğunu görünce ne eksik ne fazla şu cümleleri sarf etti: “Bu Suriyelilerden bıktık, kendi otobüsümüzde ayakta kalıyoruz. Yayıla yayıla oturmuşlar!” Daha sonra gençlerin Suriyeli olmadığını öğrendik, kadın ise çirkefliğini sürdürdü tabii… Bir yandan gençlere sataşmayı ihmal etmezken diğer yandan Suriyelilerin ülkeyi mahvettiği yönündeki nutkunu da kesmedi.

Filme dönersek, demin andığımız sahneden devam edelim. Müjde, kendi “özel” durumundan ve elbette vicdanından dolayı önyargı yağmuruna karşı çıkışlar sergileyip “madem ülkeyi bu kadar seviyorsunuz, oğlunuzu neden Avrupa’ya gönderdiniz” gibisinden itirazlar getiriyor. İşaret ettiği ikiyüzlülük son derece geçerli ve yaygın fakat Müjde’nin yaşadığı ilişki itibariyle duygular biraz daha öne çıkarılamaz mıydı? Soruyu daha temiz sorarsak: 60’ından sonra yeniden aşkı ve ilgiyi tadan bu kadının yaşadığı tedirginlikten argümanlarla desteklenmiş bir politik söylem nasıl doğuyor? Üstelik sezaryen de değil bildiğimiz, sağlıklı bir doğum! Yahut bu noktada Müjde’nin de çoğunluk gibi düşünmesini ve hatta davranmasını, sessiz kalıp sinmesini, sinmeyecekse de duygusallığa sıkışmasını bekliyoruz. Belki Müjde aklıselimin ve adaletin sesi olarak sadece ırkçıların değil ırkçı olmayan fakat “ev sahipliği” hakkından da caymayan “demokrat” kesimlerin ikilemini de teşhir ediyor. Belki biz fazla niyet okuyor, eseri fazla didikliyoruz ancak her halükarda gündelik yaşamın gerilimiyle filmden alacağımız mesajı filtrelediğimiz söylenebilir.

Ödüllü yönetmen Alphan Eşeli’nin imzasını taşıyan kısa film Müjde, 16 Mart’ta uluslararası film platformu MUBI’de global lansmanını yaparak dünya çapında ilk kez izleyicilerle buluştu. Lale Mansur ile Alphan Eşeli, ‘Müjde’yi ve yeni projelerini T24’te Muammer Brav’a anlattı.


Bu noktada teknik bakımdan sınıfı geçen ve geçişleri başarıyla sağlayan filmin belli bir politik plana sadık kalarak başka bir deyişle “çok taraflı” bakarak duru anlatım fırsatını teptiği görülüyor. Müjde’nin yoğurduğu malzeme ele avuca sığmaz türden… Bu malzeme bir yanıyla göçmenlerin durumunu tartışmaya açarken diğer yandan onlara yaklaşımı da gözler önüne sermekte… Irkçılık dediğimiz şey ise o sert görüntüsü ardında çağımıza ayak uyduran müthiş bir esneklik barındırıyor. “Bunu söylemek/yapmak ırkçılıksa ben de ırkçıyım” gibi çözüm üretmektense sorunu büyütmeye yarayan basiretsiz önermelerin yanı sıra “göçmen politikasını eleştirmek de ırkçılık (mı) oldu” utangaç şemsiyesi altına girilerek pek konforlu bir ırkçılık (elbet kendine kondurmadan hatta çoğu zaman farkına dahi varılmadan) yapılabiliyor. “Müjde” bu çatışmaya şüphesiz malzeme vermiş, bu yangına benzin sıçratmış. Fakat filme yöneltilen “tek taraflılık” eleştirisi haksız sayılmaz. “Müjde”ye, siyasi söylemi öne çıkan, siyasi rüzgâra eşlik eden işlerin ısmarlama olduğuna dair yargıyla yaklaşmayıp eseri iyi niyetli kabul ediyorsak “meseleyi tüm cepheleriyle ele alsa daha iyi olmaz mıydı” sorusunu sormamız gerekiyor. Süresi buna engel değil, bir film neticede tercihleri üzerinde yükselir. İşçi pazarı sahnesi ne kadar gerçekçi ve etkileyici ise kafe sahnesinin bir o kadar yavan kaldığını görüyoruz. Bu da şaşırtıcı değil çünkü pazar sahnesi Suriyelilerin yoksul kesiminin sefaletini, uğradıkları sömürüyü açıkça ortaya koyuyor. Kralın çıplak kaldığı bir sahne bu. “Suriyeliler asgari ücretten fazla nakdi yardım alıyor” iddiasını çürüten, en azından doğru dürüst destek görmeyen, insani koşullardan uzak yüz binlerce Suriyeli olduğunu gözümüze sokan bir sahne…

Nedir ki kafe sahnesinde kadınların doludizgin ithamları alabildiğine basit (sonuca dönük) duruyor. Üstüne bir de kolaya kaçılıp televizyon yorumlarından faydalanılınca göçmen düşmanı çizgi alabildiğine kaba hatlarla, bir anlamda toplumsal dinamikler göz ardı edilerek çekiliyor. Dahası erdiğimiz sonucun bir evveli yok. O finali, kafe sahnesinde, Engin’in çiğ davranışlarında, televizyon programında ve toplamında sistematik bir ötekileştirme ile temellendiren Eşeli’nin filminde açıklamadan ziyade hükme yönelerek peşin yargıya peşin yargı cevabı veren, sahaya sırt dönen bir yaklaşım seziliyor. Sayyid tutuklanıyor, adaletsizliğe uğruyor. Göçmenlerin durumu olağan şüpheliyi geçmiş, her suçun suçlusu’na dönüşmüş haldeler. Yoksul Suriyeliler abasız olmalarına karşın “tepesine binilecekler” listesinde en baştalar, biliyoruz ancak “Müjde”de bu gerçek soyut kalıyor ve haksız suçlamalarla pekiştirilen sokaktaki (ilişkilerin, hayatın içindeki) düşmanlık sokak dışında bir yerden, kafe sahnesinde görece “durumu iyi” kadınlardan, yine televizyon ekranlarında siyasetçilerin ağzından gerekçeleniyor. Göçmenlere bakış daha özenli işlenebilirdi.


Alphan Eşeli, film boyunca toplumu ve toplumu manipüle eden siyasetin aygıtlarını elden geçirirken devlete nihayet finalde geliniyor. Sayyid gözaltına alınıyor, polis otosunda, yüzünde yanıp sönen ışıklar, hüzünle oturuyor. Bu sahnede artık tastamam devleti görüyoruz. İlginçtir; Yeşilçam’da da devlet çoğun finalde zuhur eder, haksızlıkları ortadan kaldıran ve suçluyu yakalayan bir pozisyona yerleşir. Eşeli’nin filmindeyse zamanlama tutsa dahi bu kez tam tersi bir rolde, haksızlığı tamamlayan, bir bakıma “alınmış günahı” yargıya taşıyan, “vebale giren” konumda… Siyasetin göçmen politikası üzerinde belirleyici şiddetini finale saklamak (bir kez daha) tercih olmakla beraber filmdeki insani iddiayı da hafifletmiş. Zira bir ülkede mülteci dramı yaşanıyorsa toplumdaki yaklaşımın kökenini evvela kurumsal düzeyde, diğer bir deyişle dikenli telleri diken ellerde aramak gerekiyor. Dikenleri batıranlar, ötekileştirme ve nefreti yayanlar toplumun çeşitli kesimleri olsa bile o kazıkları çakıp o telleri çekenlerin aslan payı yadsınamaz. “Müjde”, ilkin dikenli tellere takılanları öykülemiş, sonrasında telleri göstermiş. Hal böyle olunca politik planının azizliğine uğramış.

Karakterlerine baktığımızda ise Müjde’nin Türk kahvesi ve sigara içen, kek börek yiyen “yurdum orta sınıf kadını” kompozisyonunu yalın hatta bir yönüyle şematik aktaran filmde Sayyid’in kökü dışarıda tedirginliğini aynı sadelikte izlemiyoruz. Müjde alabildiğine seyrelirken Sayyid, karakteri gereği kendini açmaktan sakınıyor. Bu durum oyunculuklara da yansımış. Mansur ile Kechiouche’nin performansları ilişkiyi, tamamlayan değil, aksine iten bir noktaya taşımış ki bu durum yönetmenin finaline hizmet ediyor doğrusu.


“Müjde” için sözü noktalarken başarılı bir orta metraj olduğunu yinelemeli, anlatısı yönünden ise siyaset ve mesaj verme baskısı altında yalpaladığını belirtmeliyiz. Kırmızı çizgilere basan fakat ayağına bulaşan boyayı her iki tarafa taşıyan bir film “Müjde” ve müjde vermekten ziyade hüzün vaat ediyor, insanın çatışmalar, sürgünlerle yarım kalmış öyküsünü sessiz sakin anlatıyor. Oysa hayat çok daha hızlı ve kara haberlere gebe…

Haydar Ali Albayrak’ın Mayıs 2022’de Gazete Duvar‘da yayımlanan makalesinden alıntıdır.

Şiirsel Beden ‘Le Corps Poetique’ CLOUT THEATRE



Acayip meraklı bir yaşlı kadın pencereden aşağı düş­tü, çivi gibi yere çakılıp parçalara ayrıldı.

Başka bir yaşlı kadın pencereden sarkıp ilkinin kalın­tılarına bakmaya başladı, ama o da, acayip meraklı oldu­ğundan, çivi gibi yere çakılıp parçalara ayrıldı.

Daha sonra bir başka yaşlı kadın pencereden yere ça­kıldı, sonra bir başkası, derken bir başkası.

Artık altıncı yaşlı kadın pencereden yere çivi gibi ça­kılırken onları seyretmekten bana gına gelince, kör bir adama örme şal verildiği söylenen Maltsevski’nin dük­kânında aldım soluğu.

– Daniil Harms

Clout Theatre – How A Man Crumbled

Clout, İstanbul ve Londra’da yaşayan ve çalışan ödüllü bir tiyatro grubu. Rusya, Fransa, Türkiye ve İskoçya’dan katılan üyelerle uluslararası bir izleyici kitlesine hitap eden fiziksel açıdan cesur bir tiyatro olmaya çalışıyor. Absürd mizah, şiddet, dağınıklık ve görsel şiire başvurdukları işleri, yüce şeyler kadar anlamsızlıkları da kapsıyor.

Paris’teki Ecole Jacques Lecoq Tiyatro Okulu’ndaki tanışıklık ve orada geçirilen yıllar, zamanla tüm bu işlerin habercisi oldu.

Şu anki çekirdek kadroları Sacha Plaige ve Mine Çerçi’den oluşuyor. Her biri, kendine münhasır dünyaları ve performans tarzlarıyla tiyatroya çok farklı açılardan yaklaşıyorlar. Bu dünyalar, birbirlerine ters düşseler de absürde, gerçekdışıya, groteske, uygunsuz ve şaşırtıcı olana doğru eğilimlerinin dehşet verici ve garip olanla birlikte gündelik hayatla buluşmasını sağlıyor. En büyük arzuları ise şimdiye kadar sahnede görülmemiş işlere imza atmak.

Sahne aldıkları yerler arasında (birkaç tanesi) Moskova’daki Meyerhold Merkezi, Maschinenhaus Essen, Londra’daki Battersea Sanat Merkezi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Tiyatrosu ve Edinburgh’daki Summerhall yer almakta.


Clout Theatre – How A Man Crumbled
Nota Bene 2017

Nota Bene Yayınları tiyatro dizisinden Jacques Lecoq imzasıyla yeni bir kuram kitabı:

Şiirsel Beden – Yaratıcı Tiyatro Eğitimi

Daha önce Beliz Güçbilmez’den Çöl Oyunu ve Zana Kılıç’tan Değirmen/Aş oyunlarını basan yayınevi Mine Çerçi’nin çevirdiği Jacques Lecoq’un “Şiirsel Beden/Yaratıcı Tiyatro Eğitimi” kitabıyla alana katkısını sürdürüyor.

“Şiirsel Beden”, çağdaş tiyatronun en önemli isimlerinden Jacques Lecoq’un 1956 yılında Paris’te kurduğu okulda verilen tiyatro eğitiminin temel ilkelerini, hedeflerini, yöntemlerini konu alıyor. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Fransa’da beden eğitimi dersleri veren ve spor aracılığıyla bedenin nasıl hareket ettiğini araştıran Jacques Lecoq, sonraki yıllarda İtalya’da keşfettiği commedia dell’arte, mim ve diğer hareket biçimlerinden etkilenir ve Paris’e geri döndüğünde bu biçimleri öğrencilerle birlikte araştırmaya devam edeceği okulunu açar. “Şiirsel Beden”de Jacques Lecoq, mimden akrobasiye, nötr maskeden mimodinamiğe, larva maskelerden karakter maskelerine ve karşı maskelere, hikaye anlatıcılığından melodrama, bufonlardan tragedyaya, insanlık komedisinden clowna ve absürde okuyucuyu okulun pedagojik yolculuğuna çıkarıyor.

Doğaçlama, oyun, maske, hareket ve jeste bakışını, kendi tiyatro anlayışını kitap boyunca okuyucuyla paylaşan Jacques Lecoq, kitabın üçüncü bölümünde mimar Krikor Belekyan ile ortaklaşa kurduğu ve bünyesinde deneysel senografi çalışmaları yapılan Hareket Çalışmaları Laboratuvarı (LEM) hakkında kısa bir bilgi veriyor. Kitabın son bölümü, dünyanın çok farklı yerlerinden gelen sayısız öğrencinin okulu bitirdikten sonra sanatsal yolculuklarına ne şekilde devam ettiklerini ele alıyor. Çevirisini Jacques Lecoq Uluslararası Tiyatro Okulu’ndan 2011’de mezun olmuş Mine Çerçi’nin yaptığı kitap, editör Beliz Güçbilmez’in ifadesiyle, Stanislavski metodunun Amerikan versiyonuyla, demek ki zaten yanlış çevrilmiş, yanlış anlaşılmış ve açıkça Amerikanlılaştırılmış versiyonu üzerine kurulu oyunculuk eğitiminin belirleyici olduğu Türkiye’de bedene nakşolmuş izlere dönerek, en çok bedenle hatırlamayı öğrenerek yeniden başlamak isteyenler ve tiyatro sahnelerinde yaratıcı bir soluk arayanlar için olağanüstü bir kılavuz niteliğinde.

Şiirsel Beden – Yaratıcı Tiyatro Eğitimi

Clout Theatre – How A Man Crumbled

Formed in 2012, Clout Theatre met and trained at Lecoq in Paris. They made their first show rehearsing in Paris squats and this grimey aesthetic has formed the foundations of all their work. Although their performance style contains strong influences from their training, they have carved out their own theatrical language and now make work heavily reliant on the visual, grotesque and strange. 

With members from Russia, France and Turkey, they strive to make physically bold theatre for an international audience. Using absurd humour and visual poetry, their work deals with the sublime and the ridiculous in equal measure. Their approach is atmosphere-based and seeks a coherence between visual elements, acting style and non-traditional narrative.

The core members of Clout Theatre are Sacha Plaige and Mine Cerci.

They have performed in China, France, Germany, Turkey and Russia and are now based in London.

Nominated Total Theatre Award 2012 & 2013, Darkchat Award 2015
Winners  Audience Award Physical Fest 2012, OneStop Arts Audience Award 2013

Clout Theatre combine Lecoq physical theatre and the absurdist tones of Daniil Kharms to bring you a visceral and bizarre adaptation of How A Man Crumbled. A Fringe hit in 2012, the cast returned to Summerhall in Spring 2013 for a special run of the show.