Gösterime girmesinin üzerinden birkaç gün geçtiğine göre, “Joker 2” üzerine kısaca söz almanın zamanı gelmiş demektir. Buradaki herkesin filmi izlediğini varsayıyorum, lakin en baştan belirteyim, henüz izlememiş olanlar aşağıda yazdıklarımı filmi izledikten sonra okurlarsa daha iyi olur.

Gökhan Gençay

En başta, devam filminin çekileceği duyurulduğu anda hissettiğim kaygının, ilk filmi seven bizleri kötü sürprizlerin beklediğine dair yaptığım değerlendirmenin doğru çıktığının altını çizerek başlamalıyım. “Joker 2”, en temelde bir muhasebe filmi. Bahsettiğim muhasebe, çürümüş bir toplumda içten içe beliren topyekûn yıkım arzusunun hiç beklenmedik karakterlerin cinneti üzerinden bir ayaklanma ruhunu nasıl teyakkuza geçirebildiği ekseninde şekillenmiyor, tabii ki! Warner Bros’un böylesi kaygıları olduğunu, bunları dert edindiğini düşünmüyoruz zaten hiçbirimiz. Fakat, ilk “Joker”ın kendi arzuları halefine küresel çapta bir isyan figürü haline gelmesini, ikonlaştırılmasını hem filmin yapımcısı Warner Bros şirketinin hem de yönetmen Todd Phillips’in dert edindiği kesin. Bu nedenle “Joker 2”yi, bütün türlerarası numaralar ve sinemasal “sirk gösterileri” sergilemenin ötesinde, esas olarak bir hesaplaşma filmi olarak tasarlamışlar.

Peki, bu nasıl bir hesaplaşma? Öncelikli olarak, hasarlı ve sorunlu bir karakter olarak sundukları, hatta ucubeye yakın bir profil çizdikleri Arthur’un Joker kimliğiyle nasıl ayağa kalktığını, kişisel öfkeyle kolektif isyanın nasıl birbirine eklemlendiğini izleten bizzat kendileri değilmiş gibi, her şeyi başa sarmaya, söz konusu yapıyı temelden yıkmaya uğraşma çabasını öne çıkaran bir hesaplaşma bu. Scorsese evrenine paslar atan kirli bir New York atmosferinde, alışıldık çizgi roman karakterinden ziyade sosyal gerçekçi bir “broken man”i beyazperdede başarıyla var eden bir ekip, şimdi, nedendir bilinmez, oturmuş, bu bağı nasıl koparırız, sorusuna yanıt aramaya soyunmuş.

Aslında, sözün gelişi olarak “nedendir bilinmez?” yazıyorum. Gerçekte yönetmen Phillips’in motivasyonu ayan beyan ortada. İlk “Joker”da film noir tadında, etkileyici bir çizgi roman psikopatını, hatta Beyaz muhalefetin jargonuyla bir incel’i ete kemiğe büründürmeye soyunurken -hem Joaquin Phoenix’in muazzam performansı nedeniyle hem de zamanın ruhunun etkisiyle dünyaya öyle bir Joker hediye ettiler ki, zamanla Lübnan’dan Şili’ye, Almanya’dan Bolivya’ya, sokakları ele geçiren isyancılar o karakteri ve duygusunu benimsedi, sahiplendi. Onun başından geçenleri kendi hayatlarıyla özdeşleştirdiler ve filmin yapımcıların gözünde “gerçekçi bir psikopattan” ötesi olmayan Joker bir anda isyan ikonu haline geldi. Müesses nizamın temsilcileri olarak bu tür bir popülerlikten en çok onların rahatsız olduğunu da hissediyorduk zaten. Nitekim, “Joker 2”nin temel kaygısı da o ikonu sokaklardan koparıp tekrar beyazperdeye hapsetmek.

Öyle ki, filmdeki avukat karakterinin temsil ettiği misyonla yönetmen Phillips’inki birebir uyuşuyor. Her ikisinin zihniyeti de ortak; Arthur’u zavallı, gariban, kader kurbanı bir ezik olarak göstermeye gayret ediyorlar (Öyle ki, Arthur bu filmde fiziki görünüm açısından da ilk filmdekinin kat be kat üstünde ucubeleştirilmiş). Onun mağduriyetini ve pişmanlığını öne çıkarmaya çalışıyorlar. Ve filme söz konusu “siyaseten doğrucu” çabanın karşısında duran bir karşıt karakter ekleyerek yapıyor bunu Phillips. Kim mi o karakter? Harley Quinn. Harley’nin film boyunca Arthur’u manipüle ederek onu “Jokerleştirmek” için canını dişine takması, sizce kimin/kimlerin duruşunun bir temsili? Tabii ki bizim! Yani, ilk filmi mütevazı bir başyapıt olarak ilan eden ve Joker’ı isyancı bir sembol olarak benimseyen bizlerin yaklaşımını ortaya koyuyor Harley.

Ezik, zekâ özürlü, ucube Arthur’un eylemlerinden pişman olmamasını, hatta onlara sahip çıkarak özgürleşmesini arzuluyor Harley, aynen bizim gibi. Ama yönetmen Phillips onunla aynı fikirde değil, maalesef. Öyle ki, filmin ikinci yarısında ağzımıza bir parmak bal çalarak Arthur’un Joker kimliğiyle-metaforik ve fiili açıdan- ayağa kalkışını bize izleterek gözlerimizi yaşartıyor yaşartmasına da, hemen ardından onun aslında Joker olmak gibi bir niyeti olmadığını, pişmanlıktan kıvranan sıradan, zayıf bir insan olduğunu bizzat kendi ağzından duyurarak Harley’i, yani bizi hayal kırıklığına uğratıyor. O noktada, tıpkı Harley gibi, biz de Arthur’u terk ediyoruz.

İzlediğimiz adam Joker değilse, ki olmadığını finalde anlayacağız, ilk filmde o evreni niye inşa ettin Todd Phillips? Şu hayal kırıklığını bize yaşatmak için yeni bir film çekmene de lüzum yoktu ki, bıraksaydın Joker ilk filmdeki haliyle hafızalarımızda yaşasaydı. Neyse…

Phillips, isyancı bir ikonun ontolojik sorgulamasına girişse, bireyleri insanüstü kahramanlaştırmaya meyleden kolektif itkilerin temellerini eleştirse, ona hak vereceğimiz noktalar da bulacağız. Ki, bunu “Fight Club”ın grafik roman olarak yayımlanan ikinci ve üçüncü ciltlerinde Chuck Palahniuk, son “Matrix”te de Lana Wachowski başarıyla yaptı. Her ikisi de, kendi yarattıkları evreni ve ikonografiyi yapısöküme uğratmaya cesaret ettiler. Phillips’in ise böylesi bir hamleyi önüne koyacak kapasitesi yok! O sadece ve sadece Arthur’un zavallılığının altını çiziyor, Harley’i ve onun temsilcisi olduğu isyancı kitleleri küçümsüyor.

Evet, “Joker 2” aslında iyi bir film. Öyle sağda solda “Rezalet! Aman izlemeyin!” diyenlere bakmayın siz. Hatta yerden yere vurulan müzikal sahneler de beni hiç rahatsız etmedi, şarkıların çoğu filmin hikâyesini besliyor ve kuvvetlendiriyor. Çok uzun sürmeleri dışında onları sorun olarak görmedim. Teknik işçilik de göz kamaştırıyor. Joaquin Phoenix yine olağanüstü performans sergiliyor, Lady Gaga bile beklediğimden iyi. Ne ki, bütün bu pozitif öğeler “Joker 2”nin var olma nedeninin Joker ekseninde gelişen popüler isyan kültürünü yıkmak olduğu gerçeğini değiştirmiyor.

Bu arada, filmde benim en çok hoşuma giden, finalde “gerçek Joker’a”, yani Heath Ledger’ın canlandırdığı Joker’a yapılan muazzam göndermeydi. Arthur’u bıçaklayarak öldüren de bizzat o oldu. Kendisinin Joker olmadığını açıkça ifade eden Arthur’un karşısına, “Kara Şövalye”de yanağındaki kesiklerin hikâyelerini farklı farklı anekdotlar eşliğinde anlatan gerçek Joker’ı çıkarmalarını beğendim. Filmi izlemeden önce, defalarca kez bizim için gerçek Joker’ın Heath Ledger’ın canlandırdığı Joker olduğunu vurgulamıştım hatırlarsanız. İşte bu hakikati Phillips bile kabul etmiş oldu böylece.”Joker 2”den aklımda kalacak tek iyi şey de bu olacak.

11-26 Ekim tarihlerinde gerçekleşecek 1.Uluslararası Kent Tiyatro Festivali-Etimesgut (KentFest) 8 ayrı ülkeden 15 gösteriyi 100. Yıl Cumhuriyet Kültür Merkezi (CKM)’de ağırlıyor. Dünyaca ünlü sanatçılar, özgün tiyatro eserleri, ilk kez sahne alacak oyunlar, genç oyuncular, sahne sanatlarına damga vurmuş ustalar ve daha fazlası KENTFEST’te bir araya geliyor.

Ankara’nın başkent oluşunun yıldönümünde başlaması planlanan festival, Kent Tiyatrosu’nun açılış oyununa da ev sahipliği yapacak. Kent Tiyatrosu oyuncuları Haldun Taner’in “Vatan Kurtaran Şaban” oyunu ile sahnede…

Deniz Göktaş’ın stand-up gösterisinde Ankara hikâyelerini anlatacağı festival, dünya tiyatrosunun efsanevi yönetmeni Theodoros Terzopoulos’un “Alarme” adlı oyununu seyirciyle buluşturacak. KENTFEST’te; Portekizli yönetmen Tiago Rodrigues imzalı Portekiz-Fransa ortak yapımı “Antony and Cleopatra”, çağdaş dansın ülkemizdeki önemli temsilcilerinden Taldans’ın (Mustafa Kaplan ve Filiz Sızanlı), Portekizli performans sanatçıları Sofia Dias ve Vítor Roriz ile birlikte gerçekleştirdikleri “Never Odd or Even”, Övül Avkıran-Mustafa Avkıran (MomoAct) rejisiyle, Almanya’dan festivale kuvvetli bir tokat gibi gelen Ballhaus Prinzenalle yapımı “NSU-Ölenler Arasında Almanlar da Var”, Hakan Kurşun’un (bilgisayar, gitar, vokal), Eylem Pelit (bas) ve Ediz Hafızoğlu (davul) ile ürettikleri sıra dışı projesi “Regeneration Subdivided”, disiplinlerarası üretimleri, dans, tiyatro, müzik, enstalasyon disiplinlerine yer veren TorkDance’in “SIR”, Fransa’da yaşayan Brezilyalı koreograf Vania Vaneau’nun “BLANC”, Ermira Goro’nun komşu Yunanistan’dan gelen dans gösterisi “Sirens”, Dansçı, koreograf Bedirhan Dehmen ile müzisyen Cem Yıldız’ın çağdaş dans ve canlı müziği birleştiren, Mihran Tomasyan ve Canberk Yıldız’ın da dans ettiği özgün yapımı“BİZ”, Tiyatroadam yapımı “39 Buçuk Basamak” yer alıyor.

The 1st International Kent Theater Festival-Etimesgut (KentFest), which will take place on October 11-26, welcomes 15 shows from 8 different countries at the 100th Year Republic Cultural Center (CKM). World-famous artists, original theater works, plays that will take the stage for the first time, young actors, masters who have left their mark on performing arts and more come together at KENTFEST.

The festival, which is planned to start on the anniversary of Ankara’s becoming the capital, will also host the opening play of the Kent Theater. Kent Theater actors will be on stage with Haldun Taner’s play “Vatan Kurtaran Şaban”…

The festival, where Deniz Göktaş will tell Ankara stories in his stand-up show, will bring the play “Alarme” by the legendary director of world theater Theodoros Terzopoulos to the audience. At KENTFEST; “Antony and Cleopatra”, a Portuguese-French co-production by Portuguese director Tiago Rodrigues, and ‘Never Odd or Even’ by Taldans (Mustafa Kaplan and Filiz Sızanlı), one of the most important representatives of contemporary dance in Turkey, together with Portuguese performance artists Sofia Dias and Vítor Roriz, Directed by Övül Avkıran-Mustafa Avkıran (MomoAct), Ballhaus Prinzenalle’s “NSU-There are Germans Among the Dead” is a powerful slap in the face to the festival from Germany and features Hakan Kurşun (computer, guitar, vocals), The extraordinary project “Regeneration Subdivided” by Eylem Pelit (bass) and Ediz Hafızoğlu (drums), “SIR” by TorkDance, whose interdisciplinary productions include dance, theater, music and installation disciplines, and “BLANC” by Vania Vaneau, a Brazilian choreographer living in France, Ermira Goro’s dance show “Sirens” from neighboring Greece, dancer and choreographer Bedirhan Dehmen and musician Cem Yıldız’s original production “BİZ”, which combines contemporary dance and live music and in which Mihran Tomasyan and Canberk Yıldız also dance, and Tiyatroadam’s production “39 Buçuk Basamak”.

Ankaralı Tatbikat Sahnesi, yeni oyunu “Batı Ekspresi”nin prömiyerini de yine Kentfest’te yapıyor. Naz Erayda ve Kerem Kurdoğlu’nun birlikte yönettikleri “Geçen Gün”, Nadir Sönmez’in yazıp yönettiği “Ama”; Şahika Tekand’ın yazıp yönettiği Stüdyo Oyuncularının oyunu “10 Adımda Unutmak” adlı etkileyici oyunu seyirciyle buluşacak diğer gösteriler arasında. Başka bir ilk ise, Ankara’nın Gordion’u üzerine hayata geçirilen bir proje… Yeşim Özsoy’un yönetiminde Gordion için yazılan üç oyun Kent Oyuncuları ile okuma tiyatrosu olarak gerçekleştirilecek.

Bu yıl ilk kez 11-26 Ekim tarihlerinde gerçekleşecek Uluslararası Kent Tiyatro Festivali-Etimesgut’un (KentFest) basın toplantısı, Etimesgut Belediye Başkanı ve Etimesgut Kent Tiyatrosu Genel Sanat Yönetmeni Erdal Beşikçioğlu; festivalin eş sanat yönetmenleri Övül Avkıran, Mustafa Avkıran ve Etim Kültür A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı İhsan Bahri Bellek’in katılımıyla 2 Ekim Çarşamba günü Metrohan’da gerçekleşti.

Basın toplantısında İBB Genel Sekreter Yardımcısı Mahir Polat ve İBB Kültür Dairesi Başkanı T. Volkan Aslan da festival ekibini yalnız bırakmadı. Beşikçioğlu’nun teklifiyle hayata geçirilen KentFest, 15 gün boyunca Türkiye’den ve dünyanın dört bir yanından gelen hikâye anlatıcılarının gösterilerini, yaratıcı atölye çalışmalarını, ilham verici söyleşileri, konserleri ve seyirci sohbetlerini Ankara’da, Etimesgut’ta sanatseverlerle buluşturmaya hazırlanıyor. Sekiz ülkeden 15 etkileyici gösteriye CKM Kent Tiyatrosu Sahnesi’nde ev sahipliği yapacak olan festival kapsamında aynı zamanda Kent Tiyatrosu’nun açılış oyununun prömiyeri de gerçekleşecek. Gösteri sanatlarının tüm dallarını kucaklayan programıyla Ankaralılara uluslararası bir şenlik yaşatmaya ve hem şehrin hem de ülkenin sanat takvimine umut verici yeni bir soluk getirmeye hazırlanan KentFest’in biletleri Biletix’te ve Biletinial’da

kenttiyatrofestivali.com <

“Galerilerin ve küratörlerin komik denecek şekilde ressamı ikinci planda bırakıp, sanatçılık oynayan garip bir güruhu cilalayarak ortaya fırlatıldığı post bir süreçten geçiyoruz.”

Pathos dergisi için yapılan söyleşi dosyasından 2019

Figürlerini gerçekliğe sadık kalarak işlediğin önceki sergilerinden farklı olarak, “Kâğıt” isimli son serginde figürün bütünlüğünü, biçimini bozmak, hatta parçalamak gibi bir tutum içinde olduğunu görüyorum.

Aslında bu tutumla yapmayı hedeflediğim herhangi bir şey yok. Bu bir tutum da değil. Mevcut durumun beni iterek getirmiş ve bırakmış olduğu bir karmaşa içinden hayata bakıyorum. Öyle bakan biri ancak böyle görür kanısındayım. Kendimle ilgili büyük bir memnuniyetsizlik içerisindeyim son zamanlarda ve bu nedenle sürekli bir şeyleri denemekle meşgulüm, deneyerek bir takım şeyleri çözümlemeyi arzu ediyorum ama çözümlemeye çalıştığım şeyde de saplanıp kalmam gibi bir durum söz konusu değil. Bu genişleyen bilgi ekseninde çember açıldıkça ben daha da küçüldüm, dolayısıyla gereksinim duyduklarım da değişti. Korkularını ancak çalışmanın dinamizmi içinde dizginleyebilenlerdenim. Aldığım eğitim ve resimsel mizacımdan ötürü doğaya olabildiğince sadık bir üslubum var. Yani izlemeyi seviyorum. Göz kabartmayı seviyorum çevreme, aslında bu sevmek de değil, bir tür alışkanlık ve davranış biçimi. Yaşamımdaki dalgalanmalar, toplumsal olarak olup bitenler tematik bağlamda beni bir takım açmazlara itti. Bu nedenlerden ötürü figürü olabildiğince güzelliyerek izah etmek ya da bir bütün içerisinde yüzeyde yığınlar halinde göstermeye çalışmak benim için yeterliliğini kaybetti, böylece daha parçalanmış, daha ucubemsi figürler resmimde belirmeye başladı.

Okumayı çok sevdim ve ilk etki kanalım edebiyat olmuştur diyebilirim. Okuduklarım çocukluğumdan beri hep beni çok etkiledi, bu nedenle yüzeylerimin hep senaryoları, figürlerimin de rolleri vardı.  Bende fikir hep önde gelir ve biçimi tetikler. Buna karşın fikri göstergeye dönüştürme aşaması tamamen plastik bir mevzu olduğu için desenim ne kadar iyi olursa içeriğimi de o kadar iyi aktarabildiğime inanıyorum. Dolayısıyla resim süreci bende kolay, basit ve “yaptım oldu” eminliği taşıyan bir şey değil. Ben kurgulamaya çalıştığım yüzeyle paslaşırım. Zaman zaman da bu yüzden resimlerim uzun bir bekleme sürecine girer. Bu nedenle figürlerde onlara yüklemiş olduğum anlamları belirlerken fikir demini alana kadar uğraşırım. Bazen resmin kendi süreci beni yönlendiriyor, bazen de fikrimin netliği daha kararlı hamleler yapmama vesile olabiliyor. Ama son dönem resimlerimde mevzu böyle gitmedi, tamamen sürece dayalı işler ortaya koydum, yüzey beni yönlendirdi, resimler nerde bitti dediyse süreci orda kestim, figür nerde kendini eksik bırakmamı istediğini gösterdiyse orda durdum, tüm bunlar da figürün bütünlüğü ile oynamama olanak tanıdı. 

‘Gezi’ yeni neslin 12 Eylülü’dür. Bizim jenerasyonumuzun milâdıdır. Çok şey yaşandı, ölümlere alıştırıldık ve olağanmış, normalmiş gibi gelmeye başladı patlayan bombalar. İnsanlar parçalandı ve ertesi gün hiçbir şey olmamış gibi sokakları yıkayıp yine o yollarda yürüdük.

Önceki sergilerin hep kâğıt ve tual karışık sergilerdi, arka arkaya açtığın son iki serginin sadece kâğıt işlerden oluşmasının tam da bu deneme mevzusu ile bağlantısını açar mısın?

 Dürüst olacak olursam bu bağlantı aslında biraz da benim bencil olmamla ilgili ama bunun dışında başka bir manası da var elbette. Figürlerimdeki kırılganlık, konularımdaki hassasiyet ve ajitatif damarı tual gibi gözümde tapınağa dönüştürdüğüm bir malzemeyle izah etmeye çalışmam, hedeflediğim ve bir an önce gösterme arzusunda olduğum resimlerin serüvenini uzatacaktı ve belki de daha tamamlanmış, belki de bayatlamış, bilindik sonuçlarımla izleyici karşılarında olacaktım. Oysa ben o ilk heyecanı gösterme peşindeydim. Daha çabuk, daha jestüel… Duygu gibi, kaygı gibi geldi mi insanı saran bu ruh halinin yansımalarını defterlerime aktarışım, kâğıtla kurduğum ilişkide koşulsuz bir sadakat, barışıklık ve yalansızlık içeriyor. Orada neysem oyum. İnsanların da beni buradan görmesini istedim. Kâğıt kırılgandır, yırtılabilecek kadar naif bir malzemedir ve her zaman arka cebimde mevcuttur. Kendimi öz olarak izah edebildiğim saha kâğıttır, burada da hem plastik hem tematik bağlamda bir dönüşüm evresi içerisinde olduğum için bunu en olduğu gibi, en gerçek şekilde ve en rahat hissettiğim hâlde gerçekleştirebileceğim alanı seçtim. Ben tuale başlarken her şeyi belirleyerek başlıyorum, doğaçlama bir tualim yoktur, en azından aynayı koyarım önüme. Kâğıtsa bana başka türlü olanaklar tanıdığı için üzerinde debelenebiliyorum, olmadığında defteri kapayıp erteleyebiliyorum, en sonunda da açmazda kalırsam yırtıp atabiliyorum. Son sergide de madem bu kadar sert bir giriş yapıyorum, olabildiğince saf, pak, kendim gibi olabilmek için kâğıdı seçtim. Aslında seçtim değil, tüm bu saydıklarım zaten kendilerini bir bir defterlerimde göstermiş oldular. Zaman zaman defterlerimden kesip aldığım, zaman zaman da büyük kâğıtlara yine aynı solukta yaklaşarak yaptığım işleri ortaya koymayı tercih ettim.

Bir nesil Iktidarın otoritesiyle büyüdü. Toplumsal yaşama el koyanların gücü asalak ve uyuşuk bir çoğunluğun müsadesiyle gerçekleştiyse bu ülkede sanat alanının da bu biçim dejenere oluşunu çokta şey etmemek gerekir herhalde. Bazen gözlerim acıyor. Kötünün, devlet masalarında yer buluşu gibi, şatafatlı ve markalaşmış mekanların duvarlarında asılı oluşuna şahit olduğumda. Merak ediyorum insan (ressam) kendine neden ve nasıl yalan söyler ?

Daha önce belirttiğine göre son sergin bir hedef doğrultusunda değil etki tepki şeklinde ortaya çıktı. Peki bu tepkinin sonucu olan işlerine izleyenin tepkisi ne ve sendeki etkisi nasıl oldu?

Akademi çevresinde fikrine müthiş merak ve saygıyla baktığım insanlardan kendimce yeni bir bakış açısı oluşturduğuma dair birtakım eleştiriler aldım. Bence ressamlar, önce ressamlar için sergi yapar. Ben inandığım ve değer verdiğim bir ressamın resmimin karşısına geçip söyleyeceği şeyle ilgilenirim, bunu önemserim çünkü kaygılarımız ortaktır. Tabi geçim derdimiz de var. Kulak kabarttığım yalnızca itibarlı bir tutumla ressamlık kariyerimi sürdürmekken maalesef bu piyasanın sahnesinde de kendime bir yer bulmak zorundayım. Maalesef diyorum çünkü galerilerin ve küratörlerin komik denecek şekilde ressamı ikinci planda bırakıp, sanatçılık oynayan garip bir güruhu cilalayarak ortaya fırlatıldığı post bir süreçten geçiyoruz. Açıkçası piyasada işlerimin nasıl bir tepki göreceği içimi gıdıklıyordu, ama şaşırtıcı bir şekilde özellikle beşinci sergide yaptığım işler az çok karşılık buldu diyebilirim. Eleştiriler de iyiydi ama midesi bulanan birçok koleksiyonerin bana, hastalanmış ve tedavisi mümkün olmayan bir delilik sürecinde olduğumu hissettirecek uzaklıktan baktığını da gördüm. Zaman zaman gücendim tabi ama gelip geçiyor bu tip duygular.  Ben yeni diye bir şeye inanmıyorum. Yeni; yinelenen ve kişinin binlerce kez tekrar edilmiş bir sözü kendince söylediği bir yenilemedir. Yeni her zaman ressamın kafasında bir soru işaretidir, hem kendini tekrar etmemesi hem de duyargalarını tıkayıp kendini en özgün sanmaması için olmak zorundadır. Koca bir sanat tarihi var omuzlarımızda, her zaman bir öncekine eklenerek yolumuzu kuruyoruz. Benim gibi figüratif dilden yola çıkanlar bilir, binlerce yıllık bu miras üzerine, piyasanın şatafatlı ve neon ışıklarıyla donatılmış arenalarından değil, atölyenin insanın üzerine bir beddua gibi sinen yalnızlığından ancak değer görür bir izlek ekleyebiliriz.  Yani popüler davranışlar bana göre değil kısacası. Ben resmimle hesaplaşmamı derin soluklar eşliğinde yapıyorum ve resmimi bu samimiyette göstermeye çalışıyorum. Beni anlayanlar da zaten resimlerimdeki tavrın nerden nereye, nasıl esnediğini ve daha ne kadar gidebileceğini kestirecek görüye sahip olanlardır. Ben de bu duruma kendimi hazırlayarak açtım son sergimi, önceki dönemlerimde yaptığım işlere tanık olan ve inanan izleyicinin yüzünde, bu işlerimle de aynı samimiyeti yakalayabildiğimi gördüm. Buna ek olarak izleyenin yüzünden iğreti olduğunu okumak da beni mutlu etti. Çünkü izleyenin yaşadığı dönemle biraz daha yüzleşmesine vesile olduğumu hissettim. Bu resimler durup dururken veya sadece kendi ruhsal rehavetimin geriliminden çıkmadı. ‘Gezi’ yeni neslin 12 Eylülü’dür. Bizim jenerasyonumuzun milâdıdır. Çok şey yaşandı, ölümlere alıştırıldık ve olağanmış, normalmiş gibi gelmeye başladı patlayan bombalar. İnsanlar parçalandı ve ertesi gün hiçbir şey olmamış gibi sokakları yıkayıp yine o yollarda yürüdük. Kentlerin belleklerini sildiler, yüzünü gözünü beton yaptılar.  Ben bundan zihinsel ve duyusal olarak tiksinti duydum ve göçebeliğe başladım. Atölyemi taşıdım. Son yerleşkem şimdilik Gümüşlük.  Buradan da hala oraya doğru seslenebileceğimi göstermeye çalıştım bu son işlerde.

Çocukluğumdan beri resim hayatımda var. Babam teknisyendi, kendisinin yaptığı teksir kâğıtlarından defterlerim olurdu hep, ben de bu defterlere çizimler yapardım. Bir de hatırımda kalan çamaşır mandalları var. Annemin çamaşır mandallarını bir araya getirerek insan figürleri oluştururdum, bu çok sevdiğim bir oyundu. Zaman zaman da bu figürleri model alarak çizimler yapardım. Resimdeki yeteneğimi ilk olarak ilkokul öğretmenim keşfetti, o zamanlar resim benim için saplantılı bir uğraş değildi, her çocuk kadar resim yapıyordum ve farklı birçok şeye merak içindeydim. Ortaokulda ise resim öğretmenimin de yönlendirmesiyle resim benim için farklı bir hâl aldı ve Güzel Sanatlar Lisesi’ne girdim. Bu dönemde yapmayı arzu ettiğim şey netleşti, maksadım insanla ilgilenmekti, figür resmi yapmak. Zaten resim öğrenmek istiyorsanız ve bir de figüratif damardan bir rota oluşturacaksanız adres belliydi. Mimar Sinan sınavlarına girdim ve arzu ettiğim atölyeyi seçtim. Bundan sonra resimle düşünmeye başlamış oldum.

Renk sorunsalı hayatıma burada keşfettiğim maviyle, toprağın sarısıyla girdi açıkçası. Sanatçının köylüsüymüş, kentlisiymiş gibi kalıplara inanmadığımı söyleyebilirim.

Kentli bir ressam olmak ve kent dışında, hatta köyde resim yapmak konusunda neler söyleyebilirsin?    

Öncelikle Gümüşlük için köy demek zor artık, köylüsü köylü olsa da yaşayanlarının çoğu oradan buradan benim gibi gelmiş insanlar. Aslında benim için burası küçük bir Cihangir ve nasıl ki İstanbul’dayken o çevreler az uğrak yerlerimdiyse şimdi burada da öyle. Burası büyük bir sirk. Tabi bunun yanı sıra müthiş insanlar da var. Aklına fikrine danışmaktan keyif aldığım ve deneyimlerinden çok şey kendime kattığım insanlar, Yavuz Tanyeli mesela.  Bu nedenle buranın goygoycu çevresiyle çok ilgilenmedim, benim için önemli olan üç beş insanla iletişim halinde kaldım. Benim buraya gelirken ki amacım sadece Gümüşlük’ün coğrafyasından faydalanmak ve biraz daha sakin yaşamaktı. Bunların dışında şu bir gerçek ki sanat ancak devinimin olduğu yerde olur ve bu devinim her zaman olduğu gibi günümüzde de kentlerdedir. Ben kente küsmedim, özellikle İstanbul’a kulaklarımı ve gözlerimi kapamadım. Kendimle yüzleşebilmek, kendimde tıkanık bulduğum alanları çözmek ve farkında olmadığım eksikliklerimi aydınlığa kavuşturmak için bu inzivayı tercih ettim. Kentten kopmadım, yine orada olup bitenler konum oldu, gözlerim hep oradaydı ama bunlara eklenen ve göz ardı edemeyeceğim bir ben olgusu da mevcuttu. Bu yalnızlık olmasaydı bu olguyla ilgilenemezdim, yalnızlık arabesk bir tutum değil, tam tersine insanın kendini keşfi için olmazsa olmazı. Şu klişeden hoşlanmıyorum “Mühim olan kalabalıkta yalnız kalmayı başarabilmektir” bu bana komik geliyor artık. Renk sorunsalı hayatıma burada keşfettiğim maviyle, toprağın sarısıyla girdi açıkçası. Sanatçının köylüsüymüş, kentlisiymiş gibi kalıplara inanmadığımı söyleyebilirim. Burada yaşadığım süre içinde kent özlemimi giderebilmek adına yaptığım her yolculuktan ve kaldığım şehirlerden, resmimi besleyen birçok malzemeyle döndüm. Yaratıcı kişi için hareket olmazsa olmazdır, ben zaten hiçbir zaman tam bir kopuş yaşamadığım için kendi adıma böyle bir ayrım yapamıyorum.

Bende zaten doğuştan empoze edilmiş bir kimlik var, ailemin geldiği yerden, etnik bağlarımdan tutun da kendimi kimlerin arasında konumlandırdığıma bakacak olursanız kendiliğinden oluşan politik bir duruşa sahibim.

Alevi bir aileden geliyorum. Çocukluğumdan hatırladığım, yüzümü ekşiten sevimsiz anılarım da mevcut. Her neyse. Politik duruşumu propaganda vari bir şekilde ortaya koyduğum geçmiş zamanlar da var. Daha sembolün, imgenin, simgenin ne demek olduğunu bilmediğim, çok heyecanlı olduğum dönemlerde elini sımsıkı yumruk yapmış figürlerim ya da ayaktakımını konu edindiğim resimlerim de oldu. Şu an onlara bir yandan tebessümle baksam da bir yandan da iyi ki yapmışım diyorum. Ama zamanla benim için gerçeklik değişti, kendi yakaladığım estetik kaygılarım içerisinde politik duruşum gizlendi, yol yordam değişti. Zaten çürüyen, yozlaşan ve her şeyin gitgide bozulduğu bir çağ ve toplumda doğru adım atmanın, doğru hamleler yapmanın,  kendi başına politik bir duruş olduğuna inanıyorum artık. Fakat bunları yaparken de kolay anlaşılır olmaktan uzaklaştım. Hâl böyle olunca anlatmak istediğim tavır ve taraf olduğum noktadan seslenmek için kendi malzemelerimi aramaya başladım. İlk elemanım figür oldu elbette, ancak figürü eğip bükerken, zayıflaştırırken, iri yarı bir kütleye dönüştürürken, daha da çirkin hale sokarken zaten muhalif kalıyorum. Her şeyin yaldızlarla boyandığı ve şatafatlı hale getirildiği bir sistem içerisinde çarka bu şekilde çomak sokmak, yani kendi kemikleşmiş figürlerimle o yaldızı kazımak beni tatmin ediyor.

…tüm bu süreçlerinde kendini yakın hissettiğin veya etkilendiğin ustalar kimler?  

Her zaman söylediğim bir şey var; benim mevzum İstanbullu olmak, İstanbul’da okumak, Mimar Sinanlı olmak değildi, hedeflediğim ve tercih ettiğim bir izlek vardı. Bu izleği oluşturabileceğim isim de Neş’e Erdok’du, dolayısıyla hemen onun atölyesine gittim ve akademide onunla çalışmaya başladım. Tercih ettiğim bu isimden dolayı estetik gamlarım çok erken yaşta biçimlenmeye başladı. Bu tercihim aynı zamanda beni desenci kıldı ve forma karşı daha hassas bir tutum elde ettim. Hassaslıktan kastım formun gerçekliğine sadakat, bir formun gerçekliğine sadık olarak onu yapılandırmadan bozamazsın da. Deforme zoraki oluşamaz, tersine bilginin denetiminde kendisini gösterebilir, bu nedenle yapı bozmak her babayiğidin harcı değildir. Çok mutluyum ki bu konuda ben de Neş’e Erdok gibi biriyle hareket edebildim. Ayrıca üniversite boyunca Ahmet Umur Deniz, Nedret Sekban gibi çok değerli hocalarla çalıştım. Tabi üniversite dönemimde girip çıktığım ortamlar da belli olmaya başladı. Sabahattin (Tuncer) abi ve Sezai (Özdemir) abi iyi ki tanımışım dediğim ustalardı. Bugün Yavuz (Tanyeli) abiyle oturup resim konuşuyor olmak da müthiş bir paylaşım. Kendi dönemdaşlarımdan da çok sevdiğim dostlarım var tabi. Bunun yanı sıra sanat tarihinin köşe taşları diyebileceğimiz bir takım isimler beni çok etkiledi. Bunlardan biri Goya, bir diğeri Rembrandt. Goya’nın karanlığı, Rembrandt’ın pentürü, El Greco’nun maniyeri beni çok etkiledi. Bunlar aslında her ressam olmak isteyenin bahsedebileceği isimler, beni çok daha spesifik bağlamda etkileyen ressamlarda oldu elbette, bununla beraber dün ilgilenmediğim ama bugün müthiş merakla izlediğim isimler de oluyor. Son dönemlerde Alman ekspresyonizmiyle haşır neşirim. Bu Stuttgard’da gördüğüm bir sergiyle başladı ve Otto Dix’le merkezime oturdu. Almanların dinamizmi beni sıkı bir şekilde tokatladı, figüratif dil üzerinden resme dair başka türlü kaygıların olabileceğini gördüm ve pentürümün nasıl esneyebileceğini düşünmeye başladım. Bunun yanı sıra genel olarak İspanyol geleneğine kendimi çok yakın hissediyorum.

Yerin Kulağı > KADER GENÇ