Hazal Döleneken on stage at Zorlu Psm, İstanbul, 2023
Hem enstrüman hem kompozisyon anlamında kendini keşfe çıkmış bir müzisyen Hazal. Geçtiğimiz 16. İstanbul Bienali’nde sahnelediği ışık-ses enstalasyonuyla sadece müzikle değil sanatın pek çok alanında etkin olduğunu ispatladı.
Deniz Ülkütekin‘in Cumhuriyet Gazetesi için 2019 yılında sanatçıyla yaptığı söyleşiden:
Bize kendini kısaca tanıtabilir misin?
Ailem müzik ve sanatla ilgili insanlardı. Yedi yaşımdayken çocuk korosundaydım. Konserlerde sololar söylerdim. Carmen Operası’nda sözleşmeli sanatçı olarak iki sene opera temsillerinde çalıştım. Ortaokulda 9 Eylül Devlet Konservatuarı’nda piyano kursiyeri oldum ve aynı konservatuarın trombon bölümünde liseden mezun oldum. 2010’da Amsterdam Konservatuvarı ve Lahey Kraliyet Konservatuarı’nda trombon bölümlerinde okudum. Bu dönemde caz ve yeni müzik yaklaşımları üzerine çok şey öğrendim ve heyecanlandım. Aynı dönemde beste yapmaya başladım.
Hazal Döleneken on stage w/ Cava Grande at Zorlu Psm, İstanbul, 2023
Hazal Döleneken (photo by zep_offline) 2023
Hazal Döleneken
Magic Itself
Hazal Döleneken was born in Turkey, 1991. Hazal studied High school’s Degree in classical trombone in Dokuz Eylül Conservatory and Bachelor’s degree in Conservatory of Amsterdam and Royal Conservatory of The Hague with Peter Saunders and Raymond Munnecom. She is currently studying composition, production and performance at Bilgi University Music Department where she’s a Full Scholarship.
She’s made several installations that collaborated with Digital Experience Collective and has exhibited them at several museum and galleries including the PortIzmir Triennial (2013), Amber Technology and Art Festival (2014), Contemporary İstanbul (2015), and her own compositions are performed at .Lup, MultiAid Fest, Youth Composition Fest, (2016 İstanbul), 5th Electroacoustic and Contemporary Festival at ‘Conservatorio Di Musica’ (Italy 2015)
The movie that she composed the music ‘Flying to Deep’ which won the ‘Honorable Mention’ at the ‘International Photography Awards’ , United States and ‘ Is Black’s Mourning Blue’ won ‘Incentive Mention’ in Berlin Fashion Film Festival.
She give concerts with with several important musicians, bands and orchestra, such as Koninklijk Orchestra and ensembles, Tolga Tüzün, Şenol Küçükyıldırım ‘scape album’ , improvisation bands.
She is currently working on her own music, improvising with trombone and vocal, composing acoustic, electroacoustic pieces and making installations for multidisciplinary projects by using Max Msp. She is currently member of Digital Experience Collective of Art (new media art collective) and Sonospheria: the acoustic ecology project where she makes a projects based on bio art.
Müzikal yolculuğuna şu sıralar Cava Grande ile devam eden Döleneken, solo albüm hazırlığında.
Hollanda’dan geri dönünce ne yaptın?
Hayatımı değiştirme kararı aldım. Klasik trombon okumayı bıraktım. Bilgi Üniversitesi müzik bölümüne birincilikle kabul edildim. Enstrümantasyon, performans ve prodüksiyon üzerine eğitim aldım. 2017’de MIAM bestecilik bölümüne burslu kabul edildim, yüksek lisansımı bitirmek üzereyim.
Cava Grande ile İstanbul Caz Festivali’nde sahne aldınız. Gruptan ve gruba nasıl dahil olduğundan söz eder misin?
Tan Tunçağ benim Portecho zamanlarından beri severek takip ettiğim bir müzisyen. Bir gün “Cava Grande’de trombon ve synth çalmak ister misin?” diye sordu. Ben çok heyecanlandım ve kabul ettim. İlk konserlerimizden biri Tan, ben ve Yağız Nevzat İpek ile beraber çaldığımız, görselleri Miray Kurtuluş’un yaptığı Sonar Festivali’ydi ve harika geçti. O zamandan beri de beraber çalmaya devam ediyoruz. Cava Grande elektronik müzik projesi olmasının yanında, akustik enstrümanları ve uçucu melankolik yapısıyla etkileyici bir proje. Özellikle bu seneki caz festivali harikaydı.
Görüntü ve sesler 2/11/18 tarihli Salon İKSV konserinde kaydedilmiştir.
Aynı zamanda Brek isimli bir grupta da yer alıyorsun…
Brek bestelerin Berk Sivrikaya‘ya ait olduğu solo bir proje. Brek kendi karanlığı ve aydınlığıyla dalga geçmeyi becerebilen synth ağırlıklı bir müzik. Grupta, Deniz Braderin, Yağız Nevzat İpek ve Dehan Kılınçarslan ile beraber çalıyoruz. Hepsi, birlikte müzik yapmaktan heyecan duyduğum çok yakın yakın arkadaşlarım, suç ortaklarım.
“Natura” exhibited by at the -MSGSÜ Istanbul Painting and Sculpture Museum on September 28, Saturday at the 16th Istanbul Biennial “Seventh Continent”
“Kendi dili dışındaki tüm dillere yabancılaşan, doğanın dilini unutan insanlara, doğanın dilinin bir tercümesini sunan bu performans, aynı zamanda anneannelerimizin bitkilerin kendilerini dinlediği, onlarla konuştuğu yönündeki mitlerini de bir anda gerçek bir zemine taşıyordu.”
“Dadans’ın su temelli performansları ve sanatçı Serkan Tarcan’ın Kanal İstanbul rotasında başlattığı İki Deniz Arası çalışması kapsamında başlayan yürüyüş hareketi gibi pek çok paylaşım oldu. Su programının son konuğu ise genç bir besteci ve yeni medya sanatçısı olan Hazal Döleneken idi.
Döleneken, Natura isimli performansına bir masanın üzerine yerleştirilmiş, herkesin evinde bakabileceği birkaç saksı bitkisini sulayarak başladı. Arkasında bulunan ekranda gördüğümüz dijital renk oyunları başlangıçta hiçbir şey ifade etmezken, yavaş yavaş başlayan höpürtü sesleri dikkatleri üzerine çekti. Sanatçı saksıların içine yerleştirdiği minik ses kayıt cihazları yardımıyla saksı bitkilerinin suya kavuştukları anın sesini izleyici ile buluşturuyordu Her biri farklı bir ses veren bitkiler, ses vermeye başladıkları anda adeta can kazanıyorlardı. Doğanın bir parçası olduğunu endüstrileşmeden beri unutan, doğayı karşı bir kutupta algılayarak onunla bir kavga içinde olan modern insanın, ancak kendi varlığını ve canlılığını tanıdığı gerçeğine bir cevap gibi olan performans, şimdi izleyiciyi saksı bitkilerinin sesi yardımıyla, bitkilerin canlılıklarına ikna ediyordu.
Kendi dili dışındaki tüm dillere yabancılaşan, doğanın dilini unutan insanlara, doğanın dilinin bir tercümesini sunan bu performans, aynı zamanda anneannelerimizin bitkilerin kendilerini dinlediği, onlarla konuştuğu yönündeki mitlerini de bir anda gerçek bir zemine taşıyordu. Sanatçı, Natura’da doğayla bütün bağı kopmuş, yeşili ancak kent peyzajlarında dekoratif bir unsur olarak gören kent sakinleri ile, evlerinde biraz yeşil ihtiyacıyla bakmaya başladıkları ev bitkilerinin canlılığı üzerinden ve yaşamın başladığı yer olan su aracılığıyla bağlantı kuruyor. Bitkilerin suya kavuştukları an çıkardıkları sesleri, elektronik müziğe entegre ettiği performansını ise insan ve insan dışını şiirsel bir anlatımla bir araya getirdiği bir müzik kolajıyla (mix) sona erdiriyordu.“
Kaynak: Görünüm 2021, Hazal Aksoy, Kocaeli Üniversitesi GSF Dergisi #10
Trombon, klavye ve synth gibi enstrümanlara ses veriyorsun, ayrıca vokal de yapıyorsun. Profesyonel olarak müziğin bu kadar çeşitli alanlarında yer almanın sebebi nedir?
Müziğe, sanat disiplinlerine, hatta geri kalan bütün disiplinlere bütüncül bir yerden bakmayı, aralarındaki doğal ilişkiyi keşfetmeyi seviyorum. Daha çok profesyonel olmak ve önüne koyulan notayı en iyi şekilde çalmak ile ilgili kişisel bir derdim vardı. Ben en iyi olmak değil, kendim gibi olmayı ve yaratıcı olabileceğim alanlar yaratmayı arıyordum. Özgürce hareket etmek için çocuk gibi basit yaklaşmak gerekiyor, bir taraftan enstrümanına hakim olmak için binlerce şey okuyup kendini teknik anlamda geliştiriyorsun. Hata yapmaya cesaret edip, emek verip, denize bıraktığın her şey bir gün karşına balıklar, sualtı ağaçları gibi türlü türlü güzellikler, fırsatlar olarak çıkıveriyor. Ektiklerimi biçiyorum sanırım.
The Belt: Pluton’ a Ağıt; Pluton’un sürekli sınıf değiştirmesine ve gezegenlikten çıkarılmasına tepki olarak ortaya çıkmış görsel ve işitsel bir performanstır. Uzay boşluğunda başlayıp giderek içselleşerek iç dünyamızda sonlanır. Bu sırada Pluton bizden çok uzakta hala dönmektedir.
Yeni medya içerikli, interaktif yerleştirmelerle, ulusal ve uluslararası sanat organizasyonlarında yer aldın. Bu çalışmalarından da bahseder misin?
Yeni medya adı gibi yeni; bilimin, rakamların, hayal gücünün, teknolojinin, metafiziğin, sanatın ve insan faktörünün bir arada olduğu bir alan.
DECOL sanat kooperatifini; Ahmet Said Kaplan, Cihan Çankaya ve Mert Uzbaşlı ile beraber kurduk. Digilogue’un düzenlediği Alt City İstanbul Residency’e kabul edildim… Şimdi Talin Büyükkürkciyan ve Tolga Tüzün ile doğaçlama bir performans hazırlıyoruz.
HARAKA by Hazal Döleneken Hakan Gündüz Heterotopia Exhibition Contemporary İstanbul 2017
Şu sıralar solo bir albüm hazırlığındasın. Bizleri nasıl bir albüm bekliyor?
Evet, kendimi bildim bileli hayalini kurduğum şey kendi oyunumu yaratmaktı. 2009 yılında bir albüm kapağı çizdim. Bir sürü şey biriktirdim. Disiplinlerarası, bir taraftan hayatta etkilendiğim müzikler kadar basit, öte yandan denemekten korkmayacağım kadar cesur, hiçbir şey olmak zorunda olmayan, dönüşebilen bir yer arıyorum. Elektronikleri ve akustik enstrümanları içeren; benim vokal yapıyor ve muhtemelen bazı enstrümanlar çalıyor olduğum bir proje olacak.
Bu sene İstanbul Bienali’nde de bir işin yer alacak değil mi?
Benim için çok heyecanlı bir olay, İstanbul Bienali “Bir Buçuk Kollektif”in düzenlediği kamusal alan projesi kapsamında bir performans gerçekleştireceğim. Kendi işimi tasarlıyorum; detay veremiyorum ama 28 Eylül saat 13.00’te Haliç Tersanesi’nde sergileyeceğimi söyleyebilirim. İstanbul Bienali’nin bende geçmişten gelen önemli bir yeri var; davet edilmiş olmaktan ve içinde yer almaktan dolayı mutluyum.
“Gibi”nin erkekleri buralılar, bizdenler ama hasar almışlar. Gençlikleri tükenmiş, yaşama dair hevesleri budanmış, “küçük şeylerle mutlu olma” ihtimalleri gasp edilmiş. Mesela Yılmaz, hiç parası olmamasını on lirası olmasına yeğliyor. Ne denir? Her çıkışın bir inişi oluyor. Dolar iki lirayken gidilen Erasmuslar’dan artık sadece yamyamlar geliyor! “Gibi” işte tam da bu yokuş aşağı gidişin dizisi… Ağlanacak halin komedisini kırıp dökmeden yapıyor, bağrımıza saplı tespitleri cımbızla çekip alıyor.
Haydar Ali Albayrak, Mart 2022
“Gibi”, ilk sezonuyla platform komedilerine damga vururken “Exxen’in en iyisi” olarak dikkat çekiyordu. İkinci sezonunda seyircisini artıran, öte yandan çevrimiçinin doğasına aykırı bir biçimde sadakat görüp hatırı sayılır bir “hayran kitlesi” toplayan dizi, entelektüel açıdan tartışılmaya, toplumsal karşılığı irdelenmeye başladı. Bir anlamda “olay haline geldi” diyebiliriz “Gibi” için. Öyle ki geçtiğimiz günlerde siyasi parti lideri Meral Akşener iktidara seslenirken dizinin ilk sezonunda geçen “yılgın hoşgörü” ifadesini kullandı. Bununla birlikte aforizmalarından bölüm öykülerine, “Gibi”nin her yere çekilip her duruma uyarlanabildiğini ve toplumun birçok kesiminde karşılık bulduğunu görüyoruz. Hem genç seyirciyi yakalayıp hem alt metni zengin bir anlatı tutturmak kolay iş sayılmaz; dolayısıyla başarısını salt esprilerine, komedi anlayışına dayandırmak da yetersiz kalacaktır. Bu ilgiyi ilk elden mizahımızda önemli bir eksiğin kapatılmasına, samimiyetin yeniden yakalanmasına bağlayabiliriz. Komedilerin acısı tatlısıyla insanımızı yansıttığı 90’ları anımsattı bize “Gibi”. Soluk renklerine rağmen başardı iletişim kurmayı ve politik özünü satır aralarına saklayan ancak “neysek oyuz” tavrından da milim şaşmayan bir çizgide güldürdü. İçimizi ısıtmasa da hani en azından elini omzumuza attı, yanağımızdan bir makas aldı.
Yokuş Aşağı Yerli ve Milli Ya Da Güngören Düşerken
Peki, “Gibi”yi “Gibi” yapan nedir? Özellikle “toplumsal bir olay” kılan unsurlar neler? Basit görüntüsünün ardında nasıl bir hazine yatmakta? Sonda söyleyeceğimi başta söyleyeyim: “Gibi” başarılı çünkü genç kuşakların enerjisini paylaşırken aynı zamanda Recep İvedik şahsında ifade bulan bir çizginin yenilgisini duyuruyor, “İvedik’in, İvedikler’in devri” kapandı mesajı veriyor. Bu mesajı başka bir boyutuyla “Zengo” filminde de almıştık. “Zengo”, niyetinden bağımsız olarak siyasi iktidarın kendi içindeki dönüşümünü, çekişmesini ortaya koyuyor, İvedikler dünyasında sivrilip zenginleşen Zengo’lara yoğunlaşıyordu. “Gibi” ise meseleyi “taraf hassasiyeti” sergileyerek İvedik söylemi gölgesinde güneşini arayan orta sınıf alışkanlıklar üzerinden yorumluyor.
Recep İvedik karakteri ilk üç filmdeki toplumsallığını serinin devam öykülerinde yitirirken dahası Şahan Gökbakar sembolik olarak bindiği iktidar gemisinden inerken, rüzgârın yönünü doğrulayan “Gibi” de çağı yakalayarak İvedik’te cisimleşmiş “tek adam”ın güçten düştüğünü, aşırı erkekliğin fanusuna kısılıp hamamlarda türkü söyleyebildiğini, en nihayetinde kendi söyleyip kendi dinlediği gerçeğini bildiriyor. Yani kabaca söylersek mizahımızın uzun süre (toplumsal etkisi bakımından) lokomotifi olan İvedik’in gidip yerine Yılmaz ve İlkkan’ın, sonrasında Ersoy’un gelmesi erkeklik sınırlarında dahi olsa çoğulcu bir zemin arayışına yorulabilir. Zira “Gibi” az çok bir çatışmanın ürünü… Belki bir konsensüs karikatürü…
Yilmaz and Ilkkan are two friends who are constantly fighting each other. Their greatest feature is always being able to do something that will turn their ordinary lives upside down.
Peki, “güldürürken düşündürme” efsanesi “Gibi” için geçerli mi? Olaylar, tavırlar akılda kalıyor mu? Bu “biz” vurgusundan öte bizi bize gösteriyor, bir şeyler öğretiyor mu?
Tabii bu noktada dizinin “yerli ve milli” söylemini müthiş bir iştahla parodileştirdiğini görüyoruz. Recep İvedik öykülerinde bir Güngören çocuğu zirveye çıkıyor, badireler atlatıyor, finalde kendi çevresine, yaşam pratiğine kavuşuyordu. Su akıp yatağını buluyordu. Yeşilçam’dan itibaren benimsenen bir olay örgüsüydü bu. Kahramanı yükseltip kazandığı başarının ardından yeniden halkın arasına katan yapımcılar büyük şehirlerde ekmek arayan veya taşrada kaderine razı gelmeyen seyirciyi böyle kavramaktaydı. İvedik de “fakir ama gururlu” delikanlılar gibi yükseliyor, işler başarıyor, tekrar mahallesine, kurulu düzenine dönüyordu. Böylece mahalleler karışmıyor, sınırlar korunuyordu. İlk öykülerinde daha sade ve düzen karşıtı bir tipleme çizen İvedik giderek yerli ve milli bir haset kuşanmıştı. Buna karşın Yılmaz ile İlkkan hamasetin iflasını duyururken yerli ve milli bir yenilgiyi dışa vuruyor, 90’ların spor haberlerine nazire yaparcasına “yenildik ve ezildik” diyorlar. Sınıfsal bağlamda “ezilenlerin zaferi” biçiminde sunulan ve Başakşehir, Çukurambar gibi elit ucubeler yaratan yerli ve milli söylemi bugün üniversite mezunu işsiz gençlerin yılgınlığında, öfkesinde ufalanıyor.
“Gibi”nin erkekleri buralılar, bizdenler ama hasar almışlar. Gençlikleri tükenmiş, yaşama dair hevesleri budanmış, “küçük şeylerle mutlu olma” ihtimalleri gasp edilmiş. Mesela Yılmaz, hiç parası olmamasını on lirası olmasına yeğliyor. Ne denir? Her çıkışın bir inişi oluyor. Dolar iki lirayken gidilen Erasmuslar’dan artık sadece yamyamlar geliyor! “Gibi” işte tam da bu yokuş aşağı gidişin dizisi… Ağlanacak halin komedisini kırıp dökmeden yapıyor, bağrımıza saplı tespitleri cımbızla çekip alıyor.
Ablaklık ile Abdallık Arasında: Yılmaz’ım Ya!
“Gibi”nin topluma açılan bir diğer penceresiyse Yılmaz’ın yüzü! Feyyaz Yiğit herhangi bir kalıba sığmıyor, sığdıramıyoruz. Bizdenliğin temsili… Boş boş bakıyor, yeri geldi mi köpürüyor. Gayet pragmatist bir yaklaşıma sahip ama ilkelerinden ödün vermiyor! Ahlakına düşkün, koşullar aleyhine işlemedikçe… Bir soyunma odasında bir dolu insanla mahsur kaldığında yıllar evvel sattığı kemerin izini sürecek kadar ortamdan soyut, daha doğru bir deyişle gamsız yahut hasta odasında yaşlı kadınlardan meydana gelen bir seyirci kitlesine tekvando gösterisi sunduracak kadar pervasız. Daima burnunun dikine giden, bencillikten öldü ölecek bir adam… Öte yandan gelenekçi: “İbana iban denir” onun kitabında! Flört etmek için kişiliğini ayaklar altına almaz ama gerektiğinde direksiyonu libidosuna bırakır. Takıntılı, şüpheci, patavatsız, harbi delikanlı! Ona (çoğu zaman) sırtınızı dönebilirsiniz fakat fazla yüz göz oldu mu memnun kalmazsınız muhabbetinden! Sıkar, üzer, yorar… Cenazenize gelen bakkal Yılmaz… Bir market kasiyeri adınızı dahi bilmezken ardınızdan dedikodu yapan, sizi sizden iyi tanıyan bir bakkal…
Toplumumuzun zihinsel ve eylemsel ortalamasını yansıtan bu çelişkili karakterinin ötesinde olayları çözmek için hüner sergileyen yine o… Zor durumda kalınca her mimiğine işlemiş ablaklığını ince zekâsıyla aşıyor, her bölüm taşı gediğine koyuyor. Aforizmaları, akıl yürütmeleri genelde ondan duyuyoruz. Hoca da durur mu, yapıştırıyor cevabı!
Gibi ‘Poster’ Exxen
Feyyaz Yiğit ile Aziz Kedi’nin kaleme aldığı, Ömer Sinir’in yönettiği “Gibi” geleceğe taşınacak mı? Bir iz bırakacak mı yoksa dönemini yakalamış, güçlü gözlemlerinin mükâfatını almış bir iş düzeyinde mi kalacak?
Nasreddin Hoca nasıl göle maya çalıyorsa Yılmaz da büyücüye öyle inanıyor! Ya tutarsa! Diğer bir bölümde, bu kez kara büyü fikrine karşı çıkarken “Kimsenin hiçbir şey bilmediği yerde bir insan her şeyi bilebilir” diyerek cehalete savaş açıyor veya “ne düşünüyorsun” sorusuna felsefi çıkarımlarda bulunup çemkirebiliyor. Yılmaz kallavi bir üniversiteden mezun bir moleküler biyolog karşısında yükseldikçe yükselip serbest düşüşe geçeceği sıra İvedikvari bir hüzünle hayat okulundaki başarılarından bahis açan bir adam. Yersiz özgüveninden gayrı kaybedecek şeyi olmayan, küçük hesaplar yapıp büyük oyunlar bozan bu adam “dünyayı beş büyük aile yönetiyor” itirazının nispeten sosyalleşmiş, medeniyete ermiş bir versiyonu ve madalyonun diğer yüzünde sorunları pratik zekâsıyla aşarak yozlaşmış bir bilgeliğin de karşılığı… Kahve köşelerinin, dükkân önlerinin hassas terazisini orta sınıfın masasına çarpan, öte yandan o meşhur Anadolu kerametini mahalle aralarına taşıyan bir az süper kahraman! Tilkiler dönüyor, okey taşları birbirine karışıyor, pelerinini vatkalı diktirmek isteyen Yılmaz’ın kafasında…
Geyikte Yeni Dalga: Çıkılamayan Videolardan Spotlar
“Gibi”nin toplumu yakalamakla beraber genç kuşaklara bu denli hitap edişinin ardında çağın iletişim yöntemlerini kullanması yatıyor. Sosyal medyada zamanımızı çalan videolar, bir dönem okul sıralarında dalgasını geçtiğimiz “bu bilgi gerçek hayatta ne işimize yarayacak” sorusunu boşa düşürdü. Artık “bizi hiç ilgilendirmeyen” zilyon saniye görüntü ile muhatap oluyoruz. Daha acısı bu saçma sapan görüntüler “gerçek hayatımızın bir parçası” haline geliyor, ömrümüzü tastamam dolduruyor. Diş fırçalarken kaybettiğimiz süre “komik video” izlerken kaybettiğimiz sürenin yanında hiçleşiyor. Elbette hesap kitap söz konusu… Videolar öyle yerden kesilip yapıştırılıyor ki art arda defalarca izliyor, izlemek durumunda kalıyoruz. “Gibi”nin aforizma veya geyik muhabbeti içeren videoları da öyle… Dizinin hayranları (yahut reklamcıları) tarafından spota taşınan bu videolar, bu “içerikcikler” sosyal medya kullanıcısını “çıkamadığı” bir video ile, sonsuz bir fragman ile baş başa bırakıyor.
Dizinin diyalogları bu tuzak videolara uyum sağlamakta… Geyik muhabbetini sıradanlaştıran, deyim yerindeyse “halka indiren” bir tarzı var “Gibi”nin. Kaldı ki bu tarzı onu kolay tüketilir ve bir kez daha “bize yakın” kılıyor. Yılmaz-İlkkan-Ersoy triosu bizi temsil ettikleri duygusunu gündelik yaşamda geyik çevirerek pekiştirirken “Gibi” hayatın herhangi bir yerinden başlayıp herhangi bir yerinde devam ediyor ve başa dönüyor. Doğrusu bu durum çağımızın kısırlığı ile bağdaştırılabilir. Hani pencereden baktığımızda göğü görmemiz normal ama gökyüzünden bakınca neden pencereyi görelim!
Hacıyatmaz-Matruşka Koalisyonu İkinci Sezonunda
“Gibi”, ikinci sezonunda da çizgisini sürdürerek yine gündelik yaşamın içinden sesleniyor. Saçma olay ve çıkışları rutine karşı bir itiraz olarak değerlendiren, bu yönüyle dengeyi bozmaya gayret eden dizi diğer taraftan ise ayakların yerde kaldığı hacıyatmazvari bir üslup tutturmuş, kültürel, politik ilişkileri iç içe geçirmişti. Bir açıdan, üslubuyla hacıyatmazı, işlediği temalarla matruşka bebekleri andırıyordu. İkinci sezonda bu anlatısal zenginlik korunurken absürt olayların ilişkilere daha çok yansıdığını ve metinlerin olgunlaştığını, böylelikle “Gibi”nin giderek dizi kimliğine büründüğünü görüyoruz. “Çaça ve Cosplay” bölümü bu değişime iyi bir örnek… Olaylardan ziyade iletişim ve gruptaki sorunlar öne çıkmakta.
Güncellenmiş “Gibi”de Yılmaz’ın vatkalı ceket gibi tuhaf arayışları, arzularından ziyade tuhaf durumlar karşısındaki konumuna şahit oluyoruz. Arada “Gelin Başı”, “Eşref Hidayet Gürdal Kültür Merkezi” vb. çıkışlar gelse dahi ilk sezona göre daha defansif bir Yılmaz ve “Gibi” izlediğimiz söylenebilir. “Vücutçu Yalvaç”, “Kuki”, “Sokak Röportajı” ve “İki İçi Dışı Bir Kişi” gibi bölümler de bu savunma halinin özeti olmuş adeta. Oysa ilk sezon ilk bölümde Yılmaz ile İlkkan zorla “kokariççi” açmanın eşiğine gelirken bile ofansif bir anlayış benimsemiş, “ezik” figürünün altını “sıradan güruhlar”a ve çoğunluğun isterisine karşı koyarak çizmişlerdi. İkinci sezonda yılgın bir hoşgörüyle mağduriyetlerini pekiştirdikleri, sevgiyle karışık acıma duygusunu tatlı tatlı kaşıdıkları bir seyirden söz edebiliriz. Yanı sıra “Gibi” ikinci sezonunda üç mağdur erkek dizisi haline gelirken “çıkıntılık yapan” kadın karakterlerin de -“Resimdeki Ünlü” bölümünü saymazsak- geri çekildiği anlaşılıyor. Hatırlarsanız ilk sezon Yılmaz birçok bölümde kendisiyle (öyküdeki var oluşu gereği) zıtlaşan bir kadın karaktere rastlıyor, yenene veya mağrur bir yenilgi tadana kadar cebelleşiyordu. Hatta her bölüm değişen kadın karakterler ne kadar göründükleri fark etmeksizin bir İlkkan, bir Ersoy kadar ağırlığa sahiplerdi.
Şartlar aksi yöne gelişseydi, Yılmaz (Feyyaz Yiğit) ve İlkkan (Kıvanç Kılınç) rollerini Ersoy (Ahmet Kürşat Öçalan) dışında bir tipleme ile söz gelimi güçlü kadınlarla paylaşsaydı “Gibi” dar bir kitleye seslenmek durumunda kalır, ilk sezon yarattığı cazibeden yeterince verim alamazdı. Çünkü erkeklik, yenik erkeklik gibi meseleler günümüz siyasi koşullarından, toplumsal atmosferinden bire bir besleniyor. Dizi erkeğin kaybını, yenilgisini öne sürdükçe “küskün gerçekliği”ni kabul ettiriyor ve bir anlamda “Recep İvedik”in düşüşünü de temellendiriyor.
Dialogger’ın yeni bölümünde Cem Mumcu’nun konuğu Exxen’in Gibi dizisinin yıldızı Feyyaz Yiğit. Eğlenceli ve tam 41 dakikalık bir sohbet sizleri bekliyor.
Ethemler Arkadaşımız, Kutaylar Yiğenimiz! Bu Mahalle, Bu Çember Bizim!
Yazıyı toparlarken bir noktaya daha değinmek istiyorum. “Gibi” şüphesiz topluma dair bir malzemeden hareket ediyor. Yakası açılmadık deyimler, minibüs arkası yazıları, anlatım bozuklukları dizinin bir nevi cephaneliğine dönüşmüş durumda… “Bizden” meseleleri ele alırken mevcut duruşumuzu, tepkilerimizi “absürt” bulabileceğimiz bir esneklikte, abartarak değerlendiriyor. Dizide kahramanlarımızın başından geçen olaylarla gündelik hayatta sık karşılaşmasak dahi günün sonunda Ethemler bizim arkadaşımız, Kutaylar bizim yeğenimiz… Bu mahalle, bu çember bizim!
Peki, “güldürürken düşündürme” efsanesi “Gibi” için geçerli mi? Olaylar, tavırlar akılda kalıyor mu? Bu “biz” vurgusundan öte bizi bize gösteriyor, bir şeyler öğretiyor mu? Feyyaz Yiğit ile Aziz Kedi’nin kaleme aldığı, Ömer Sinir’in yönettiği “Gibi” geleceğe taşınacak mı? Bir iz bırakacak mı yoksa dönemini yakalamış, güçlü gözlemlerinin mükâfatını almış bir iş düzeyinde mi kalacak? Bu sorunun cevabını elbette zamana bırakmalı fakat mizahın, koşullarından var olduğu ölçüde kendi koşullarını da yarattığını, suyun her zaman dosdoğru akmayıp yatağını değiştirebildiğini unutmayalım. Kim bilir, bakarsınız yirmi sene sonra bir dizi gelir ve “Gibi”deki hisleri uyandırır. O vakit “Gibi” de başlı başına bir samimiyete kavuşmuş olur ve Ethem Whatsapp grubundan ayrılır!
DO NOT GET HOPELESS BECAUSE THAT’S A SIGN YOU GOT BITTEN AND INFECTION IS SPREADING.
TREAT YOUR BITE WITH KINDNESS, HOPE, BEAUTY AND LOVE
THEY ARE LIFELESS BECAUSE THEY HAVE LOST LIFE WITHIN.
DO NOT LET THEM TURN YOU INTO ONE OF THEM. TREAT YOUR BITE WITH INTEGRITY, VISION AND LOVE.
NO MATTER WHAT YOU DO, DO NOT ROT WITHIN.
YOU CAN INSPIRE A ZOMBIE WITH YOUR LIGHT AND BRING THEM BACK TO LIFE. EVERY STEP YOU TAKE HAS AN EFFECT.
AND DON’T FORGET TO TREAT OTHERS INFECTIONS WITH KINDNESS.
byLumineh
2023, İstanbul
Kentsel Dönüşüme Karşı,
Ruhsal Dönüşüm İçin Çağrı!
Rafet Arslan2008
“Kritik bir anda, herkesin dilindeki bir sokak şarkısının biçimlendirdiği bir hayat nasıl bir şey olurdu dersiniz?”
Son yıllarda şehrin horlanmış, kaderine terk edilmiş mahallerinde tuhaf bir şeyler oluyor. Dönüşüm gibi muhalif dilde önemli yer tutmuş bir terim üzerinden resmi otoriteler ve çok-uluslu kapital planlar yapıyor. Tarlabaşı, Sulukule, Balat… Öncelikle, bu mahallerin ne olduğuna kısa bir bakış atalım.
Bu bölgeler; yersiz yurtsuz kökenden beslenen Çingene topluluklarının, Anadolu’dan gelmiş burslu öğrencilerin, muhafazakar toplumsal cinsiyet kod sistemlerinin sapkın ilan ettiklerinin, hayat kadınlarının, çalgıcıların, artık toplayıcıların, hurdacıların, junky’lerin, akademik ya da entel olmayan sistem karşıtlarının, kendini izole etmiş psikotiklerin, gayrı meşrunun ve her türden mülksüzün zorunlu açık mahalle modelleri geliştirdikleri yerleşim alanlarıdır.
Sistem, bu bölgelerin kentsel kibarlaştırılmasını ve ardından soylulaştırılmasını gündeme getirmiştir. Böylece eskimiş, gözden düşmüş bu mahallerin toplumsal bilinçdışında birikmiş enerjileri yok edilecek, sistem dışı gayri meşru oligark trafiğine bağlanacak, kolluk güçlerinin geçmişte tam gözetleme, denetim ve sindirmeyi başaramadığı bu bölgeleri işgal etmesi ve otoritesini mutlaklığını kutsaması sağlanacak, mülksüzlerden boşaltılmış-temizlenmiş-kibarlaştırılmış mahallerin arsaları üzerinden kapitalin üretim-tüketim-yeniden üretim döngüsü hakim kılınacaktır. Kent merkezindeki kara delikler olarak bu alanlar, finans-kapitalin ışıltılı gösterisine dahil edilecek; sistemin doymaz bilmez vampir iştahı kendi hakimiyetinin dışında tek bir var oluş alanı kalmayana dek; kara delikleri yemeye devam edecektir.
Mülksüzler ise, kendi halince bir hayat sürdükleri mutlu olmasalar bile kendilerini huzurlu hissettikleri, bu bildik coğrafyalardan kent dış sınırına doğru sürüleceklerdir. Sistemin yerlerinden edilecek mülksüzleri itaate zorlamak için uzattığı bir parmak bal ise Toki modelinde cisimleşmiş toplu konut alanlarıdır. Yüzyıl başı Amerikan işçi sınıfına düzenlenmiş apartman dizgelerinden ve Le Corbusier’in Birlikçi Kent modelinin yozlaştırılmış ve bir çeşit kara mizaha çevrilmiş planlamalarından yola çıkmış toplu konut anlayışı; insanlara sadece geceyi kendi hücresinde geçirecekleri, toplu hapishane hayatı sunar.
Bu insanları birleştirmeye değil; kitleleştiremeye yönelik bir hamledir. Sonucu özgür bireylerin yan yana gelip toplumsallaşacağı bir kollektivite değil; robotlaştırılmış bir sürünün yalnızlık sürecidir.
DDR -Tanklar ve Yığınlar
Kentin dışında öbeklendirilen toplu konutlar aynı zamanda kenti gündelik yaşamdan ırak eden gettolardır. Bütünsel kent algısının kırılması izole bireyselleşme-yalnızlaşma sürecini arttırır. Gettosuna sıkışan bireyin psiko-patolojisinde bütünsel kente karşı travmatik bir korku oluşur. Kafka fragmanları gibi kent imgesi git gide büyürken, izole birey kendini küçük ve dışında hisseder; bir bakıma ötekileştirilir. Bu da ayrılığın, ayrılmışlığın gücünü arttırırken, Birlikçi ideali dışlar.
Denetimin zayıf olduğu mahallesinden koparılıp, etrafı otoyollar ve hiper marketlerin jungle’ı ile çevrili adalarına hapsedilen mülksüzlere sistem iki yeni hayat seçeneği sunar:
Yoksulluğun doğal dayanışmasından, cemaatsel ilişkilerden soyutlanmış kişinin; sistemin tam denetiminde ve vahşi kapitalizmin bencillik kültürüyle uyumlu, normal bir yurttaşlar haline gelmeleri hedeflenir. Yani kişilerin yaşamı, yaşam alanı modeline uygun olarak rasyonelleştirilir. Kapital kentinin kurallarına uymayanlara yaşam şansı tanınmaz. Artık, yerleştirildiği toplu konutlarda kola kutuları toplayamayacak, serserilik yapamayacak ya da parasız kalınca (ki genelde öyledir) deftere borç yazacak bir Rıza amca olmayacaktır. Hiper marketlerde borçlanmanın tek yolu kredi kartına sahip olmaktır. Kapıcı parası, apartman gideri gibi tanımadığı kavramlarla tanışacak; çocuğunu okula göndermemenin bir suç olacağı gerçeği ile yüzleşecektir. Sürekli sıkıştıran hayat şartları artık sürekli bir iş arayışına yöneltecektir. Sistem bio-politik araçlarla mülksüzlerin bedenlerini de tahakküm altına alacaktır. Mesai saatlerinin robotluğuna teslim rasyonel ve steril mezarlık hayatı, sistemin mülksüzlere sunduğu ütopya; işte budur.
Sistemin sunduğu diğer seçenek ise, dayatılan bu mezarlık disiplinini reddetmek ve kentin büyük suç pazarına eklemlenmektir. Bu yolun son uğrağı da sitemin diğer bir toplu yaşam seçeneği cezaevleri olacaktır. Sistem dışı özgürleşme pratiklerine soyunamayan izole mülksüz bireyleri bekleyen her seçenek; büyük kapatılmalara açılacaktır.
21. yüzyılın başında dünyanın tüm metropollerinde devreye sokulan bu soylulaştırma planına karşı çıkmanın yolu; kuşkusuz alternatif şehircilik modelleri önermekle başlayacaktır. 19. yüz yıl başlarında Charles Fourier’in ilk temellerini attığı, Letteristlerin ve Situasyonistlerin geliştirdiği Birlikçi Kent hedefinin en önemli öznesi, birlikçi bir mimaridir. Yaşam alanlarının kişilerin eğilimlerini, arzularını, düşlerini araştırmak için yola çıkmalarına yardımcı olabilmesi, iş ve eğlence arasında gerekli uyumun sağlanması, tutkuların özgürleşmesine ve iyiye doğru dengelenmesine yardımcı olması, ‘kendini bilen’ bu bireysel bilinçlerden kolektif yaratı ve şenliklerle taçlandırılacak bir toplumsallaşmaya ebe olması beklenir.
Birlikçi Kente giden ışıltılı yolun ilk basamağı, tek tek kişilerin özgürlüğe adım atacakları bir ruhsal dönüşü gerçekleştirmeleridir. Sistemin yapay ihtiyaçlar, sahte arzular yaratarak oluşturduğu sanal hayatlara karşı çıkmanın yolu, bireysel düşü kolektifleştirerek ruhsal dönüşümleri ayaklandırmaktır. Ruhsal dönüşüm ise, toplumsal dönüşümün anahtarlarını kuzey yıldızı gibi göz bebeklerinde barındırır.
On the Passage of a few People through a Rather Brief Moment in Time: The Situationist International 1956-1972
Birlikçi Kent idealinin gerçeklemesi sadece kurumsal çalışmalar ile değil, pratik hayatın içinde olacaktır. Bunun için soylulaştırılan bölgelerde de, getto toplu konut alanları içinde de yapılacak kuşkusuz çok şey var.
Sistemin; sahiplerinin elinden alıp kibarlaştırılmış mahallerde tam da hakim olduğunu düşündüğü anda, mahrem ve steril duvarları sokağın sanatçıları için baştan çıkarıcı tuvaller olacaklardır. Işıltılı yeni kitsch mimari, boya darbeleri ile kirletilecek; sivil itaatsizlik refleksini ortaya koyacaktır.
Kent genelinde kolektif eyleme geçen düş, geçici ve kalıcı özgür bölgeler yaratılacaktır. Gösterinin işleyişi saptırılacak, var olan dünyanın dibine açılacak fare delikleri ile yeni bir dünyanın nüveleri şimdi ve burada oluşturulacaktır. Erekte olmuş şiir kitaplıklardan fırlayacak ve sokakları işgal edecektir. Oyun; şu anki sahibi çocuklardan tüm yaşları ve yaşamı kapsayacak şekilde insan hayatına egemen kılınacaktır. W. Benjamin’in deyişi ile ‘kritik bir anda, herkesin dilindeki bir sokak şarkısının biçimlendirdiği bir hayat nasıl bir şey olurdu dersiniz?’
Özgür düşünceyi ketleyen ahlaki yargı sistemlerini geçersizleştirmek, tüketim köleliğine karşı takas pazarları kurmak, sokakları festival alanlarına çevirmek, otoritenin gücünü ironinin kuvveti ile zayıflatmak, sanat ile hayat arasındaki köprüleri dinamitlemek…
Böylece, özgürleşen arzu ile kenti ilk defa gerçekten keşfetmiş olacağız; fethedeceğimiz günün hayallerini büyütmek için!
Smash Racism ! A Riots Comix
Asena Hayal anlatıyor: Gece hayatı, kulüp kültürü, müzik dinleme eylemi ve koleksiyonerlik.
Bostancı Lunapark
Call For a Spiritual Transmutation,
Against Urban Transformation!
Rafet Arslan 2008
“How would be a life that was carved out of a song seng by everybody on the streets, at a critical moment?”
For the last decade something weird has been occuring in the humiliated, forsaken districts of the city. Legal authoroties and multinational capital has plans out of such a term as transformation which has a significant place in a contrary language. First we should tell more about these distincts, namely Tarlabaşı, Sulukule, Balat…
These distincts are places which have been fed by deterritorialized lineage like gypsies, youngsters from eastern Anatolia who came with scholarships, ones so called perverts by conservative social sexual codes (transvestites, gays, lesbians, etc.), prostitutes from both sexes, music players, waste pickers, junkmen, junkies, non-academic, non-entellectual system opposers, where they grow their own models of habitats.
System has brought in urbanization and then aristocratization of these distincts. Therefore, the energy accumulated within social unconscious of these wrecked, discredited distincts would be cleared off, would be bounded to illegitimate traffic of oligarch out of the system, hence the occupancy and absolute authority of police force that could not penetrate into those districts to watch, control and intimidate in the past could be provided. Only then it would be possible to make production-consumption-reproduction cycle of capital dominant over these areas that will have been urbanized and cleaned out of the disposessed. Those regions, those black holes of the city will be involved in the sparkling show of finance-capital, the apetite of system that is never satisfied will go on to eat everything including black holes until no area will be left for existance of any other life form out of its dominance.
The dispossessed will be driven off to outer borders of the city from the places they felt relatively safe and familiar even if not really happy. The only benefit the system offers to these people in return for evacuation of their places are the apartment houses in forms of Toki model. This perspective of cooperative housing derived from apartment series designed for American worker class and inspired by Coopreative City model of Le Corbusier was embodied in such degenerate plans that turned into a kind of sick humour. What is offered by that is a collective prison life in which everybody can pass the night within his own cell. This is a movement to mass people, not to collect them together. And the result will not be a collectivity where free individuals come together and socialize, for it is a process of isolation of a gang that is to be robotized.
Rakun 2022, istanbul
Those apartments grouped out of the city borders are also ghettos whose daily lives are aparted from city. Such a break in total urban conceptualization helps the isolation process of abandoned individual. Then a travmatic fear develops in psycho-pathology of the individual who feels stucked in his ghetto against totality of the city. Just like in the fragments of Kafka, isolated individual feels himself small and excluded while the image of the city increasingly expand. In other terms, he is alienated which enhances the influence of isolation and externalize the Collective ideal.
System offers the disposessed who banished from his weakly controlled distinct and confined into these islands surrounded by autobans and hypermarkets.
The aim is transformation of ones who have been separated from a natural cooperation arised from poverty and all of those collective relationships into normalized people that compete with the culture of the very self dictated by cruel capitalism and under complete control of the system. Any one who does not obey the rules of the city of capital are not let to live. He won’t be able to collect empty cans, walk around adrift, or when he runs out of money (that is the case almost everytime) he won’t be able to find an uncle who has this grocery to be taken haphazardly. The only way of paying later is having a credit card in hypermarkets. He will find out new terms like doorkeper’s remuneration and contribution to building’s expenditures, he will face the fact that it is a crime not to send his child to school anymore. This life will impose him to find a continuous job. The system will dominate the body of the dispsessed by the help of its bio-politic tools. He will soon give up to robot work of the very fixed working hours. A rational and quite sterile cemetery life, this is the utopia system promises for disposessed people.
The other option system offers is to refuse this cemetery discipline imposed and joining into great crime market of the city. But this way will probably end in jail which is another collective life form generated by the system. In short, any option in front of the disposessed who has no way of embarking any praxis of liberation outside of the system, will end up with Great Confinements.
2022, İstanbul
In the beginning of 21st century, the way of opposing this urbanization plan which has been operated in all of the metropolises of the world, will certainly start by offering alternative city plannings. The most significant subject of a Unionist City plan developed by Letterists and Situationists on the basis of Charles Fouriers principals that emerged in the beginning of 19th century was a unionist architecture indeed.
Living spaces that make it possible for people to search their tendencies, desires and dreams, a harmony between work and joy, liberation of passions in order to go towards equilibrium and serving for good was expected, hence the ‘consciouss individuals’ would be able to give birth to a socialization adorned by collective creations and celebrations.
The first step of this way to Unionist City is the emergence of a spiritual transformation each individual will experience to take his freedom over. The way of refusing the virtual lives that system generates by creating artificial needs and imitated desires is inciting a collectivity of individual dreams and arouse the spiritual transformations. This spiritual transformation is what holds the key of a social transform.
Die in Vain ‘Desperate To Piss’ 2022
Emergence of Unionist City is part of practical life rather than theoretical studies. Therefore, there are so much to do in both urbanized regions as well as areas of ghetto apartments. At the very moment when the system has already managed to take those civilized districts over and dominate, the refined and confident walls of saved regions will be nothing but tempting canvas to street artists. The new sparkling architecture of kitch will be spoiled by civil disobedience reflexes.
When dream is in charge all over the city, there will be temporary or permanent free regions. The parody will be distracted, cores of a new world will be created in the rat holes, now and here. Erected poem will get out of libraries and invade the streets. Game will master all people’s lives at any ages, not only children who are the natural owners. Just as W. Benjamin put it; “How would be a life that was carved out of a song seng by everybody on the streets, at a critical moment?”
Invalidating the moral judgements that prevent free thought, setting barter markets against consumption bondage, turning the streets into places of festivals, defeating the power of the authority by the power of irony, dynamiting the bridges between art and life itself…
Then we will have discovered the city for the first time indeed by the help of nothing but liberated desire; just for growing the dream of our invasion.
Berk Karadaş (1989-2023)
Yakın zamanda kaybettiğimiz ‘Maestro’nun anısına.
Kadıköy
Şaşkınbakkal 2023
Bostancı Kasaplar Çarşısı Graff. Zone 2023
Bostancı Kasaplar Çarşısı Graff. Zone 2023
Bostancı Kasaplar Çarşısı Graff. Zone 2023
Özgür aka. Alper Aga’nın hikayesi, 2023
Bostancı Kasaplar Çarşısı Graff. Zone 2023
Bostancı Kasaplar Çarşısı Graff. Zone 2023
Downtown Bostancı 2023
Downtown Bostancı 2023
Suspect – Küreselleşme Dehşeti
Rakunart !!
Erenköy Underground Graff. Zone
Erenköy Underground’a giriş
Erenköy Underground Graff. Zone
Erenköy Underground Graff. Zone 2022
KAN BEBEK !!
Karaköy Underground
Rinx Club Sunar: Kaosun diyarına hoşgeldiniz!
Feneryolu Underground Graff. Zone
Feneryolu Underground Graff. Zone
Feneryolu Underground Graff. Zone 2022
Feneryolu Underground Graff. Zone 2022
Feneryolu Underground Graff. Zone 2022
Feneryolu Underground Graff. Zone 2022
Feneryolu Underground Graff. Zone 2022
Feneryolu Underground Graff. Zone 2022
Feneryolu Underground Graff. Zone 2022
Feneryolu Underground Graff. Zone 2022
Feneryolu Underground Graff. Zone 2022
Feneryolu Underground Graff. Zone 2022
Feneryolu Underground Graff. Zone 2022
Feneryolu Underground Graff. Zone 2022
Feneryolu Underground Graff. Zone 2022
Feneryolu Underground Graff. Zone 2022
Ulu Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk
Beşiktaş Skate Cru., 2022
Haossaa – Ranbo 123 @ Peyote IstanbulMarmaray Güvenlik
Karşı kalem Gökhan Gençay, her zamanki saha çalışmalarında
Gökhan Gençay
‘Benim Kanım’
“Benim Kanım”, 2021 yazının sonunda okurlarla buluştu. Anaakım yayınevleriyle biçim ve sunum hususunda anlaşamadığımız için bir çeşit yeraltı yayını gibi basıldı, kulaktan kulağa duyuruldu, sıfır tanıtımla sınırlı sayıda kitapçıya ulaştı. Aşağılık kompleksinden kıvranan muktedirler bilinçli olarak görmezden gelse de şu veya bu şekilde muhataplarının bir kısmına ulaştı. Punklardan, gençler ve genç kalabilenlerden, skateboarderlardan, her çeşit uyumsuzdan aldığım göz yaşartan dönüşler, mailler de bunun göstergesi oldu.
“Benim Kanım” sadece öykülerden ibaret değildi, underground illüstratörler hiçbir telif talep etmeden destek olarak kitapta çizimlerini paylaştı. Velhasıl, benim kanıma Erman’ın, Cleon’un, Pakito’nun, Nicolas’ın, Fredox’un ve Jeremy’nin kanları da dahil oldu. Akacak kan damarda durmadı ve biz de akıtmaktan zerre çekinmedik. “Benim Kanım” böyle karşınıza geldi.
Aradan geçen süre boyunca kâh Kadıköy sokaklarında stencil olarak belirdi, kâh kitapçıların vitrinlerinde yerini aldı, kâh dünya seyahatine çıktı, Barcelona’yı, Berlin’i, Endonezya’yı, New York’u, Prag’ı dolaştı.
Son olarak da, aşağıda da gördüğünüz üzere, kitabı ithaf ettiğim üstadım Chuck Palahniuk’un kütüphanesinde yerini aldı. “Benim Kanım”ın Portland’a, Chuck’ın eline geçene kadarki macerasını, okurlarının gönderdiği fotoğrafların bir bölümüyle kısaca paylaşayım bu vesileyle.
Destek veren, sahiplenen herkes sağolsun, varolsun. “Benim Kanım”ı beğenenlere artık “Melek Yüz”ün sırasının geldiğini de duyurmuş olayım.
Bir çift dünyayı ürkütür, soyutlamanın çifti. Devletlerin ve orduların, şirketlerin ve toplumların kaderleri buna bağlıdır. Birbirleriyle çekişen bütün smıflar, yönetseler yahut yönetilseler de, buna saygı gösterirler hatta korkarlar. Bizimkisi yeniye -parmaklarıyla X yaparken- gözü kapalı atlayan bir dünya. [001]
Bütün sınıflar kaderlerinin halen bağlı olduğu, dünyanın bu amansız soyutlamasından korkarlar. Sadece hacker sınıfı hariç bütün sınıflar. Bizler soyutlamanın hackerlarıyız. Yeni kavramlar, yeni algılar, yeni duyular ve hacklenmiş ham bilgi meydana getiririz. Hangi kodu hacklersek hackleyelim, programlama dili, şiir dili, matematik ya da müzik, eğriler veya renkler olsun, bizler yenidünyaların soyutlayıcılarıyız. Kendimizi araştırmacı, yazar, sanatçı, biyolog, kimyager, müzisyen, filozof ya da programcı olarak tanıtsak dahi, bütün bu öznelliklerin her biri yavaş yavaş oluşan ve aslında kendisinin farkında olan bir sınıfın parçasıdır. [002]
Ve tam olarak kim olduğumuzu bilmiyoruz. Bu kitabı; köklerimizin, amaçlarımızın ve ilgi alanlarımızın manifestosu yapma arayışı bundandır. Bir hacker manifestosu: sadece hackerın doğası gereği onu diğerlerinden farklılaştıran bir manifesto değil, zamanla kendisinden bile farklılaştıran bir manifestodur. Hacklemek farklı olmaktır. Bir hacker manifestosu betimlemenin kabul etmediği bir şeyi betimleme iddiasında bulunamaz. [003]
Hackerlar dünyaya yeni şeylerin gelmesine imkân yaratırlar. Her zaman büyük şeyler ve hatta iyi şeyler bile değil ama yeni şeyler. Sanat, bilim, felsefe ve kültür gibi bilginin toplanabileceği, çıkarılabileceği ve dünya için yeni imkânların yaratılabileceği, bilginin her türlü üretiminde hackerlar eskiden yeniyi çıkartırlar. Bu yenidünyaları yaratırken, onlara hükmetmiyoruz. Yarattıklarımız, bizim tek başımıza ortaya çıkardığımız, dünyaları yaratan araçları tekelinde bulunduran başkalarına ve onların çıkarlarına, devletlere ve şirketlere ipoteklidir. Ürettiğimize sahip değiliz-o bize sahip. [004]
Hackerlar bilgilerini ve kıvrak zekâlarını ve nüktedanlıklarını kendi özerkliklerini devam ettirmek için kullanırlar. Bazıları parayı alır ve kaçarlar.(Şerefimizle yaşamalıyız.) Bazıları şereflerini tehlikeye atmaktan korkarlar.(Yapabileceğimiz en iyi şekilde yaşarız.) Bu yollardan birini seçenlerimiz sıklıkla diğerini seçenlerimize içerlerler. Bazısı sahip olamadığı refaha içerler, bazısı da dilediği gibi hack eylemi yapabilme özgürlüğüne sahip olamamaya içerler. Hacker sınıfının tehlikeleri atlatmasını sağlayan, bir sınıf olarak çıkarlarımızın daha soyut bir ifadesi olması ve bu çıkarların diğerleriyle dünyada nasıl buluştuğudur. [005]
Hackerlar birleştirici değillerdir. Çoğu zaman tekilliğimize dalmaya istekli değilizdir. Kolektif hack olarak adlandırılan eylem, aslında zorlayıcı bir birlik olmamakla birlikte, farklılıkların aynı hizaya getirilmesine dayanarak bir sınıfın çıkarlarını gözetir. Hackerler bir sınıftır ama soyut bir sınıftır. Soyutlamalar yapan bir sınıf ve soyut bir sınıf. Hackerları bir sınıf olarak soyutlaştırmak aslında öncelikle sınıf kavramını soyutlaştırmak demektir. Hacker sınıfının sloganı, birleşmiş dünyanın işçilerinin değil, çözülmüş bir dünyanın çalışmalarınındır. [006]
Her yerde soyutlama hüküm sürer ve bir somutluk kazanmıştır. Her yerde soyutlamaların düz çizgileri ve kusursuz eğrileri meseleleri karışık ama etkili vektörler olarak düzenler. Ama eğitimin soyutlamayla ne üretilebileceğini öğrettiği yerde, soyutlamaların kendilerinin nasıl üretildikleri bilgisi hacker sınıfı için daha faydalıdır. Deleuze: “Soyutlamalar hiçbir şey açıklamazlar, onların kendilerinin açıklanmaları gerekir.” [007]
Soyutlama ortaya çıkarılabilir ya da üretilebilir, maddi ya da manevi olabilir ancak soyutlama her hack eyleminin ürettiği ve tasdiklediği bir şeydir. Soyutlamak bir düzlem yaratmaktır, aksi takdirde farklı ve ilişkisiz meseleler olası ilişkiler getirebilir. Soyutlamak doğanın gerçekliğini ifade etmek, onun olanaklarının örneklerini göstermek, sonsuz ilişkisellikten bir ilişki çıkarmak ve çeşitli şekillerde göstermektir. [008]
Tarih soyutlanmanın üretimidir ve üretimin soyutlanmasıdır. Hayatın bir çağdan diğerine değişiklik göstermesinin sebebi zorunluluktan özgürlük elde etme işleminin yeni soyutlama şekillerine göre uygulanmasıdır. Tarih birbiri ardına gelen hacklerle, gerçek kılınmış sanaldır. Tarih, hacklendiği sürece doğanın birikerek artan niteliksel farklılaşmasıdır. [009]
Doğanın soyutlamasının akabinde onun üretkenliği ve hayati ihtiyaçların üzerine artı değerin üretimi gelir. Tekrar tekrar ihtiyaçtan daha ileri soyutlamalar, ileri üretkenlik, üreterek -en azından potansiyel olarak-ihtiyaç üzerinden büyüyen bu artı değer, büyüyen bir hack kapasitesi getirir. Ama hacklemenin doğası, artı değerin üretimi bizi rahat bırakmaz. Tekrar ve tekrar, azami ihtiyaçlar üzerindeki artı değeri kontrol eden bir yöneten sınıfı ortaya çıkar ve gözden kaçan ihtiyaç araçlarını üreten bu insanlara yeni ihtiyaçlar getirirler. [010]
Bizim zamanımızı farklı kılan, uzun zaman hayal edilmiş, zorunluluktan uzak bir dünyanın olabilirlilik ufkundaki görüntüsüdür. Soyutlamanın üretimi, hacklemeyi seri bir halden modası geçmiş bir hale çeviren ve sınıf çıkarlarını gerileten, bir kere ve hepimiz için, zincirleri kırabileceği bir eşiğe ulaştı. Debord: “Dünya zaten, yaşaması için halen bir bilince sahip olduğu zamanın hayaline sahiptir.” [011]
Keşif ihtiyaçların anasıdır. Bütün devletler servetlerinin ve güçlerinin üretimi için soyutlamaya bağımlıyken, bu devletlerdeki yönetici sınıfların yeni şekillerdeki soyutlama üretimini hoş karşılamazlar. Yönetici sınıf daima hackerı kendi yaratımının kontrolünden mahrum bırakarak, yenilikleri kontrol etmenin ve onu kendi çıkarlarına çevirmenin bir yolunu arar ve böylece dünyayı tamamen reddederek kendi gelişimini idare eder. [012]
Yeni soyutlamalar toplumdan hack eylemiyle ayrılan kimseler tarafından gerçekleştirilirler. Eskisinden yenidünyalar hackleyen biz diğerleri, sadece uzak yabancılar değil, aynı zamanda mevcut sınıflardan da ayrı olanlarız. Bir grup olarak ya da programcı, sanatçı, yazar, bilim adamı, müzisyen olarak kendine özgü varoluşumuzu tanımlarken, nadiren bu kendimizi gösterme yollarını bir sınıf deneyiminin katıksız parçaları olarak görüyoruz. İnekler ve ucubeler başkaları tarafından dışlanarak negatif bir hale gelirler. Beraber bir sınıf oluşturuyoruz, öyle ki kendisini varoluşun içine yontan ve bunu kendisi için yapan bir sınıf. [013]
Gerçek, soyut aracılığıyla tanımlanır, üretilir ve açığa çıkarılır. Gerçek, maddedeki gizil potansiyel değildir, potansiyelin potansiyelidir. Hacklemek soyutu üretmek ya da bilgiye uygulamak ve böylelikle yenidünyaların olanaklarının, zorunlulukların ötesinde ifade edilmesidir. [014]
Bütün soyutlamalar, doğanın soyutlamalarıdır. Soyutlamalar maddi dünyanın potansiyelini açığa çıkarır. Soyutlama maddesel dünyanın en tuhaf özelliğine, bilgiye güvenir. Bilgi belirli bir maddesel formda bağımsızca varolabilir ancak maddesel form olmaksızın varolamaz. Hack doğanın maddesel özelliklerine dayanır ve gene belirli maddesel bir formun bağımsız birşeyini keşfeder. İşte, maddesel ve maddesel olmayan. Maddenin maddesel olmayan gerçekliğini ve onun bilgisinin özelliklerini açığa çıkarır. [015]
Soyutlanma her zaman doğanın bir soyutlanmasıdır, doğanın çiftini yaratan bir süreç, ikinci bir doğa, ortak hayatın kendi ürünleri arasında ikamet ettiği ve doğal olmak için ürettiği çevreyi almaya geldiği, insan var oluşunun bir alanı. [016]
Toprak doğadan bir kaynak çıkarmadır, mülkiyet şeklinde soyut kılınan doğanın üretken potansiyelinin bir yönü. Sermaye topraktan bir kaynak çıkarmadır, mülkiyet şeklinde soyut kılınan toprağın üretken potansiyelinin bir yönü. Bilgi zaten topraktan kaynak çıkarmış olan sermayeden bir kaynak çıkarmadır. Bu çiftin çiftidir. Soyutlamanın üretimi sermayenin ötesindedir ancak her ikisi de kendi ayrı varoluşlarını mülkiyet şeklinde üretirler. [017]
Toprağın üretken bir kaynak olarak gelişimi, sermaye şeklindeki kendi soyutlanması için tarihsel ilerlemeler yarattığı gibi, sermayenin gelişimi de bilginin entelektüel mülkiyet formunda daha soyutlanması için, tarihsel ilerlemeler sağlar. Geleneksel toplumlarda, toprak, para ve bilgi, göreneksel ya da kalıtımsal bağlarla belli sosyal ve bölgesel güçlere bağlıydılar. Soyutlanmanm eski feodal enkazı hacklemesi, özel mülkiyete evrensel bir hak şeklindeki mülkiyetin daha soyut bir formuna dayanan bu kaynakların liberalleştirilmesiyle olur. Bu evrensel soyut form önce toprağı, sonra sermayeyi ve şimdi de bilgiyi kapsar. [018]
Mülkiyetin soyutlanması üretken kaynaklan serbest bıraktığında, aynı zamanda bir sınıf bölünmesi yaratır. Özel mülkiyet toprağı sahiplenen pastoral bir sınıf ve bundan mahrum bırakılan bir çiftçi sınıfı meydana getirir. Özel mülkiyetin soyutlanması, insanları topraktaki geleneksel ve komünal haklarından mahrum bırakarak, çalışan sınıf olma yolunda yoksun bırakılmış bir sınıf yaratır. Bu çalışan sınıf, imalatın maddesel araçlarını ellerinde bulunduran yükselen sınıf sahipleri yani kapitalist sınıf için çalışmaya koyulurlar. Bu çalışan sınıf ciddi anlamda sınıf kuralını yıkma söyleminde bulunan ilk sınıftır. Ancak bu tarihi görev, mülkiyet şekli soyutlamanın kendi içindeki üretken enerjilerde gizli olan sınıfsızlığın gerçekliğini açığa çıkaracak derecede soyut olamadığı için başarısız olur. [019]
Yeni soyutlamaları her zaman hack yaratır. Hacker sınıfının ortaya çıkmasıyla, yeni soyutlamaların üretilme oranı ivme kazanır. Entelektüel mülkiyetin, mülkiyetin bir şekli olarak tanınması-kendisi bir soyutlama, yasal bir hacktir- bir entelektüel mülkiyet yaratıcıları sınıfı yaratır. Ama bu sınıf halen çıkarları geri plana atılmış diğer sınıfın yararına çalışır. Özel mülkiyetin bilgiye yayılması, hacker sınıfını mülkiyetin bir şekli olan soyutlamada kendi yeniliklerini kendisi üretebilen bir sınıf yapar. Çiftçiler ve çalışanların aksine, hackerlar henüz mülkiyet haklarından tamamen mahrum bırakılmamışlardır, ama yine de kapasitelerini üretim araçlarına sahip olan bir sınıfı -vektörel bir sınıfı, çağımızın ortaya çıkan yönetici sınıfı- soyutlamak için kullanmalıdırlar. [020]
Vektörel sınıf hackerları entelektüel mülkiyetlerinden mahrum bırakmak için şiddetli bir mücadele verir. Patentler ve telif hakları yaratıcılarının değil, bu soyutlamalarının değerlerini paraya çeviren vektörel sınıfının ellerine verir. Vektörel sınıf soyutlamayı tekeline almak için çabalar. Vektörel sınıf için “politika entelektüel mülkiyet üzerindeki iletişim, kontrol ve komuta gibi askeri strateji araçlarının mutlak kontrolüdür.” Hackerlar kendilerini hem bireysel olarak hem de sınıf olarak mahrum bırakılmış bulurlar. [021]
Vektörel sınıf entelektüel mülkiyetin değerini paraya çeviren araçlar üzerindeki tekelini sağlamlaştırdıkça, hackerlar daha çok karşılarına çıkarlar ve sınıf düşmanı olurlar. Hackerlar vektörelistlerin, hackerların ortak olarak üretecekleri bilgiyi kendilerinin sahiplenerek erişim için fahiş fiyatlar istemelerine karşı mücadele etmeye başlarlar. Hackerlar soyutlamanın metalaştırıldığı ve vektörel sınıfın özel mülkiyeti haline getirildiği çeşitli şekillerin karşısına çıkarlar. Hackerlar en iyi ifadeyle, kendi sınıf çıkarlarını soyutlamanın serbest üretimine dayandıran ve bu tarz bir mülkiyetin belirli engellerinden değil de mülkiyetin kendisini soyutlaştıran bir sınıf olma mücadelesiyle biline gelir. [022]
Kıtlık mitinden bu yana gelen üretken ve yaratıcı kaynaklan liberalleştirmek için, hackerların çalışanlar ve çiftçilerle-dünyanın bütün üreticileriyle-bir araya gelmesi gereken zaman gelmiştir. Dünyayı metalaşmış sömürü yoluyla kendi yıkımından kurtaracak, işbirliğinin yeni şekillerinin yaratılmasının zamanı gelmiştir. Çağımızın en büyük hack eylemleri belki de ortak özgür ifadelerin örgütlenme şekillerini ters yüz edebilir ve böylece insanların yönetici sınıfa hizmet etmesindense soyutlama insanlara hizmet eder. [023]
Capital Is Dead | McKenzie Wark in conversation with Verso Books
When an activist video begins with “DIY corporate branding” – ie labels, music, credits, etc. It not only makes an hour of religion seem longer, The Message I take away gets branded by poverty as much as commerce.
Suppressing traditions including religion creates power voids powers such as NATO seek. Sadly the Left has surrendered tovthis tech. In California, as with Australia, EVERY community’s public reality meetings were illegally banned for years – except for DNC – approved, BLM/ AntiFa Black-Bloc smash -&-grabber bonfires.
Any lefty got a clue why?
Since foreverwar against Empire, a regressive power representing as “democracy” suppresses analyses of power and powers’ deceptive means. Too often democracy fears genius. We now perceive community as electronic; while a backwards, religious past exposes the off-shore bankster empires’ terrorist fact. Black Panthers, Lyndon Larouche, Farrakhan, NYC Firefighters and Trump’s Capitol Deplorables all expose the bold breadth of the false-flag Zionation.
And what can religion never offer? How about an authentic derive’ which transgresses our assumed ideologies. They say transgression ended Rumi’s teacher Shams, a great critic of language. ‘Religion’, meaning ‘right’ proudly declares its assumption, Belief. Older systems apply investigation of appearances; newer systems apply nihilist denial of experience. Ideologic transgression remains something the west- and even occasionally capitalism- still appears to excel at.
Are banks ‘more dangerous than standing armies’? Revolution RPG swings us other-way round. Some deny wealth has historic ties to war, power, their own knee-jerk politics. Some cannot imagine democracy is compatible within fascism; easier to conjure imaginary fascists who threaten our naive tolerance. Either result from confidence in structure. If our TV cries “inflation just happens!” as banker empires grow fat? Recall the buddha’s message- Question Authority
Corbett produces the receipts:
What is BlackRock? Where did this financial behemoth come from? How did it gain such incredible power over the world’s wealth? And how is it seeking to leverage that power in shaping the course of human civilization? Find out in this in-depth Corbett Report documentary on How BlackRock Conquered the World.
I’m thrilled young people are interested in exploring the Situationist ideas. They are keys to progressing what Marx imagined. Power has but one trick: Divide and Conquer. the Sits offer ways out of monopoly strructure and control, by loosening our political fascinations. And they give us the same sort of insight into society that made Marx critical to the age of empires.
I do try to keep this group focused on the writers and the writing. there are still people who believe what they dont understand must be evil, and attack. Understanding too much is also dangerous bc eventually we realize, life is incomplete- nothing satisfies. But getting surprised? that is always a treat. it must be why we dont stay in paradise.
“When you’re cold, under-fed & desperate, you’ll become more willing” – Whitney Webb
Journalist Whitney Webb has worked to uncover some of the most dangerous stories of our lifetime, and she joins Glenn to reveal just how eye-opening it’s been.
Sara Di Pancrazio is an Italian photographer and video maker who lives in Rome. She studied at IED (Rome and Milan) and from that moment she started working as assistant for filmmakers/photographers. Her cinematic style influence’s starts from her cinema’s studies, in particular from Dario Argento and David Lynch. She was born as photographer and she started publishing on some magazines like “Nakid Magazine”, “Assure Magazine”, “To Be Magazine”. Her first short film “AS GARDENS NEED WALLS” (June, 2022).”
‘As Gardens Need Walls’ by Sara Di Pancrazio, 2022
Roma’da yaşayan İtalyan fotoğrafçı ve film yapımcısı Sara Di Pancrazio, IED’de (Roma ve Milano) öğrenim gördükten sonra çeşitli sinema ve fotoğraf sanatçılarının asistanlığını yapmıştır. ‘Doğuştan fotoğrafçı’ olduğunu iddia eden genç yetenek ‘Nakid Magazine’, ‘Assure Magazine’, ‘To Be Magazine’ gibi bir çok farklı dergiye fotoğraflar çekmiştir. Sinema alanında Dario Argento ve David Lynch’ten ilham aldığını dile getiren sanatçının Fransız ressam Van Der Linden’i konu aldığı ilk kısa filmi “AS GARDENS NEED WALLS” 2022 yılında ilk kez gösterime girmiştir.
A day, from the other day, ripping myself out of the house, to take advantage of the weather. All leaves born from spring, a spring that would be labelled as 2023, performing asmr audio under my feet, augmenting my experience of walking. Soon, they will cover all things on the ground that need coverage for the winter. Blanket. Carpet! Then it will blend into the soil and ferment to help wake up life underneath in spring again. Always becoming. But always the same. Who eats who, what turns into what, one day, we will all become everything else. Everything that doesn’t love each other will also merge with what loves each other. We will all merge. And nothing will matter.
My aunt the other day told me not to ever change, to be myself and I will get to 92 years old just like her, after me complaining about myself because I had mixed up dates and numbers, again… even in mistakes, she told me not to change. To stay and be myself.
Myself has never heard such loving, reassuring words in my life. Words can be antidote to existential crisis. Remember that next time you are presented with an opportunity to sooth someone.
Dialing existential crisis down, even a little makes the whole difference.
And also horse kisses and doing your grocery in nature. Thank you Earthwise for being family and teacher to me. Learning to love better, purer because of you.
Lumineh, Agenda 2024
This creature became more prominently friendly to me. I’ve learned some of her story I would like to share. More will come as we spend time together for sure.
She was born as a deer. Every year in October, hunters would take down a few of their members. They would hear the shots, till they couldn’t.
One year her father was gone. The next her mother. That happened really close to her. The shot spooked her into the forest, across the hills, rivers until she reached another thick forest with a different climate. She was lost by the time she stopped running.
She spent days and nights alone. Eventually you could notice some changes with her. The cold nights made her coat thicker than a usual dear. Running so fast, her hooves had become rounder with five cushions underneath with five claws for each, because she has been digging little caves for her to sleep and hide in.
She also grew enormously big ears so she could hear anything that approaches her at any time, even when she sleeps. She might also have developed them to want to hear any of her dear members. She deeply wanted to find others, till one day she even forgot about that. She couldn’t remember no longer because she had changed so much. She was a different being. She didn’t inhabit the same mind anymore.
Although having a body identical to a deer, she also developed fangs. But that’s for another time.
Lumineh,2024 Denmark
Lumineh on action, 2020
It is an epic poetry from ink to the point, with her naturalness in combining life and art, a shaman dance that she displays with the elegance of her lines, the dark melancholy leaks into the paper.
Steps of Silence
In her compositions, which she sometimes works on large scales, the artist invites us to an enchanted forest. Despite her very simple technique, the mystery is everywhere for the watchful eye. In her paintings, it is possible to come across a fox hiding in the bushes at any moment, a snail hovering over mushrooms in a different dimension, and a skull accompanying the wings of a huge butterfly among mysterious plants. In Sübiler’s paintings, time loses its classical meaning and exhibits a ‘Singularity’ that goes back to antiquity along with the place it belongs to. In this endless struggle of black and white magical powers, animals guide us; sometimes this is hidden in the silence of an owl, and sometimes in the gaze of a dog. If we know how to listen, we will see them talking to us.
Mine Sübiler’s art tells us a lot as a visionary among the masses who are dying under the yoke of techno-industrial culture and digital-fascism, which have made their presence felt in social life with the new world order.
Live painting action by Lumineh that happened in Berlin.
Lumineh ‘Owl and the protector’ 2021
Kimi zaman büyük boyutlarda çalıştığı kompozisyonlarında sanatçı bizleri esrarengiz, büyülü bir ormana davet eder, çalışmalarını son derece sade bir teknikle işlemesine rağmen, dikkatli gözler için gizem her yerdedir. Onun resimlerinde her an çalılıkların arasına saklanmış bir tilkiye, mantarların üzerinde farklı bir boyutta gezinen bir salyangoza, egzotik bitkilerin arasında bir kelebeğin kanat seslerine eşlik eden bir kafatasına rastlamak mümkündür. Sübiler’in resimlerinde zaman klasik anlamını yitirir ve ait olduğu mekanla birlikte antik çağlara temas eden bir ‘Singularity’ sergiler. Ak ve kara majik güçlerin mücadelesinde hayvanlar bize yol gösterirler; bu kimi zaman bir baykuşun sessizliğinde, kimi zaman ise bir köpeğin bakışlarında gizlidir. Eğer dinlemeyi bilirsek bizimle konuştuklarını görürüz.
Hayatı ve sanatı birleştirme konusundaki doğallığı, içine çekildiği melankoliden kağıda sızanlar, çizgilerindeki zerafet ve sergilediği şaman dansıyla mürekkepten noktasına epik bir sanatçı Mine.
Yeni dünya düzeniyle birlikte toplumsal hayatımızda varlığını iyicene hissettiren tekno-endüstriyel kültürün ve dijital-faşizmin boyundurunda can çekişen yığınların arasında bir ileri görüşlü olarak Mine Sübiler’in sanatı bizlere çok şey söylüyor.
“First of all, I’m both excited and horrified by the war that’s going on now. Almost every night I hear the sounds of air raids and explosions from Russian missiles being shot down on my city. It’s awful. Last year, not far from my city, on the outskirts of Kiev, there were military operations, explosions were heard day and night, and the whole city was covered in smoke. A couple of tens of kilometers from my city was the city of Irpen, completely bombed and destroyed by Russian soldiers. Today I woke up again from the air raid alarms… This nightmare continues, it is impossible for the inhabitants of Europe to understand and imagine…”
ANDRII STRAKHOV (b. 1973) is a Ukrainian artist who mostly works through the medium of collage. After a childhood spent in the Urals, at the age of 13 he moved to Boyarka, near Kiiv, where he still lives, just in time to be affected by the Chernobyl nuclear disaster. He has since been involved in music and in the Ukrainian underground culture.
Resources: Claudio Parentela, IYE Zine & The Philosophical Research Society
Can you describe your path to becoming an artist? When did you actually enter it?
I created my first visual works in 1989. They are made with the “application” technique (I don’t really like the word “Collage”, this word is too often used by artists). It was the time of the Soviet Union. I created figurative images full of black humor and mockery of Soviet ideology and way of life, using Soviet newspapers and magazines. A frequent element of the image were cuts from the headlines of newspaper articles. These names gave the picture a touch of absurdity and profanation of human ideals and optimism. From a series of paintings, I made art notebooks and then replicated them on a copier in the form of a zine. At the same time, I bought a portrait of the General Secretary of the Communist Party of the USSR Gorbachev and painted him, presenting him as a transvestite. For this portrait I could be arrested, it was a dangerous occupation and the police came to me – someone reported me. I didn’t feel like an artist, just doing what gave me pleasure and enjoyment. In general, my creative position has always been and will be antisocial.
Andrii Strakhov ‘Snow fairy tale “Pumps’ zine (1994)
Andrii Strakhov ‘Snow fairy tale “Pumps’ zine (1994)
Andrii Strakhov ‘Snow fairy tale “Pumps’ zine (1994)
Andrii Strakhov ‘Snow fairy tale “Pumps’ zine (1994)
Andrii Strakhov ‘Snow fairy tale “Pumps’ zine (1994)
Andrii Strakhov ‘Snow fairy tale “Pumps’ zine (1994)
Andrii Strakhov ‘Snow fairy tale “Pumps’ zine (1994)
Andrii Strakhov ‘Snow fairy tale “Pumps’ zine (1994)
Andrii Strakhov ‘Snow fairy tale “Pumps’ zine (1994)
Andrii Strakhov ‘Snow fairy tale “Pumps’ zine (1994)
Andrii Strakhov ‘Snow fairy tale “Pumps’ zine (1994)
Andrii Strakhov ‘Snow fairy tale “Pumps’ zine (1994)
Andrii Strakhov ‘Snow fairy tale “Pumps’ zine (1994)
Andrii Strakhov ‘Snow fairy tale “Pumps’ zine (1994)
Andrii Strakhov
Describe your ideals and how they manifest in your work.
For several years I have been developing my own mythology and demonology. I create thematic series of works dedicated to a single bestiary. These can be images of forest spirits, imaginary creatures, monsters. Everything that is alien to nature and human civilization. At the same time, I am making works dedicated to monstrous robot-human hybrids, giving these images the signs and characteristics of a catastrophic and impossible existence. Motives of decay, trauma, isolation often manifest themselves unconsciously in various art forms. I use old original medical photo archives, 19th century astronomical atlases or mid 20th century matte journals as material for these works.
Andrii Strakhov
I like working with old paper or fabrics. From fabrics, I create works in a style close to folk art with decorative elements. For them I use Ukrainian scarves and suit fabrics, as well as oriental shrouds. In my work there is a remarkable connection with European literary sources and mythological cultural heritage. I want to tell a story using visual methods and techniques and immerse the viewer in a fantasy world.
Andrii Strakhov ‘Textile, Collage’ 2015
Andrii Strakhov ‘Textile, Collage’ 2015
Andrii Strakhov ‘Stavok Press’ 2015
Is music part of your studio time? What are you listening to?
Music is part of my life. I graduated from a music school in the piano class and then continued my education at the Kiev Conservatory in the classical guitar class. Now I am a member of the collective “Svitlana Nianio Band”. In the process of creating visual works, I often listen to music. It can be classicism, baroque, revival or modern neo-folk, dark ambient, noise, drone. I like composers Scarlatti, Lully, Frescobaldi, the modern ones are: Cukor Bila Smert, Olexahdr Yurchenko, Death in June, Lustmord, Blood Axis, Les Joyaux De La Princesse, Current 93, Nurse With Wound, my literary activity is indirectly connected with music.
Stavok Press
Andrii Strakhov with his friends
Andrii Strakhov, 2018
Andrii Strakhov and the friends
Andrii Strakhov and the friends
Lovecraft
I wrote a novel about the musical subcultures of Kyiv in the late 80s and early 90s of the 20th century. This and other books and zines, I publish them in my independent publishing house “Stavok Press”. A group of like-minded people and our club hold regular literary readings which take place in a neo-pagan forest temple. Our training is called “Pamoroka”. At these events, we only read our literary texts.
Andrii Strakhov, 2016
Influences?
It seems to me that I have not been subjected to direct stylistic influences. I like these artists: Lawrence Stephen Lowry; Gustav Adolfo Mossa; Edward Burne Jones; Frank Bernard Dixie; Theodore Severin Kittelsen; Alfred Kubin; Touko Valio Laaksonen. The writers who influenced me the most were:Ernst Theodor Wilhelm Hoffmann, Gabrielle Wittkop (Ménardeau), Robert Walser, Gustav Meyrink, Arthur Machen, Isidore Ducasse. Mircea Eliade.
Graces, 2023
An online event celebrating the solo exhibition ‘Graces’ with Ukrainian artist ANDRII STRAKHOV, gallerist Giovanni Giusti of GalleryX Dublin, PRS Executive Director Dennis Bartok, and translator Olena Zots
“I created the Graces series between 2021 and 2022. It was made in a few days before the Russian full-scale invasion of Ukraine. The last works in the series contain features of disturbance and are filled with melancholy.
The Graces series is part of an archive of my works which was sent, after the beginning of the war, to Ireland to GalleryX and saved by Giovanni Giusti. The series “Graces” is an expression of my ideas associated with the horror of modern life and with the embodiment of mystical aspirations. I tried to transform my nightmares and dreams into weird images touched with visual poetics and sympathy for the grotesque. In this way, the image of the Greek Chimera is close to me. It was not aware of its own ugliness and suffered from the general hatred of others. For me, the image of the Chimera is not just a monstrous creature, but a living, gentle and wonderful being that has no place in this cruel reality.”
Andrii Strakhov, 2022
Describe your process for creating a new job.
The impetus to create new work can be a small sliver or fragment of an image. From this fragment, I gradually form a new image and build a texture. I give the image depth and detail, I create the effect of superimposing different spaces and times, making it voluminous. “I give the image the genre characteristics” as my friend put it well.
What advice do you have for artists who want to showcase their work?
I can advise artists to be very demanding of themselves, be honest with themselves and express what they want. But also following a momentary impulse, inspiration. It is necessary to destroy in oneself all social norms and principles that live in the mind of every person, to make a strategy out of them. In this practice, you get a new experience. The artist himself can create an artistic space where he announces it. The artist needs to get rid of his internal censorship. It may not be easy.
GalleryX
GalleryX is a new gallery in Dublin, Ireland specialising in figurative and surrealist art. Their focus is on the fantastical, the sensual and the macabre; on alternative desire and tormented bodies; on the bizarrely beautiful, the unsettling and the grotesque. Our intent is to facilitate, curate and showcase new alternative work from emerging Irish and international artists and to host visiting artists from the global community.
First of all, I’m both excited and horrified by the war that’s going on now. Almost every night I hear the sounds of air raids and explosions from Russian missiles being shot down on my city. It’s awful. Last year, not far from my city, on the outskirts of Kiev, there were military operations, explosions were heard day and night, and the whole city was covered in smoke. A couple of tens of kilometers from my city was the city of Irpen, completely bombed and destroyed by Russian soldiers. Today I woke up again from the air raid alarms… This nightmare continues, it is impossible for the inhabitants of Europe to understand and imagine…
What do you love most about the place where you live?
Where I live, I like my house and garden. I like walking the streets, looking at the old wooden houses built at the end of the 19th century. I feel good in the forest, where there are no people.
The best way to spend a day off?
For me, every day is a day off; it’s good to get together with friends and have a good glass of alcohol for a pleasant conversation.
Andrii Strakhov as Zeta Reticulan
Upcoming exhibitions/projects?
I don’t know my plans for the next exhibitions and exhibition projects yet. But the artistic process is ongoing. I am very grateful to my Irish friends and curators, from “Gallery X”, who have helped me maintain my art archive out of Ukraine. I am also grateful to the Philosophical Research Society of Los Angeles for organizing my solo exhibition.
Original Italian article by Claudio Parentela at iyezine
Gürültü ve Duman, 50’li yılların başında ortaya çıkan, dönemin estetik algısını merkeze almadan kendi estetiğini oluşturarak alevini, yangınının gürültüsünü ve bu sürecin gökyüzüne yayılan dumanını ele alan bir müzik programı. Özgür caz, özgür doğaçlama ve yeni müziği analitik, tarihsel ve toplumsal bakışla ele alıyor ve özellikle bootleg kayıtlarına veriyor.
Her Salı gecesi 23:00’da
Şevket Akıncı, Can Tutuğ ve Volkan Terzioğlu‘nun sunumuyla
1977 İstanbul doğumlu perküsyoncu Özün Usta, tek başına ve yakın dostlarıyla müzik yapmaktadır. Yurtiçinde ve dışında birçok albüm kaydetmiş, çeşitli müzik gruplarının prodüktörlüğünü yapmış olan sanatçı aynı zamanda festivaller düzenlemiştir.
Özün is an active musician, plays various instruments, alone or with fellow musicians. He gave many concerts in and out of Turkey, recorded several albums, produced bands and festivals. Özün is also a long time hemp lover and supporter. When he first hit the drums and cymbals with a hemp stick and heard the sound, he decided to work with hemp on musical instruments.
Mutumut: Özün Usta e Berke Can Özcan Live at Frasca Gressani – Tarcento 10-9-2015
I due musicisti turchi Özün Usta e Berke Can Özcan suonano insieme da diverso tempo (Özün Usta era contrabbassista dei Konstrukt, mentre Berke Can Özcan è l’attuale batterista della band); al Giardino Commestibile suoneranno due set incentrati su batteria e percussioni: il primo come duo, mentre nel secondo il pubblico è invitato ad unirsi ai due musicisti danzando, battendo le mani o suonando altre percussioni. Özün Usta e Berke Can Özcan sono ancora tra i pochi batteristi ad usare pelli naturali, tradizionalmente usate in Turchia, come quelle di capra e vitello.
Une proposition de Le Dernier Cri Du 23 mai au 21 août 2023
– Entrée libre –
Galerie Le Dernier Cri
Carambolage de deux créateurs hors-piste, entre art brut contemporain et graphisme punk underground.
Pakito Bolino, figure de l’édition underground, créateur du Dernier Cri et Pascal Leyder aka Boujiki, artiste résidant de la « S » Grand Atelier, centre d’art pour handicapés mentaux.
C’est l’accouchement au forceps de cette rencontre improbable et réussie où se croisent créatures dégoulinantes, typographies de séries Z et femmes à poil(s). Une oeuvre graphique spontanée rappelant les principes du cadavre exquis et du téléphone arabe réunis. Un 666ème degré bien palpable et une édition qui va ravir les amateurs de sensations graphiques.
Tout commence il y a une dizaine d’années à la Friche, bastion de l’underground graphique où Pakito Bolino a planté depuis déjà plus de vingt ans le drapeau noir de sa « structure éditoriale associative indépendante polymorphe, mutante, protéiforme et intrusive ».
‘I am The eye Climax’ Pascal Leyder et Pakito Bolino / Knock Outsider – Le Dernier Cri – E2
Pakito Bolino is a French artist, draftsman and publisher, born in 1964 in Nîmes. After studying at the School of Fine Arts in Angoulême, Pakito Bolino moved to Paris where he founded in 1993 the Le Dernier Cri editions in Ris-Orangis after having trained in the screen printing workshop. In 1995 the Éditions du Dernier Cri set up shop in Marseille, at the Friche la Belle de Mai.Pakito Bolino is the author of many works (graphics, sound, animations…) mainly published in Dernier Cri. He is also a musician, videographer and curator. To date, he has published more than 440 artist books, more than 200 posters, two magazines (Le Dernier Cri, Hôpital Brut), records and 5 animated films.
Paskalito Boleyder / I’m the Eye Climax
Pakito Bolino, 1964 Nîmes doğumlu Fransız sanatçı, ressam ve yayıncı. Angoulême Güzel Sanatlar Fakültesinden mezun olduktan sonra serigrafi alanında kendini geliştirir ve 1993 yılında Paris’e taşınarak Ris-Orangis’te atölyesini ve kendi markası olan Le Dernier Cri’yi kurar. 1995 yılında ise Marsilya’da Friche la Belle de Mai’de LDC için bir mağaza açar. Pakito Bolino, ağırlıklı olarak Dernier Cri’den yayımlanan birçok eserin (grafik, müzik, animasyon…) yaratıcısıdır. Aynı zamanda müzisyen, kameraman ve küratördür. Bugüne kadar 440’tan fazla sanatçı kitabı, 200’den fazla afiş, 2 adet antoloji (Le Dernier Cri, Hôpital Brut), bir çok plak ve 5 animasyon filmi yayınlamıştır.
Alors que leurs parcours respectifs ne les prédestinent pas vraiment à se croiser, Pascal aka Boujiki se retrouve parachuté, à l’occasion d’une collaboration de la « S » Grand Atelier avec Le Dernier Cri dans la capitale du Pastis. Pascal, jeune artiste trisomique, passe alors une très grande partie de son temps à dessiner frénétiquement tout en matant des films de De Funès et tout en se foutant pas mal de ce qui l’entoure. Pour Pakito, c’est tout de suite le coup de foudre graphique, et c’est réciproque. Les deux nouveaux compères se retrouvent complètement en dessinateurs compulsifs et stakhanovistes de la ligne crade. Le projet mûrit, Pakito et Boujiki se décident à collaborer sur une forme d’étrange et long ping pong, se retrouvant tous les ans et de plus en plus en phase, l’amitié naissant, pour bosser comme des dingues sur ce dialogue graphique.
L’édition “This is Eyes Climax! “ de 100 pages en format A3 présente le travail dans toutes les étapes de son processus mais dans le désordre puisque c’est le leitmotiv de cette rencontre ! Une déconstruction à la fois spontanée et progressive d’une imagerie déjà digérée et surtout la révélation d’un combo magique entre art brut contemporain et graphisme punk underground.
Le dernier cri joue une fois de plus le passeur de cultures et le briseur de barrières en mettant à l’honneur le talent désormais reconnu de Pascal Leyder (prix du dessin / fondation guerlain 2023 ).
Loin des discriminations positives, Knock Outsider révèle une fois de plus une oeuvre sincère, puissante et infiniment singulière. Un nouveau coup de pied dans l’art brut et dans une expression qui n’a rien à faire dans une boîte hermétique.
« Briser le mur de la mort. Pourquoi pas ! Incroyable que nous considérions la mort comme une fin inéluctable, alors que nous sommes incapables de comprendre ce qu’est la vie et la réalité.»
Si l’on devait réaliser un panorama du milieu underground parisien depuis les années 1980, il serait impossible de ne pas évoquer Captain Cavern, l’un des artistes les plus actifs et les plus polyvalents de ces dernières décennies.
Cet entretien est le fruit d’une rencontre, motivée par de nombreux témoignages d’autres artistes, eux-mêmes marqués par l’oeuvre de Captain Cavern. Depuis longtemps intriguée par l’univers de cet artiste hors normes, j’ai découvert ses multiples facettes lors de cette interview qui, comme tout son art, m’a fait voyager dans les profondeurs les plus enfouies de notre conscience. En naviguant entre sa musique et sa peinture, en passant par ses dessins, les graphzines et les journaux qu’il a créés au fil des années, ainsi que ses aventures des années punk, j’ai tenté de dresser le portrait d’un artiste surprenant, à la fois par son érudition et par le regard insolite qu’il porte sur le monde qui nous entoure.
Au travers de ses idées et de ses concepts étonnants, Captain Cavern nous fait explorer des dimensions qui appellent à notre imagination. Un univers dont l’accès se dissimule au coeur de ses images, dans un grand vertige kaléidoscopique.
*Cet article d’interview entre Alla Chernetska et Captain Cavern a été publié pour la première fois sur La Spirale.org. Comme nous aimons beaucoup l’artiste et trouvons la conversation très précieuse, nous voulions l’inclure dans nos pages en tant que webzine löpçük.
Captain Cavern ‘Peinture’
Tu prends le pseudonyme de « Captain Cavern » en 1985 dans le cadre de ta participation à l’affichage sauvage organisé par les Frères Ripoulin qui regroupait près de 45 artistes sur des panneaux publicitaires de 4×3 mètres dans le quartier de l’Opéra. Pourquoi « Captain Cavern » ?
Le chanteur de mon groupe Der Pim Pam Poum, dans lequel je jouais du saxophone, me dit un jour : « Tiens, il y a quelqu’un qui fait un fanzine, Blank, qui cherche des dessinateurs ». On est allés au rendez-vous et il nous prend, mon copain et moi, tous les deux, sous le nom Der Pim Pam Poum. C’était en 1983. Mais le groupe a splitté début 1984 et je me suis dit que je ne pouvais plus signer Der Pim Pam Poum. J’ai cherché un autre pseudo. Le premier était « Duck Sonic », le « Canard Sonique », qui est une allusion aux « canards » en musique. C’est à dire une fausse note, un couac, avec un saxophone, par exemple. Mais il y avait déjà un musicien qui s’appelait Dominique Sonic, je me suis dit que je ne pouvais pas le garder non plus. Après c’était « Pic, pic, pic », mais j’ai découvert très vite qu’il y avait des nommés Pic et Zou qui avaient fait un album chez Futuropolis. Ensuite j’ai décidé de signer « Le Grand Sympathique », qui est un nerf du système nerveux sympathique, mais personne n’a rien compris la plaisanterie, ça n’a fait rire personne.
À cette époque, Captain Cavern, un dessin animé américain de Hanna et Barbera, passait le samedi après-midi sur TF1 avant l’émission rock Megahertz animée par Alain Maneval (c’est lui qui a fait la première émission punk à la radio, qui s’appelait Pogo sur Europe 1, en 1977). Le pseudonyme « Captain Cavern » était un gag au départ, mais au-delà, ça me rappelait une vision que j’avais eue en improvisant au saxophone avec deux amis guitaristes, quelques années auparavant. J’avais l’impression de piloter un bateau sur une rivière souterraine. Si j’ai choisi ce pseudonyme, c’est sans doute à cause d’une réminiscence inconsciente de cet évènement. Le rapport avec Charon, le batelier du Styx qui conduit les morts aux Enfers dans la mythologie grecque, est venu après.
Captain Cavern
Entre le gag, la mort et le dessin animé, au-delà de la référence au batelier du Styx, que symbolise ce pseudo pour toi ?
C’est aussi une allusion à Orphée qui représente la quintessence du poète. Quand il chantait en s’accompagnant de sa lyre, Orphée exerçait une force si puissante qu’il enchantait le monde. Il charmait les hommes, les animaux, les arbres et les rochers, les dieux et les monstres. Même les poissons sortaient de l’eau pour l’écouter. Il suivra Eurydice dans le monde souterrain et, malgré la force de sa poésie, il ne pourra la sauver car il a imprudemment rompu la promesse de ne pas se retourner avant la sortie des Enfers. Le film Orphée de Jean Cocteau, sorti en 1950, fut le plus important vecteur de ce mythe pour moi. Il a une force divine. C’est la poésie incarnée.
Hermès est aussi une référence fondamentale. Outre qu’il est le dieu des voyageurs et des voleurs, c’est le psychopompe, conducteur des âmes des morts dans l’autre monde. L’hymne orphique consacré à l’Hermès souterrain, chthonien, le qualifie de « Maître des morts ». Je précise que, dans l’exposition L’Extraordinaire révélation de la mort hallucinante que j’ai faite avec Jacques Pyon en 1990, j’ai fait une toile qui s’appelait Les Maîtres de la mort sans savoir qu’Hermès était nommé ainsi.
Captain Cavern ‘Peinture’ 2020
Captain Cavern ‘Peinture’
Captain Cavern ‘Peinture’
« Les monstres du cerveau. L’idée de cette histoire était que tous les monstres que l’on imagine sont fictifs, que c’est une illusion générée par un vortex multicolore.»
Peux-tu nous raconter quand tu as fait tes premiers dessins ?
Je dessinais tout le temps, mais personne ne s’intéressait à ce que je faisais. Dès l’âge de dix-sept ans, j’ai commencé à montrer mes dessins, tout d’abord dans les conventions de bande dessinée, puis aux éditions Opta qui publiaient les revues Fiction et Galaxie. En 1976, j’ai fait une sorte d’album sur un cahier de dessins qui était un mélange de bandes dessinées et de dessins pleine page au stylo-bille, à l’encre de chine et aux crayons de couleurs. Quand, en 1977, je suis allé à Métal hurlant, Philippe Manœuvre, qui en était alors le rédacteur en chef, m’a reçu, et il semblait intéressé par cet album. Mais j’ai eu le malheur de lui montrer un autre projet en noir et blanc et là il m’a complètement démoli. À cette époque, j’ai téléphoné au groupe Bazooka – qui a eu une influence fondamentale pour moi – dont j’avais trouvé le numéro de téléphone dans une de leurs premières publications, mais ils ne recevaient personne.
En 1981, après une longue interruption, j’ai réalisé un nouveau projet, une série d’environ cent cinquante dessins, en couleur, au pastel et à l’encre de chine de 10×15 cm, que j’ai insérés dans des albums photos du même format. Le titre : Les monstres du cerveau. L’idée de cette histoire était que tous les monstres que l’on imagine sont fictifs, que c’est une illusion générée par un vortex multicolore. Et l’idée, c’était de faire un diaporama immersif qui serait projeté derrière des musiciens. Mais je n’ai jamais pu réaliser cette idée d’immersion totale dans l’image. Au départ, j’avais fait une bande-son tout seul, sur un mini K7 à une piste, au saxophone ou avec une guitare, instrument dont je ne sais pas jouer. C’était une musique brute. L’année suivante, j’ai trouvé des musiciens et un chanteur pour réaliser mon projet. Je ne voulais pas vraiment faire un groupe, mais pourtant c’est comme ça qu’est né « Der Pim Pam Poum ».
Comme je l’ai dit plus haut, c’est par l’intermédiaire de Pim Pam Poum que j’ai publié mes premiers dessins en 1983 dans le graphzine Blank qui réunissait principalement des élèves des Arts Déco. J’ai eu envie de les rejoindre parce que Placid et Muzo, dont j’avais entendu parler dans un article de Métal hurlant, y participaient. Il me semble qu’ils étaient présentés par Elles sont de sortie, le zine de Bruno Richard et Pascal Doury que je connaissais de longue date. Certains des artistes de Blank, comme Pierre Huyghe, Claude Closky, Xavier Veilhan, sont devenus des célébrités de l’art contemporain. Avant, je n’intéressais personne, mais eux, ils ont complètement flashé sur moi. Et quand j’ai rencontré Placid, en 1985, il m’a fait connaître Daniel Mallerin. Et Mallerin m’a pris en charge.
Captain Cavern ‘Peinture’
« L’image est mon véhicule, mes peintures sont des moyens de transport pour atteindre mon monde.»
À 19 ans, tu inventes le concept de « l’art inefficace », tu peux expliquer ce concept ?
C’était l’idée d’un art qui se débarrasserait de la séduction, de la notion de beauté, d’harmonie. Un art qui ne chercherait pas à attirer l’attention ni appâter. C’est comme une sorte de langage inutile qui ne chercherait pas à exprimer quelque chose. Il ne sert à rien. Il est sans but, sans sujet, sans objet. Rien à voir avec le savoir-faire et le faire-savoir. Il existe comme ça, sans rien demander à personne. S’il a un sens, ce sens ne sera pas recherché. Sa force apparaîtra d’elle-même sans justification. Le sens apparaîtra de lui-même s’il existe, un sens qui nous dépasse, qui appartient à une nécessité qui nous échappe et qui pourtant est en nous, mais que nous ne comprenons pas. Dans ce concept d’« art inefficace », il y avait aussi l’idée d’espaces interstitiels. C’était un avant-goût de l’exposition Chasse scientifique.
Captain Cavern ‘Peinture’
« Quand le sens a disparu, la forme et la couleur prennent un pouvoir tout autre. Les images vous donnent le vertige. »
Dans ton texte pour l’exposition Chasse scientifique qui date de 1991, tu dis que tu cherches des images cachées dans la réalité qui nous entoure : papier peint, motifs répétitifs ou bien dans un état de sommeil.
C’est très important. J’essayais de traquer les images dans l’image, qui nous échappent et l’envahissent à notre insu. C’était une chasse aux fantômes. C’est proche de l’expérience psychédélique où l’univers quotidien est soudain métamorphosé, habité par une « inquiétante étrangeté ». Ces espaces interstitiels qui peuplent les images me font penser aux dessins des tapis de style Persan qui représentent des formes hypnotiques colorées faisant divaguer l’imagination. Il y a aussi Jeu, une nouvelle de Roald Dahl qui raconte l’histoire d’un enfant qui joue sur un tapis. Il regarde le tapis et y voit des serpents, une jungle, une rivière noire. Et il se noie dans le tapis, il est englouti par le tapis, parce que les images sont vivantes.
Mais pourquoi Chasse scientifique ?
Scientifique, parce que c’est systématique et mathématique, c’est comme un processus, comme de construire une machine pour chasser les visions souterraines.
Pour les attraper ?
Oui, voilà. C’est ça, l’idée, c’est d’attraper les images cachées comme dans les devinettes de notre enfance.
Captain Cavern ‘Peinture’
Souvent tes dessins, peintures sont faits en vortex, les mouvements de lignes brouillent la conscience, mais aussi le titre de ton exposition, Vertige, évoque la perte des repères, comme si tu créais un univers transcendantal parallèle qui nous engloutit. Dans ton texte pour cette exposition, tu dis: « Quand le sens a disparu, la forme et la couleur prennent un pouvoir tout autre. Les images vous donnent le vertige. »
Mon premier souvenir de lecture, c’est Le Magicien d’Oz, dans la Bibliothèque Rose. Ce livre m’a tellement impressionné que je l’ai relu immédiatement après l’avoir terminé. Il raconte l’histoire de Dorothée, une petite fille dont la maison, prise dans le vortex d’un cyclone, est transportée au merveilleux pays d’Oz. Pour retourner dans son pays, elle doit trouver le magicien d’Oz qui gouverne la cité d’émeraude. Mais le magicien est un escroc. Tout était donc déjà là, le vortex, le merveilleux et l’escroquerie ! Mais surtout le vortex. Il s’est probablement ancré si profondément dans mon inconscient qu’il a resurgi avec toute sa force dévastatrice dans mon imaginaire au fil des années. Quand j’avais une dizaine d’années, j’ai fait une chute dans la cour de récréation de l’école en courant. D’un seul coup, la réalité s’est désintégrée.
Il m’est arrivé aussi, bien plus tard, d’être avec des amis et, sans avoir pris de substance particulière, d’un seul coup, ne plus les reconnaître, comme si leur identité s’était désintégrée. De ces expériences est né Vertige. Vertige, ça a été tout d’abord un livre, puis j’ai donné le même titre à une exposition et ensuite à un journal qui a eu sept numéros. Un titre répété jusqu’au vertige ! J’ai même fait un article sur le générique du film d’Hitchcock, Vertigo, dans un des numéros du journal. Il faut noter que ce journal a eu trois numéros un. Tout d’abord Vertige du numéro 1 au numéro 5, puis Nouveau Vertige pour le numéro 6 et enfin Vertige international pour le 7. C’était pure fantaisie de ma part, pour augmenter l’effet vertigineux, labyrinthique de l’ensemble.
Il y a aussi cette citation de Kandinsky dans L’Art fantastique, de Marcel Brion, qui a provoqué en moi un grand vertige. Comme tu me parles de cette explosion de la réalité, je peux dire que c’est venu de là :
« La désintégration de l’atome fut dans mon âme comparable à la désintégration du monde entier. Les murs les plus épais s’effondrèrent soudain. Tout devint incertain, vacillant et peu substantiel. Je n’aurais pas été surpris si une pierre s’était dissoute dans l’air, devant moi, et était devenue invisible ».
Captain Cavern (image de l’exposition)
Captain Cavern ‘Ox et Hélène surfil pour le centenaire de Stanislas Lem’ Pologne en 2021
Captain Cavern (image de l’exposition)
Captain Cavern (image de l’exposition)
Ce vortex qui revient régulièrement dans tes œuvres est-il un geste déclencheur, une technique de l’hypnose qui nous entraine dans les profondeurs de notre conscience, un passage obligatoire pour accéder à ton univers… ?
Bien sûr. J’ai fait une histoire, Les Monstres du Spasmocolor, en 1988, qui était une sorte de rappel et de prolongement des Monstres du cerveau que j’avais fait en 1981, où c’est un professeur qui invente un moyen de traverser des réalités diverses au moyen d’un vortex. Ce professeur s’appelle « Microbius », ce n’est pas un hasard, c’est une allusion au monde microbien, ce qu’on retrouve dans Les Troglodytes attaquent, publié peu de temps après. D’ailleurs « vortex » et « vertige » sont des mots proches qui évoquent un tourbillon qui fait perdre pied ou transporte dans un autre monde. Donc un vortex, c’est un passage dans une autre dimension et c’est ça qui m’intéresse dans la Chasse scientifique, à la base, parce qu’après j’ai évolué. C’est un fait d’arriver à capturer en une seule image une multiplicité d’univers parallèles en même temps afin que l’image ne meure jamais, c’est-à-dire qu’elle soit, tout le temps, génératrice de mouvement et de voyage. Mais ma conception récente est que maintenant j’ai l’impression de fabriquer des machines avec, comme outils, mes pinceaux et la couleur, des engins mécaniques qui permettent de voyager à travers les univers. L’image est mon véhicule, mes peintures sont des moyens de transport pour atteindre mon monde.
Donc, c’est toi, Captain Cavern, qui, au travers de ces espaces multidimensionnels, transporte des gens dans une autre dimension ?
« Briser le mur de la mort ». Pourquoi pas ! Incroyable que nous considérions la mort comme une fin inéluctable, alors que nous sommes incapables de comprendre ce qu’est la vie et la réalité.
Justement, avec Jacques Pyon vous avez fait un projet en 1990 sur le Livre des morts tibétain.
J’avais lu le Livre des morts tibétain pendant un voyage au Mexique et, au retour, j’ai eu l’idée de cette exposition qui s’appelle L’extraordinaire révélation de la Mort Hallucinante. C’est l’idée que la mort n’existerait pas, serait une hallucination.
Dans ton texte publié pour l’expo Vertige de 1994, tu dis : « à travers ses dessins, sa peinture, l’artiste exprime son IDÉAL » et aussi que, pour toi, « les images sacrées sont : mer, montagne, poussins, comme symbole de la pureté immaculée ». Est-ce que cette pureté enfantine symbolise le regard vrai, non corrompu de la réalité, un idéal que l’adulte a du mal à atteindre à cause de nombreux calques qui brouillent la perception ?
Vers l’âge de 16 ans, j’ai fait un cauchemar. Au réveil, j’ai pensé qu’il fallait que je dessine ce qui me faisait peur. Ce fut un tournant décisif. C’est là que j’ai commencé à ouvrir des portes vers l’inconnu. J’ai découvert un moyen de résister contre la peur et de lutter contre les forces qui voudraient nous faire oublier la puissance du monde primitif. C’est dans cet univers effrayant de l’enfance que se cache le merveilleux qui enchante la vie. Dans ma jeunesse, j’ai été très impressionné par l’affiche du film Freaks de Tod Browning, qui venait de ressortir. C’était en 1969, j’avais 13 ans. J’ai vu le film longtemps après mais ça a été un choc énorme et j’ai fait des cauchemars pendant des années. Mais voir le monde à travers le prisme de la peur et de la monstruosité, c’est affronter la réalité cachée. C’est là qu’on découvre que le merveilleux est au aussi dans l’horreur.
Donc, avoir un regard plus pur sur la réalité ?
Complètement. Pur, filtré, comme si j’étais complètement aliéné. Et d’ailleurs, ce qui m’a beaucoup plu quand j’ai voyagé, c’était de ne pas comprendre la langue.
La musique t’a pas mal influencé ?
Je n’écoutais pas du tout de musique avant l’âge de 17 ans. Mais quand le film Graine de Violence est passé à la télé, j’ai eu une révélation. Rock around the Clock de Bill Haley and the Comets était la chanson du générique. Après, j’ai découvert Kraftwerk et Neu !, le Velvet Underground et Gene Vincent, le rockabilly, Captain Beefheart, le Free Jazz. Puis, plus tard, le punk (surtout la deuxième vague en 1981), les Cramps et le hardcore américain… Hendrix, les Beatles, les Doors, les Rolling Stones, pour moi c’était zéro. Mais j’étais désormais mordu. Pendant des années, j’allais très souvent aux concerts. Je voulais jouer de la musique. En 1975, j’ai acheté un saxophone et j’ai joué comme ça. Sans aucune formation. J’ai joué avec des amis, puis des groupes. Sporadiquement avec Atom Cristal, un groupe de musique électronique avec qui j’ai fait quelques concerts, puis, en 1979, j’ai participé au tout début du groupe Ici-Paris. Je n’y suis pas resté longtemps et je n’ai jamais fait de concert avec eux. Puis, en 1982, est né le groupe Der Pim Pam Poum. Ce n’est pas moi qui ai trouvé le nom, c’est le bassiste du groupe. Il m’a dit : « Comme tu es un fan de rock allemand, on n’a qu’à mettre ‘’Der’’ devant ».
En 1984, j’ai rencontré l’association Paris Bar Rock qui deviendra plus tard Les Barrocks et qui existe encore aujourd’hui. Elle a été créée par Rascal et son complice Ronan. Rascal, fondateur de Creepy Crawly, le fan club du groupe anglais psychobilly The Meteors, était le manager des Wampas, alors débutants. La particularité de Paris Bar Rock était, comme son nom l’indique, de faire des concerts dans les bars, ce qui n’existait pas en France à l’époque et qui d’ailleurs posait de nombreux problèmes de voisinage, les obligeant à souvent changer de lieu. On peut dire que c’est là qu’est née la scène alternative. Pour chaque concert, il y avait un programme photocopié sur une feuille A4 pliée en deux pour présenter les groupes. J’y ai beaucoup participé au début. Et j’ai aussi fait quelques affiches ou des décors pour des concerts. J’ai arrêté à la fin des années 1980.
J’imagine, les bandes-dessinées t’ont aussi inspiré…
La musique a beaucoup compté pour moi mais aussi, bien avant, la bande dessinée et le cinéma. Avant même d’avoir appris à lire, on m’achetait des bandes dessinées. On peut même dire que j’ai appris à lire avec les bandes dessinées. Je tournais les pages en regardant les images. C’est aussi avec les BD que j’ai appris à dessiner. Les BD que je lisais à l’époque étaient surtout des petits formats. Mon plus lointain souvenir remonte à Blek Le Roc. Il y en avait de tous les genres : western, guerre, comique, aventures, science-fiction. Ça a duré des années. Sur les marchés à l’époque, il y avait des bouquinistes chez qui on pouvait acheter des BD d’occasion et les échanger à moitié prix quand on les avait lues. J’en ai lu des quantités jusqu’à l’âge de dix, douze ans. Bien sûr, il y avait aussi le Journal de Mickey, Tintin. Tintin, l’hebdomadaire, parce que les albums étaient trop chers. J’ai tout de même réussi à lire tous les albums parce qu’on me les prêtait.
Mais il ne faut pas oublier le cinéma. J’y suis allé très jeune tout seul. Et puis, très jeune aussi, je suis allé à la cinémathèque. À treize ans, en 1969, j’étais abonné à L’Écran fantastique, qui était un fanzine à l’époque. De plus, la télé passait des quantités de classiques, ce qui a construit une solide culture cinématographique pour ma génération. Mon souvenir le plus marquant, c’est Psychose que j’ai vu à douze ans en prime time à la télé, ce qui serait complètement inconcevable actuellement. Difficile de comprendre l’ampleur du choc ! En 1974, j’ai découvert le nouveau cinéma allemand qui a beaucoup compté pour moi. Notamment les films de Werner Schroeter, Hans Jürgen Syberberg, Daniel Schmid (Suisse) et Werner Herzog. Toujours la même année, j’ai vu Pink Flamingos de John Waters, grâce au critique Jean Louis Bory qui en a parlé dans l’émission Le Masque et la plume sur France Inter. Le film était présenté au Festival de Cannes en dehors de la sélection officielle. Quand il est sorti en salles, je me suis précipité. La claque ! surtout le passage de l’homme au trou du cul dansant en gros plan sur Surfin’Bird des Trashmen.
Comment l’époque punk a-t-elle commencé pour toi ?
Quand j’étais jeune, j’allais dans toutes les manifs. Je me rappelle la première où j’ai été, c’était en 1973. J’avais 17 ans, donc 5 ans après 1968. J’y étais allé avec des amies gauchistes et mon meilleur copain. Nous étions lycéens. Il y avait plein de militants casqués qui faisaient des chaînes partout, des trotskistes, des maoïstes. Mais moi, je voulais sortir de la manif organisée. Mon copain et moi on se sentait emprisonnés dans cette manif et notre but c’était de passer à travers les chaînes et se retrouver devant, alors que tous les anars étaient derrière. Et à un moment, on a réussi à passer à travers les chaînes, ce qui m’a valu un coup de poing dans la figure. Et on s’est retrouvés avec ce qu’on appelait à l’époque les « éléments incontrôlés », des groupes informels qui étaient complètement en dehors des concepts classiques de la politique. Parmi ces gens dont certains étaient plutôt louches, il y avait Titus, une figure proto punk, qui formera par la suite le groupe de figuration libre En Avant comme Avant. Par la suite, on n’arrêtait pas de voir Titus aux concerts. Plus tard, il traînait souvent avec Alain Pacadis. À cette époque, je croisais aussi la bande à Rodolphe, à la cinémathèque, c’étaient aussi des punks avant l’heure. On était déjà punks, mais on ne le savait pas. Déjà dans mon enfance, il y avait les hippies et avant, les beatniks, mais, à l’époque de mon adolescence, ça a complètement dégénéré, c’est devenu baba cool. Je n’ai jamais pu les supporter ! Dans mon lycée, il n’y avait que ça. La grande mode, c’était le folk. Quelle horreur !
Captain Cavern
«Mais il n’est jamais trop tard pour bien faire…»
Dans une interview, tu parles de « police des cerveaux », qu’on voit notamment dans Voyages somnambules dans les galaxies virtuelles. Est-ce que ces personnages sont en rapport avec la « police de la pensée » de George Orwell, dans 1984 ?
C’est exactement ça, mais ce n’est pas 1984 qui m’a inspiré, c’est Who Are the Brain Police ?, une chanson de Frank Zappa dans l’album Freak Out, qui vient, sûrement, directement, de la « police de la pensée » dans 1984. Le roman 1984 fait partie de ces livres, comme Sur la route, de Jack Kerouac, que je ne voulais pas lire. Pour moi, c’était la culture baba cool. Puis, j’ai enfin lu Sur la route et 1984 à plus de cinquante ans. J’ai eu tort de ne pas les lire avant, je m’étais gravement trompé. Mais il n’est jamais trop tard pour bien faire…
Pourquoi toi-même tu inventes ta propre « police des cerveaux » ?
C’est en rapport avec la société de contrôle, un concept très présent chez William Burroughs. C’est en dehors des concepts classiques de la politique, mais c’est très politique. La « police des cerveaux », vue sous l’angle de Burroughs, implique que – pour échapper au contrôle – il faut savoir se rendre invisible.
Est-ce que la « police des cerveaux » suppose le contrôle seulement extérieur ou le contrôle de soi-même aussi ?
Il faut savoir passer pour innocent pour pouvoir transmettre des idées qui sont complètement interdites. L’underground, c’est tout ce qui est interdit, c’est complètement clandestin, c’est ça l’idée… si on est invisible, on ne nous déchiffre pas. Ma réalité, c’est la réalité cryptée.
Dans tes œuvres, l’espace social, souvent violent, est représenté avec un langage proche de l’univers enfantin. Est-ce que cette manière de décrire la réalité violente par le langage enfantin, c’est le moyen d’échapper au contrôle ?
Oui, parce qu’il n’y a pas de filtres chez les enfants. Les enfants, pour moi, ce que j’appelle le « petit peuple » ou le « peuple jouet », c’est aussi bien maléfique que bénéfique, comme dans le monde des fées. Il y a une sorte de force tellurique chez les enfants. Le langage de l’enfance c’est un langage naturel, comme chez les animaux. D’ailleurs, on ne parle jamais de la pensée animale, et pourtant elle existe. C’est la pure nature et, chez les enfants, il y a encore ça. Mon idée, c’était de cacher et préserver cette force, c’est la raison pour laquelle je cherche à multiplier le sens de mes images. Il faut préserver l’ambiguïté pour arriver à passer à travers le langage coercitif.
En fait, c’est une façon de s’exprimer non verbale…
Oui, c’est ça, c’est inconscient et, en même temps, c’est vital de dépasser l’expression verbale.
Tu parlais de William S. Burroughs, peux-tu préciser quel impact il a eu sur ton travail ?
Burroughs est une de mes sources d’inspiration principales. Le cut-up, une invention de son ami Brion Gysin est l’un des principaux moteurs de l’œuvre de Burroughs. Avec le cut-up, il tente de reproduire les distorsions spatio-temporelles de la pensée. Les livres de Burroughs qui comptent le plus pour moi sont Nova Express, Le Ticket qui explosa et Le Festin nu. Leur forme est la seule possible pour exprimer la simultanéité des univers. Ces livres nous emmènent physiquement à travers l’infini de l’hyperespace. C’est de l’hyper science-fiction, un court-circuit de la réalité. C’est ça, l’essence du punk, l’électrocution des sens ! En connexion directe avec Burroughs, la machine à rêver (Dreamachine), un cylindre tournant lumineux qui génère des images hallucinogènes, également conçue par Brion Gysin, est tout aussi capitale pour moi.
Captain Cavern
Tu as dit dans une interview que Marcel Duchamp avait une importance cruciale pour toi, peux-tu expliquer quelles idées de Duchamp t’ont intéressé ?
Trois aspects de l’œuvre de Duchamp m’ont principalement intéressé. Tout d’abord, c’est la quatrième dimension et, plus précisément, la projection d’une quatrième dimension sur un espace à trois dimensions : ce que l’on voit dans l’image est la dimension visible d’un univers invisible comparable à la partie sous-marine d’un iceberg. Une image de ce type suggère un passage vers des univers parallèles. Je considère mon travail comme conceptuel, dans la mesure où ce ne sont des images rétiniennes figuratives qu’en apparence. Ensuite, les rotoreliefs conçus pour produire l’illusion du volume sont un des autres aspects fondamentaux de l’œuvre de Duchamp, qui préfigure l’art cinétique. Conçus pour produire l’illusion du volume, ces disques colorés aux motifs psychédéliques avant l’heure s’utilisent sur un phonographe, tournant comme la « dreamachine » de Gysin. Et enfin les ready-made, une nouvelle version du réalisme dans l’art en le poussant à l’extrême et qui sera repris par les Nouveaux Réalistes. Mais La roue de bicyclette est aussi une œuvre symboliste d’un nouveau genre. Ce n’est pas juste un simple objet mais une représentation du mouvement cosmique. Duchamp est l’inventeur de l’art conceptuel. Mais il faut, quand même, remonter à Léonard de Vinci qui qualifiait la peinture de cosa mentale : pour lui, le projet même de l’art est une « chose mentale », une « chose de l’esprit ». Ce qui importe, c’est ce qui se passe dans la pensée, avant l’exécution de l’œuvre elle-même.
Dans l’art conceptuel, le langage est fondamental. Mais moi, j’essaie de créer un nouveau langage à partir des images. Des images qui peuvent être des véhicules de l’indicible, de ce qui est au-delà de la compréhension, parce que leur signification primordiale, inaliénable est au-delà du langage fabriqué par la civilisation coercitive. C’est un monde visionnaire qui déborde de toutes les barrières du bon goût.
Captain Cavern ‘Psychic Murder Show‘
Dans ton univers, il y a plusieurs sources d’inspiration, un mélange des styles qui se succèdent, d’une publication à l’autre, d’une œuvre à l’autre. Mais il y a une sorte de continuité, par exemple, les personnages comme les organismes monocellulaires des Troglodytes attaquent apparaissent dans Psychic Murder Show.
J’aime reprendre des idées d’une œuvre à l’autre. Zappa appelait ça la « continuité conceptuelle ». Les Troglodytes apparaissent à plusieurs reprises. Tout d’abord, il y a deux zines intitulés Les Troglodytes attaquent, ensuite, ils reviennent dans le livre Psychic Murder Show et enfin dans La Troglosphère, une série de dessins publiée dans le journal de hackers, Hackademy Journal. Dans mes publications, les Troglodytes sont des espèces de microbes qui vivent dans des cavernes souterraines ou sous l’eau. Et d’ailleurs, on a découvert par la suite que des bactéries ont survécu plusieurs millénaires dans l’Antarctique. Ces formes de vie ont été trouvées sous 27 mètres de glace, dans un environnement dépourvu d’oxygène. Et moi-même, comme par hasard, j’ai subi récemment deux attaques de bactéries à trois mois d’intervalle.
Captain Cavern ‘Overdose’ Captain Cavern (image de l’exposition) by Didier Chaboche 2017
Et pourquoi ces bactéries ont tant retenu ton attention au départ ?
C’est lié au concept de « chasse scientifique » et aux « espaces interstitiels ». La recherche d’une vie cachée dans les images, qu’on pourrait assimiler à un univers microbien.
Les choses invisibles, mais qui existent pourtant, on peut les observer dans le microscope…
Mais complètement ! Nous sommes habités par les micro-organismes. Pascal parlait des mondes infiniment grand et infiniment petit… Lorsque j’ai contracté la une septicémie, j’étais comme possédé, comme si des forces étrangères pilotaient mon cerveau. Comme si le monde infiniment petit s’était emparé de moi.
Captain Cavern
Je pense que, quand on regarde une œuvre d’art, il faut toujours essayer de trouver un angle de perception par lequel on peut entrer dans l’univers de l’artiste.
Ce qui est intéressant, ce que finalement tous les peintres font, avec plus ou moins de réussite, c’est vraiment de capter le mystère, même involontairement. Les grands peintres ne font pas de simples images. La Dentellière de Vermeer, au Louvre, qui est un petit tableau (24,5×21 cm), pourrait presque passer inaperçu. Le sujet semble banal. Pourtant Vermeer a capturé la force indicible de la lumière. On est frappé par la modestie de cette œuvre qui pourtant dégage une puissance inouïe. Combien d’artistes ont une ambition démesurée. Ils ne pensent qu’à faire un chef-d’œuvre immortel, souvent d’un format monumental, c’est très courant dans l’art académique. Quant à moi, je tiens à rester modeste. J’ai toujours été bercé par la culture populaire : la bande dessinée, le cinéma, la fête foraine. Un de mes personnages favoris vient d’une comptine anglaise, There Was a Crooked Man (Il y avait un homme tordu). Un personnage drolatique dans un monde drolatique. Je m’en suis inspiré pour écrire une chanson pour Der Pim Pam Poum et je l’ai souvent dessiné. Cette comptine est à l’origine d’un roman d’Agatha Christie, La Maison biscornue (Crooked House) :
LE JOUEUR DE POKER
Refrain Je suis le joueur de poker Je suis un mec tordu J’ai des atouts en contreplaqué Et j’vous paye en guimauve Et j’vous paye en guimauve Et j’vous paye en guimauve
As de pique, As de cœur Circulent sous mon costume Et sortent toujours au bon moment Et quand j’abaisse mes atouts La table jette des éclairs verts
Refrain Je suis le joueur de poker…
Mon cœur bat sous mon smoking Et quand je joue ça met du swing Mes dents sont comme le clavier d’un piano Mes yeux sont des ampoules électriques
Refrain Je suis le joueur de poker…
Dans la baraque de tir Où défilent les cartes à jouer Ma carabine ne rate jamais la cible Roi de trèfle, As de pique, Dame de carreau Sont toujours touchés en plein cœur
Captain Cavern
J’ai aussi écrit une chanson sur un autre de mes personnages favoris, le Joker. Une créature guignolesque mais qui fait peur. Le Fou dans les tarots ou les échecs.
LE JOKER
Je suis le Joker Et je ricane. Vous ne pouvez pas Compter sur moi. Je suis enfermé Dans une boîte. Et je suis assis Sur un ressort. Quand je veux sortir Je bondis. Propulsé Par ce ressort. Parfois mes Plaisanteries Sont vraiment De mauvais goût. Je ne peux Jamais, jamais M’empêcher de ricaner. Quand une histoire N’est pas claire C’est encore un Coup du Joker.
Captain Cavern
Je suis fasciné par les charlatans, les marchands de rêve. Les prestidigitateurs, les escrocs, les charlatans. J’adore les univers forains, le cirque, ce monde de l’illusion où tout est faux-semblant, jeux de miroirs, chausse-trapes et double-fonds. Ce monde truqué où la vérité est dans les coulisses derrière les panneaux bariolés des façades. Où les bonimenteurs jouaient un rôle fondamental pour attirer les passants dans les cirques et les baraques d’attractions où se cachaient de vrais monstres ou des créatures d’illusion nées de jeux de miroirs.
Captain Cavern ‘Les Aventures De Gégé Sommeil’ 1991
«Oui, je veux montrer que ce qu’on pourrait penser comme la réalité, n’existe pas.»
Mais, en même temps, ils créent un univers où les gens ont envie de se plonger…
Oui, parce que ça touche la soif d’inconnu, de rêve et d’évasion qui nous habite, quitte à parfois nous faire perdre complètement le sens des réalités.
Dans mon monde, il y a beaucoup de références au carton-pâte et à l’illusion, aux décors en trompe-l’œil des théâtres et des fêtes foraines, au cinéma de Georges Méliès. Un monde peuplé de poupées, de marionnettes, de mannequins. Guignol et Grand-Guignol. Le Père Noël, le Croquemitaine, sont à la fois enfantins et inquiétants. Comme le fameux clown de Stephen King dans Ça, qui est un être diabolique, comme les poupées dans le film Dolls de Stuart Gordon ou Chucky. Ce sont des éléments fondamentaux de la culture enfantine, mais on bascule très vite dans l’ambiguïté quand on utilise l’imagerie enfantine. Et la forêt aussi, bien sûr, est à la fois un monde merveilleux et qui fait peur, comme dans les contes. On s’y perd facilement. Mais les enfants aiment avoir peur, et faire peur aussi, se cacher et puis surgir d’un seul coup.
Captain Cavern
«La plupart des gens acceptent de vivre dans un monde qu’ils croient réel alors qu’il suffit d’un peu de réflexion pour comprendre que rien n’est stable. L’histoire nous l’a tragiquement prouvé.»
Et le train fantôme dans tes œuvres, qui nous amène dans un univers complètement inconnu ?
Mais complètement ! Le train fantôme c’est, peut-être, l’image de la fête foraine qui m’a le plus marqué. Ce qui est fantastique dans le train fantôme, c’est sa structure. On s’installe dans des wagonnets et ça démarre. Le wagonnet avance à un rythme saccadé. Il pousse bruyamment les portes cloutées et tourne brusquement comme s’il manquait de percuter le décor macabre plein de squelettes enchaînés derrière des barreaux, de chauve-souris et de toiles d’araignées. Au milieu des hurlements et rires macabres, un type déguisé en monstre vient vous chatouiller en s’accrochant derrière le wagonnet. C’est le lieu de tous les fantasmes, sortira-t-on de cet enfer ? C’est la porte d’entrée dans la peur la plus primitive.
Captain Cavern
«Ce sont les valeurs auxquelles nous croyons qui nous sécurisent et nous empêchent de voir les choses telles qu’elles sont. Mais l’entropie est partout. Si on n’accepte pas l’ordre établi, on peut vite se rendre compte qu’il est bâti sur du vent. Si on essaie d’être soi-même, on comprendra très vite que notre intelligence, notre acquis dès la naissance, nous suffit pour comprendre le monde. Grâce à cet acquis, on pourra toujours s’en sortir, sans les leçons qui nous asservissent et qui souvent sont dépassées. On naît modernes et toute l’histoire est en nous. Mais notre aptitude à l’autodestruction est sans limites. »
Est-ce qu’il y a, derrière ce mélange de différentes références et univers, une volonté d’entrainer le spectateur dans une autre réalité où on peut vivre autrement, d’après une autre logique, comme si tu voulais montrer qu’on peut vivre autrement dans ce monde ?
Exactement ! Et d’ailleurs, je l’ai dit dans mes textes que mon univers c’est de me nourrir de tout. Tout sert à mon univers.
Oui, je veux montrer que ce qu’on pourrait penser comme la réalité, n’existe pas. La plupart des gens acceptent de vivre dans un monde qu’ils croient réel alors qu’il suffit d’un peu de réflexion pour comprendre que rien n’est stable. L’histoire nous l’a tragiquement prouvé. Ce sont les valeurs auxquelles nous croyons qui nous sécurisent et nous empêchent de voir les choses telles qu’elles sont. Mais l’entropie est partout. Si on n’accepte pas l’ordre établi, on peut vite se rendre compte qu’il est bâti sur du vent. Si on essaie d’être soi-même, on comprendra très vite que notre intelligence, notre acquis dès la naissance, nous suffit pour comprendre le monde. Grâce à cet acquis, on pourra toujours s’en sortir, sans les leçons qui nous asservissent et qui souvent sont dépassées. On naît modernes et toute l’histoire est en nous. Mais notre aptitude à l’autodestruction est sans limites.
En effet, il y a plusieurs logiques possibles, plusieurs façons possibles de voir la réalité.
Disons que si beaucoup de gens finissent mal, c’est parce qu’ils ont un univers trop étriqué, ils s’emprisonnent tous seuls. Et, par exemple, le pouvoir politique classique, c’est ça. C’est pour ça que je préfère me situer complètement en dehors de ces histoires. Pourtant, en 1973, j’étais super énervé parce que j’étais trop jeune pour 1968 et trop vieux pour les punks, ce qui était complètement faux, car Johnny Rotten a 10 jours de moins que moi.
On dit souvent que graphiquement tu es plus proche de la Figuration libre, tu en penses quoi ?
Finalement je n’ai découvert la Figuration libre à proprement parler que tardivement, en 1982, il me semble. Ce qui m’a vraiment influencé dans le genre, c’est une peinture du Groupe Normal (Milan Kunc, Jan Knap, Peter Angermann) à la biennale de Paris en 1980 au musée d’Art moderne de la ville de Paris, qui était exposée à l’extérieur du musée où la manifestation avait lieu. C’est surtout Milan Kunc, un des trois membres, qui a compté pour moi. Peu après, il a fait la pochette d’un disque du groupe allemand Der Plan que j’ai aussi énormément appréciée, ainsi que sa peinture en général. Bien sûr, j’ai beaucoup apprécié les frères Di Rosa mais j’ai été beaucoup plus influencé par Nina Childress et ses peintures moqueuses à l’époque. Ce côté moqueur et caricatural a été un déclencheur important dans mes débuts en peinture. Mais je dois préciser que c’est grâce à Jissé, l’éditeur du graphzine Blank, que j’ai commencé à faire de la peinture, en 1985. Avant je ne faisais que dessiner. Un jour, il m’a emmené chez sa mère et mis à ma disposition de quoi peindre. Et ça a marché.
Quand as-tu commencé à publier tes propres graphzines personnels ?
C’était en 1984, j’ai commencé par Vertèbres Comix, que j’ai fait avec l’aide technique d’Y5/P5, avec qui j’ai été très proche. Comme je l’ai dit plus haut, j’ai connu le milieu des graphzines à partir de 1983 via Der Pim Pam Poum, mon groupe de musique. C’est par la musique et pas par le dessin que j’ai pu rencontrer des gens dans ce milieu.
Vertebres Comics 1984
Peux-tu parler d’autres graphzines que tu as réalisés ?
Vertèbres Comics en 1984, était mon premier zine. Puis Mini Vertèbres et enfin Vertèbres en 1985. La même année, j’ai fait Cauchemar qui a été produit par Jissé chez Blank mais dans lequel j’ai une place prépondérante. Il contient une BD de trente pages qui devait paraître dans le magazine Zoulou mais celui-ci s’est arrêté juste avant. Ensuite j’ai fait Crimsex qui a eu cinq numéros. Pacôme Thiellement m’a publié trois zines. Deux étaient intitulés Les Troglodytes attaquent et le troisième, Peut-on être trop gentil ?
Vertige #01 (2002)
Pourquoi es-tu passé du format graphzine au format journal ?
Nous faisions des graphzines parce que nous n’avions pas d’éditeur. C’était peu coûteux à réaliser. Daniel Mallerin a édité Vertige, mon premier livre, en 1994, peu avant l’exposition du même nom. En 2001, une fille que j’avais connue pendant un stage de PAO en 1997 m’a contacté. Elle travaillait dans la presse pour un journal de hackers, Hackerz Voice. L’éditeur lui a demandé si elle ne connaissait pas des dessinateurs de BD underground. Elle m’a mis en contact avec lui et ça s’est super bien passé. Je suis resté cinq ans avec eux, jusqu’à ce que la maison coule. Au bout de quelque temps, je leur ai proposé d’éditer Cyberwar avec Y5/P5 et Max Perramon. Le journal n’a pas marché, il n’y a eu qu’un numéro. Et après, il y a eu Vertige. Au départ, mon idée c’était de proposer à l’éditeur de reprendre Strip, un journal créé par Placid et un ami à lui, mais il n’a pas été d’accord. Donc il nous a proposé de faire un nouveau journal. Voilà comment Vertige est né. Tout comme pour Cyberwar, nous étions payés. Cependant je me suis retrouvé tout seul à diriger le journal au deuxième numéro, avec Placid à la maquette, et, à partir du numéro 4 jusqu’au numéro 6, j’ai fait aussi la maquette. L’aventure a duré 7 numéros. J’écrivais beaucoup d’articles dans le journal et j’aurais souhaité avoir une vraie équipe rédactionnelle mais ça n’a pas marché et, moi-même, je ne me considère pas vraiment à la hauteur. Je trouve fondamental qu’un journal ait une équipe rédactionnelle solide. Comme Métal hurlant, par exemple, dont j’ai d’ailleurs toujours préféré les articles aux BD (haha !).
Mais ce qui compte, c’est qu’ils sont restés dans l’histoire, peu importe combien de temps ça a duré…
Oui, maintenant c’est devenu culte si on veut. Mais, quand on le faisait, on voulait que ça soit un vrai journal avec des textes sur l’actualité.
Interview Captain Cavern par Alla Chernetska
«Oui, c’est ça, c’est inconscient et, peut-être pour cette raison, c’est vital.»
Qu’est-ce que l’expression écrite représente pour toi ?
La parole est fondamentale pour moi. Elle est indissociable de l’image et de la musique. Il y a une interaction permanente entre ces trois éléments. Même si les moyens d’expression ne font pas appel aux mêmes zones du cerveau, elles peuvent être reliées entre elles pour établir un niveau supérieur d’expression. C’est ce qu’on appelle la synesthésie. L’art total, un rêve ultime !
Qu’est-ce que tu peux exprimer par le texte que tu ne peux pas exprimer par l’image ?
Je dirais plutôt que ce que je ne peux exprimer par le texte, j’essaie de l’exprimer par l’image. J’essaie de créer un nouveau langage à partir des images, en me servant de tout ce qui peut m’aider à exprimer des idées que le langage établi m’empêche de communiquer. C’est la création d’un nouveau langage par l’image. Et ce langage n’est pas dans les mots, j’essaie d’utiliser les images comme des mots, comme une écriture.
Dans tes textes sur tes œuvres et tes expositions, chaque ligne est pleine de sens, chaque phrase compte, c’est très dense et il n’y a rien de superflu…
C’est fondamental ! Le texte est un élément fondamental. Il n’est pas explicatif. Il a sa propre valeur, indépendamment des images. C’est l’égal de l’image.
Quand j’écris, il y a vraiment une recherche de style et j’élimine continuellement des mots, pour aller à l’essentiel, pour que les mots aient une force énorme. Mes textes, c’est une dimension complémentaire par rapport à l’image, ça me permet de donner de nouvelles perspectives. Tout ce que je fais s’interpénètre, il y a une interaction permanente. Comme je l’ai dit, les images que je fais, c’est aussi une façon de parler, un langage. Et tout, mis bout à bout, ça parle. Il y a un flux permanent entre paroles et images, c’est musical.
Est-ce que dans tes œuvres il y a une dimension autobiographique ?
Tout ce que je fais, c’est entièrement autobiographique. Ce n’est pas de l’auto-fiction, contrairement à ceux qui racontent leur vie en BD, mais ce que j’exprime, ce n’est que mon vécu, mais un vécu transcendant.
C’est autobiographique dans le sens émotionnel…
Oui, ce n’est que ça ! Oui. Tu as touché le sens profond de ce que j’essaie d’exprimer. Ce n’est que de l’émotion. Oui, c’est ça, c’est inconscient et, peut-être pour cette raison, c’est vital.
Mer et Montagnes, galerie Margot Virgil (1988) Le Monde Magique de Captain Cavern, galerie Margot Virgil (1990) L’Extraordinaire Révélation de la Mort Hallucinante, avec Jacques Pyon (1990) Chasse scientifique, boutique de l’Art modeste d’Hervé Di Rosa (1991) Maisons en tous genres, Galerie Michel Gillet (1992) Vertige, galerie Guy Cretté (1994) Vertige Vision, exposition collective chez Arts Factory (2005) Diverses expositions dans des bars (2009-2016) À travers le miroir sans le voir, galerie Corinne Bonnet (2018)
LÖPÇÜK 