The film features music by DJ Shadow. Included in the score are excerpts from Endtroducing….. and his album with Unkle, as well as original music he composed for the main theme of the film, which was released on the single “Dark Days”.
Novice filmmaker Marc Singer lived in the bowels of a midtown Manhattan railway station for two years to shoot this harrowing account of the day-to-day existence of the homeless. Shot in noirish black and white, Singer shows how society’s discarded and disenfranchised fashion a community of sorts in the sunless labyrinth of the station’s transit tunnels. Though told without narration, a dozen or so individual stories emerge. Dee (the sole woman depicted in the film) lost all her children in a house fire while she was high on crack; Ralph remains inconsolable after his five-year old’s rape and mutilation during a stint in prison. In the final reel, Amtrak sends in armed police to clean out the tunnels, citing health concerns. However, the subterranean tenets happen upon a stroke of luck, as an NYC social worker discovers a cache of previously unclaimed public housing. Featuring a sparse soundtrack by DJ Shadow, Dark Days won the Grand Jury prize for cinematography, the Freedom of Expression award, and an audience award at the 2000 Sundance Film Festival.
A cinematic portrait of the homeless population who live permanently in the underground tunnels of New York City.
Belgesele DJ Shadow da eşlik ediyor; Endtroducing….. ve Unkle ile yaptığı albümden bölümlerin yanı sıra filmin ana teması için bestelediği ve “Dark Days” single’ında yayınlanan orijinal müziklere de yer verilmiş.
Amatör film yapımcısı Marc Singer, evsizlerin gündelik yaşamlarını anlatan bu dramatik filmi çekmek için iki yıl boyunca Manhattan’ın merkezindeki bir tren istasyonunun derinliklerinde yaşar. Singer, kara mizahı andıran siyah-beyaz çekimleriyle, toplumun ıskartaya çıkardığı ve yaşam haklarından mahrum bırakılan bu insanların, istasyonun transit tünellerinin güneş görmeyen labirentlerinde nasıl bir topluluk oluşturduklarını olanca çıplaklığıyla gözler önüne seriyor ve bu ilginç azınlığın hikayelerine ışık tutuyor. Dee (filmde tasvir edilen tek kadın) kafası iyiyken bir ev yangınında tüm çocuklarını kaybetmiştir; Ralph ise hapishanede geçirdiği dönemde beş yaşındaki çocuğunun tecavüze uğraması ve sakat bırakılmasının ardından teselli bulamaz. Son sahnede Amtrak, sağlık kaygıları gerekçesiyle tünellerin temizlenmesi için mekana polis gönderir. Ve, New York’lu bir sosyal hizmetler görevlisinin daha önce sahipsiz kalmış bir kamu konutu zulası keşfetmesiyle, yeraltında yaşayanların şansı yaver gider. DJ Shadow’un müzikleri eşliğinde Dark Days (Karanlık Günler), 2000 Sundance Film Festivali’nde sinematografi dalında Jüri Büyük Ödülü, İfade Özgürlüğü Ödülü ve Seyirci Ödülü kazanmıştır.
Mais qu’est-ce que Monsieur Charavay? se demandait Etienne Cabet en 1841 lorsque le jeune Gabriel Charavay publia son journal communiste et matérialiste L’humanitaire, «le premier organe communiste libertaire et l’unique en France pour quarante ans encore» selon l’historien Max Nettlau.
Gabriel Charavay (Lyon 1818-Paris1879) a vécu 8 quai du Louvre les cinq dernières années de sa vie de libraire et d’éditeur engagé. Mort à cette adresse le 22 mai 1879, il est un ancêtre d’Antoine Paris bouquiniste et éditeur à son tour au 8 quai du Louvre près d’un siècle et demi plus tard.
G. Charavay, né à Lyon en 1818, s’était fait connaître sous la monarchie de juillet par la publication de l’Humanitaire, journal éphémère mais dont la place est de premier ordre dans le mouvement révolutionnaire.
Maurice DOMMANGET Auguste Blanqui et la révolution de 1848, Paris Mouton La Haye 1972.
Libraire et éditeur, homme politique révolutionnaire, proche de Blanqui, collectionneur, bibliographe expert en autographes, publiciste, directeur de journaux, Gabriel Charavay commence sa vie professionnelle bonnetier parmi les canuts révoltés de Lyon. Né comme Marx en 1818, il s’engagera très jeune dans la lutte politique. Il publiera des manifestes communistes et matérialistes dès l’âge de 22 ans. Combattu et traduit devant la justice par trois régimes pour société secrète, provocation à des crimes et délits, il subit leur répression pendant vingt ans. Cité devant la Cour des Pairs. Condamné politique à 23 ans. Prison à Doullens. Participe très activement à Lyon à la révolution de 1848, résiste à Louis-Napoléon Bonaparte, survit cinq ans au bagne de Belle-Île sous le Second empire, avec Barbès et Blanqui. Enfin après l’attentat d’Orsini, connaît la déportation en Algérie.
Marié à une jeune orpheline qui a vingt ans de moins que lui, il rencontre Pierre Larousse, collabore au Grand Dictionnaire universel du 19ème siècle. Associé quelques années à son frère aîné Jacques, libraire expert réputé en autographe, il s’installe à Paris dans le quartier latin où il fonde enfin une famille et des revues pour collectionneurs bibliophiles.
Les Charavay, une dynastie de libraires des XIXème et XXème siècles.
ANTOINE le père, engagé à 16 ans avec Bonaparte en Egypte. JACQUES l’Aîné, huissier, libraire ami du père d’Anatole France. JEAN bonnetier, libraire associé de ses frères.. MARIN ETIENNE archiviste réputé, expert paléographe auprès des tribunaux, témoin aux procès Dreyfus, fils aîné de Jacques et ami d’enfance d’Anatole France. EUGENE directeur du journal L’Imprimerie. NOEL fils de Jacques, GABRIELLE fille de Gabriel, héritiers du XXème siècle.
En 1944 Michel CASTAING reprend la succession des frères et fils Charavay, établie 3 rue de Furstenberg à Paris, spécialisée en lettres, autographes et documents historiques. C’est son fils Frédéric ancien professeur d’histoire, qui lui a succédé.
« Les catalogues de ventes de livres ou d’autographes des librairies et de ventes publiques, en raison de l’intérêt historique et de la qualité qu’ils présentent, ont acquis au fil des années leurs lettres de noblesse, notamment dans le domaine de l’érudition depuis les libraires parisiens de Bure et Charavay, et ont contribué à l’élaboration d’une science nouvelle, la bibliographie… Le premier catalogue de librairie conservé date de 1841, il vient d’Angleterre et émane du libraire londonien Henri G. Bohn ; pour la France notre collection commence en 1845, avec le libraire parisien Jacques Charavay. »
Archives Nationales, Introduction à l’Inventaire de la sous-série ABXXXVIII.
Du journal L’Imprimerie à Grosse victime magazine wikipedia.org/wiki/Gabriel Charavay
Espace Seven Galerie De Vos (2014)
La malédiction des peintures maudites du peintre maudit à la galerie SEVEN (2013)
Antoine Paris
LE COLONEL (2014)
A. Paris
But what is Monsieur Charavay? asked Etienne Cabet in 1841, when the young Gabriel Charavay published his communist and materialist journal L’humanitaire, “the first libertarian communist organ and the only one in France for another forty years”, according to historian Max Nettlau.
Gabriel Charavay (Lyon 1818-Paris1879) lived at 8 quai du Louvre for the last five years of his life as a committed bookseller and publisher. He died at this address on May 22, 1879, and was an ancestor of Antoine Paris, a bookseller and publisher in his turn at 8 quai du Louvre almost a century and a half later.
G. Charavay, born in Lyon in 1818, had made a name for himself under the July monarchy with the publication of L’Humanitaire, a short-lived newspaper that played a key role in the revolutionary movement.
Bookseller and publisher, revolutionary politician, close friend of Blanqui, collector, bibliographer and autograph expert, publicist and newspaper editor, Gabriel Charavay began his professional life as a hosier among the rebellious canuts of Lyon. Born like Marx in 1818, he became involved in the political struggle at an early age. By the age of 22, he was publishing communist and materialist manifestos. Fought and brought to justice by three regimes for secret society, provocation to crimes and misdemeanors, he endured their repression for twenty years. Summoned before the Court of Peers. Sentenced to 23 years’ imprisonment. Imprisoned in Doullens. Very active in Lyon during the 1848 revolution, resisted Louis-Napoléon Bonaparte, survived five years in the Belle-Île penal colony under the Second Empire, with Barbès and Blanqui. After the Orsini assassination attempt, he was deported to Algeria.
Married to a young orphan twenty years his junior, he met Pierre Larousse and worked on the Grand Dictionnaire Universel du 19ème siècle. After a few years in partnership with his older brother Jacques, a bookseller and renowned autograph expert, he moved to the Latin Quarter of Paris, where he eventually founded a family and magazines for bibliophile collectors.
The Charavays, a dynasty of booksellers in the 19th and 20th centuries.
ANTOINE, the father, enlisted at 16 with Bonaparte in Egypt. JACQUES the elder, bailiff, bookseller and friend of Anatole France’s father. JEAN BONNETIER, bookseller and partner of his brothers. MARIN ETIENNE, famous archivist, expert paleographer, witness at the Dreyfus Trials, Jacques’ eldest son and Anatole France’s childhood friend. EUGENE Director of the newspaper L’Imprimerie. NOEL son of Jacques, GABRIELLE daughter of Gabriel, heiress of the 20th century.
In 1944, Michel CASTAING took over from the Charavay brothers and Charavay, established at 3 rue de Furstenberg in Paris, specializing in letters, autographs and historical documents. His son Frédéric, a former history teacher, succeeded him.
“Over the years, book and auction sales catalogs have acquired their letters of nobility, particularly in the field of erudition. Since the Parisian booksellers Bure and Charavay, they have contributed to the development of a new science: bibliography. The first surviving bookshop catalog dates back to 1841. It comes from England, from the London bookseller Henri G. Bohn; for France, our collection begins in 1845 with the Parisian bookseller Jacques Charavay.”
« Les catalogues de ventes de livres ou d’autographes des librairies et des ventes publiques ont acquis au fil des années leurs lettres de noblesse, notamment dans le domaine de l’érudition. Depuis les libraires parisiens Bure et Charavay, ils ont contribué à l’élaboration d’une science nouvelle : la bibliographie. Le premier catalogue de librairie conservé date de 1841. Il vient d’Angleterre et émane du libraire londonien Henri G. Bohn ; pour la France, notre collection commence en 1845 avec le libraire parisien Jacques Charavay. »
Archives Nationales, Introduction à l’Inventaire de la sous-série ABXXXVIII.
Les amants tristes . Léo Ferré .
Écoute bien le chant de cet enfant maudit Que tu croiras ton mec et qui n’est qu’un mirage Oublié par ma mère au fond d’une poubelle
Léo Ferré, les amants tristes
Antoine Paris / Grosse Victime vol. 12
Peki ama Mösyö Charavay kimdir? diye soruyordu Etienne Cabet 1841’de, genç Gabriel Charavay, tarihçi Max Nettlau’ya göre “ilk özgürlükçü komünist yayın ve kırk yıl boyunca Fransa’daki tek yayın organı” olan komünist ve materyalist L’humanitaire dergisini yayınladığı günlerde.
Gabriel Charavay (Lyon 1818-Paris 1879) hayatının son beş yılında 8 quai du Louvre’da yaşamış, kendini işine adamış bir kitapçı ve yayıncıdır. Bu adreste 22 Mayıs 1879’da öldü ve yaklaşık bir buçuk asır sonra 8 quai du Louvre’da kitapçılık ve yayıncılık yapan Antoine Paris’in atasıydı.
1818’de Lyon’da doğan G. Charavay, Temmuz monarşisi döneminde, devrimci harekette kilit bir rol oynayan kısa ömürlü bir gazete olan L’Humanitaire’i yayınlayarak adını duyurmuştu.
Kitapçı ve yayıncı, devrimci bir politikacı, Blanqui’nin yakın arkadaşı, koleksiyoncu, imza konusunda uzman bir bibliyograf, yayıncı ve gazete editörü olan Gabriel Charavay, meslek hayatına Lyon’da isyan halindeki kanutlar arasında bir çorap işçisi olarak başladı. Marx gibi 1818’de doğdu ve çok erken yaşta siyasi mücadeleye katıldı. Henüz 22 yaşındayken komünist ve materyalist manifestolar yayınladı. Üç rejim tarafından gizli cemiyetler ve suç ve kabahatlere teşvik suçlarından yargılanmış ve yirmi yıl boyunca bu rejimlerin baskısına katlanmıştır. Akiller Mahkemesi’ne çağrıldı. 23 yıl hapse mahkum edildi. Doullens’de hapsedildi. Lyon’daki 1848 devriminde çok aktif bir rol aldı, Louis-Napoléon Bonaparte’a direndi, Barbès ve Blanqui ile birlikte İkinci İmparatorluk döneminde Belle-Île ceza kolonisinde beş yıl hayatta kaldı. Son olarak, Orsini suikast girişiminden sonra Cezayir’e sürüldü
Kendisinden yirmi yaş küçük genç bir yetim kızla evlendi, Pierre Larousse ile tanıştı ve 19. yüzyılın Büyük Evrensel Sözlüğü üzerinde çalıştı. Birkaç yıl ünlü bir kitapçı ve imza uzmanı olan ağabeyi Jacques’ın yanında çalıştıktan sonra Paris’in Latin Mahallesi’ne taşındı ve burada bir aile kurarak sahaf koleksiyoncuları için dergiler çıkardı.
Charavays, 19. ve 20. yüzyıllarda yaşamış bir kitapçı hanedanıdır.
Baba ANTOINE, 16 yaşında Bonaparte ile Mısır’da askere alındı. Yaşlı JACQUES, icra memuru, kitapçı ve Anatole France’ın babasının arkadaşı. JEAN BONNETIER, kitapçı ve kardeşlerinin ortağı. MARIN ETIENNE, ünlü arşivci, uzman paleograf, Dreyfus Davaları’nda tanık, Jacques’ın büyük oğlu ve Anatole France’ın çocukluk arkadaşı. EUGENE L’Imprimerie gazetesinin müdürü. NOEL Jacques’ın oğlu, GABRIELLE Gabriel’in kızı, 20. yüzyılın varisi.
1944 yılında Michel CASTAING, Charavay kardeşlerden görevi devraldı ve Charavay, Paris’te 3 rue de Furstenberg’de kuruldu ve mektuplar, imzalar ve tarihi belgeler konusunda uzmanlaştı. Eski bir tarih öğretmeni olan oğlu Frédéric onun yerine geçti.
“Yıllar geçtikçe, kitap ve müzayede satış katalogları, özellikle ilim alanında asalet mektuplarını aldılar. Parisli kitap satıcıları Bure ve Charavay’dan bu yana, yeni bir bilimin gelişmesine katkıda bulundular: bibliyografya. Günümüze ulaşan ilk kitapçı kataloğu 1841 yılına aittir. İngiltere’den, Londralı kitapçı Henri G. Bohn’dan geliyor; Fransa için koleksiyonumuz 1845’te Parisli kitapçı Jacques Charavay ile başlıyor.”
Vernissage le 7 février, expo du 7 au 27 !
Restez à l’écoute pour les dernières mises à jour !
Introduction à “L’humanitaire (1841) Naissance d’une presse anarchiste ?”
Jean-Michel Paris,2014
Depuis l’échec de Blanqui et de Barbès en 1839, la révolution, impuissante dans la rue, a surgi dans la presse.
1840 : dix ans du règne de Louis-Philippe, dix ans de bancocratie. Le mot est de Proudhon, jeune typographe inconnu, qui a produit un véritable choc éditorial : Qu’est-ce que la propriété ? Beau fracas idéologique avec cette ravageuse formule : « la propriété, c’est le vol ». Cabet, ancien procureur proscrit, ancien député, a publié anonymement Voyage en Icarie qui sera un moment la Bible des communistes. Louis Blanc, jeune journaliste pauvre, provoque avec L’Organisation du travail, un succès de librairie inespéré qui sera réédité neuf fois en dix ans, œuvre socialiste et républicaine par excellence pour des décennies.
1841, un an après le premier banquet communiste de Belleville, paraît L’Humanitaire, un journal qu’on prétend communiste mais qui est condamné par tous les périodiques communistes. Bien avant Marx, quelques philosophes des faubourgs veulent fonder une science sociale, débarrassée de toute convention bourgeoise, purifiée de tout préjugé, émancipée de toute morale religieuse.
Franchement matérialiste et même anarchiste, ce journal qui fit scandale par l’audace de ses doctrines, est un témoin original de la formation d’idéologies radicales, sous la Monarchie de Juillet. Max Nettlau le considérait comme le premier organe communiste libertaire et l’unique en France pour quarante ans encore, mais les acteurs de cette aventure scandaleuse ont été peu étudiés.
Photographie BnF
Gabriel Charavay, le gérant de L’Humanitaire, a été bonnetier, puis commis de librairie. Journaliste débutant mais sans influence à Paris selon Cabet, provincial de 23 ans, complètement inconnu, c’est-à-dire personne. Jean Joseph May, 25 ans, rédacteur en exil mais un dirigeant, était déjà connu de la justice. Fils de modestes cultivateurs, il avait publié un Traité de la culture de la pomme de terre, avant d’être condamné pour détention de poudre et de munitions de guerre. Contrairement à Marx, leur contemporain né dans un milieu cultivé, les rédacteurs et abonnés étaient des gens modestes, d’origine et de situation modestes. Artisans, ouvriers ou boutiquiers du vieux Paris, mais aussi des libres penseurs. Leur style n’était pas aussi fortement musclé que celui de Proudhon, d’ailleurs souhaitaient-ils choquer ? Dans cette affaire environ vingt hommes furent inquiétés. Arrivés dans le vieux Paris, depuis quelques mois, quelques années parfois. Des déracinés.
Alors pourquoi la prise de parole d’ouvriers inconnus a-t-elle ainsi chahuté les mentalités, sept ans avant la révolution de 1848 ? Que pouvons-nous comprendre de la condamnation quasiment unanime de ce modeste mensuel dont les moyens étaient très limités ?
La diversité des feuilles communistes, vers 1840, est sans doute l’expression de la grande variété d’expériences, de personnalités décidées à changer l’ordre social. De la révolution de juillet, disait Cormenin en 1832, est née la souveraineté du peuple, et de la souveraineté du peuple, le suffrage universel. Dans son Discours à l’association de la presse, il avait traduit un sentiment républicain qui sera de plus en plus partagé, mais aussi de plus en plus combattu. Après les Trois Glorieuses, la liberté d’opinion qui semblait garantie par la Charte, conduira de nombreux publicistes devant les tribunaux. En 1834, Cormenin lancera dans une lettre sur la liberté de la presse, cet avertissement : On persécute aujourd’hui le National, demain ce sera vous. Cormenin n’était pas un exalté des barricades. Député, ancien Maître des requêtes, officier de la légion d’honneur, conscience aiguë du Droit, il fut sans doute un exemple, force d’encouragement pour de jeunes avocats, comme Celliez, Rivierre ou Madier de Montjau qui ont été les rares défenseurs de ces ouvriers engagés. Max Nettlau n’exagère pas lorsqu’il dénonce la persécution de quelques communistes qui publiaient un périodique, au ton modéré mais résolu, sans acrimonie, et rédigé avec soin.
Interview, 27 May 2014
Deux ans d’emprisonnement en forteresse à Doullens pour Gabriel Charavay. Pour quels délits ? Fait partie d’une association illicite composée de plus de vingt personnes et déguisée à l’aide d’un journal dit l’Humanitaire, fondé dans le dessin de faciliter à des époques rapprochées et déterminées, et de cacher en même temps les réunions des communistes, dans un but évident de désordre et d’anarchie. Pourquoi employer une répression aussi brutale quand un homme veut écrire, être journaliste et collectionner des livres ? En quoi son délit était-il plus grave que celui de May, condamné en mai 1840, à un an d’emprisonnement pour détention de poudre et de munitions de guerre, aussi grave que celui de Benjamin Flotte, condamné à 2 ans, en avril 1840, pour fabrication et détention d’armes et de munitions de guerre ?
D’ailleurs quel était le Droit de cette justice ? La justice est-elle possible quand un communiste égalitaire est jugé par de riches propriétaires ? Des propriétaires qui avaient le privilège d’être électeurs, d’être élus, et qui reprochaient à des déshérités de ne pas avoir les mêmes idées, les mêmes rêves qu’eux. Le bonnetier Dauvergne, qui n’eut jamais rien, et Croissant, cet avocat du roi qui vécut toujours dans un agréable confort bourgeois, comment auraient-ils pu comprendre l’égalité, la liberté, la fraternité de la même façon ; pouvaient-ils défendre les valeurs de 1789 pour les mêmes raisons ? Philosophes des faubourgs, publicistes interdits, ces apprentis journalistes ont payé cher l’aveu de leur incrédulité, de leur rêve naïf d’une humanité sans croyances ni préjugés, enfin pacifiée.
De La Hodde, l’indicateur de la Préfecture de police, a salué, à sa manière, la mémoire de l’un d’eux : Jean Joseph May, qui est mort – le Dieu de la communauté garde son âme ! – n’était pas un homme ordinaire, puisque M. Proudhon a daigné lui prendre ses idées. Le fameux système du gouvernement anarchique, c’est-à-dire du gouvernement sans gouverneurs ni gouvernés, n’est ni plus ni moins que la propriété de feu M. May. Jean Joseph May n’a trouvé ni temps, ni tranquillité pour développer son œuvre. Persécuté par la police de Guizot, exclu de la communauté des penseurs autorisés, il est mort à Toulon (Var) le 9 novembre 1844, à l’âge de vingt-huit ans.
L’humanitaire (1841) Naissance d’une presse anarchiste ? Essai de Jean-Michel Paris, L’Harmattan, 2014.
Bir saptamayla başlayalım: 21. yüzyılın ilk çeyreğini bitirirken, ne yazık ki, halen 20. yüzyılın problemlerini aşmış gibi görünmüyoruz. Toplumsal alanda olduğu kadar sanat alanında da durum böyle. Sanatsal üretimde belki Romantik dönemle kıyaslanabilecek büyük bir arayış ve dalgalanma gerçekleşirken, estetik teorileri ne yazık ki içinden geçtiği çağı yakalamaktan çok uzakta seyrediyor ve en günceli 20. yüzyıl başının terimleriyle konuşmaya devam ediyor.
Barış Acar
Bu karmaşanın hüküm sürdüğü asıl topraklar ise çağdaş sanatın toprakları. Söz konusu karmaşa, her şeyden önce, avangard, modern ve çağdaş sanat terimlerinin içlem ve kaplamlarına dönük ciddi bir felsefi/ sanat tarihsel boşluktan suyunu alıyor. Buna karşın hemen her seferinde kendini tek bir cümle içinde açığa vuruyor: “Bu da sanat mı?”
Bundan sekiz-dokuz yıl önce kaleme aldığım Çağdaş Sanatın İtibarsızlaştırılması Kime Yarar? başlıklı yazıda, “müzede yere bırakılan gözlük, ziyaretçilerden birinin ortalıkta unuttuğu bir çanta ya da kıyafet, saldırıya uğrayan birinin durumunun performans zannedilmesi, temizlikçinin çöp sanıp attığı sanat yapıtı…” gibi örneklerin yarattığı infial durumundan yola çıkarak çağdaş sanata duyulan öfkenin nedenlerini anlamaya çalışmıştım.
Hemen ardından kaleme aldığım Çağdaş Sanatta ‘Kral Çıplak’ – Peki, Hangisi? yazısında ise “Kalabalığın içinde biri ‘Kral çıplak!’ diye bağırıyorsa önce bağıranın kim olduğuna bakmalıyız, yoksa öznelikler daha biz onları üretmeden başka krallar tarafından çalınabilirler.” uyarısında bulunmuştum.
Barış Acar ve Alp Doğu Eser ‘Çağdaş Sanatın İtibarsızlaştırılması’ 2024
Öyle görünüyor ki, aradan geçen zamana rağmen konu hâlâ aynı minvalde sürüyor. Bu sebeple, kendisi de bir sanat tarihçisi olan Alp Doğu Eser’in önerisiyle bu meseleyi daha detaylı ele almaya karar verdik. İki sanat tarihçisi, sanatın politikasından yola çıkarak, tarihten ve sanattan kaçırılanın ne olduğunu anlamaya çalıştık.
Düşüncenin üremesi için “karşı-konuşma”yı örgütlemek gerektiğini düşünüyoruz hâlâ.
İki sanat tarihçisi, Barış Acar ve Alp Doğu Eser, “Karşı-Konuşmalar” dizisinde çağdaş sanatın işlemlerini konu alıyor.
Netflix’in yeni belgesel dizisi “Saklı İstanbul”, tarihçi yazar Cem Akoğul’un anlatımıyla birlikte İstanbul’un tarihi ve estetik değerlerini izleyicilere detaylı bir biçimde aktarıyor.
Bir şehrin altında gizlenmiş binlerce yıllık tarih… İstanbul, geçmişinin sırlarını toprağın derinliklerinde saklıyor. Terkedilmiş saraylar, gizli geçitler, kaybolmuş muhteşem yapılar… Her biri, tarihi yeniden yazacak ipuçlarıyla dolu.
Bu ipuçların peşinde tarihçi Cem Akoğul, İlker Savaşkurt’un yönetmenliğinde ve usta tiyatrocu Selçuk Yöntem’in seslendirmesiyle İstanbul’un tüm saklı katmanlarını gözler önüne seriyor.
Koru Medya’nın yapımcılığını üstlendiği Saklı İstanbul, Netflix’te.
Embark on a stunning journey through the landscape and history of Istanbul in this documentary series.
6 bölümden oluşan belgesel dizisi, dünyanın en önemli kültür kentlerinden birisi olan İstanbul’un önemli ve tarihi bölgelerine ışık tutuyor. Zeyrek, Sultanahmet Meydanı, Sultanahmet Arastası, Cankurtaran, Haliç ve Galata gibi birçok medeniyetten izler barındıran bölgelerin anlatımının yapıldığı belgesel, hem tarihi, hem de sosyoloji içeren bir bakış açısıyla birlikte izleyicilere hayranlık dolu dakikalar vadediyor.
İstanbul, tıpkı günümüzde olduğu gibi Antik Çağ’ın da en büyük kentlerinden biriydi.
Tarihi yarımadada bulunan kent, bugün de büyük medeniyetlerin saraylarına, dini ve sivil yapılarına ev sahipliği yapmaya devam ediyor. Bunların izleri kimi zaman açıkta kimi zamansa gizlenmiş. Saklı İstanbul belgeselinde bu gizlenmiş izlere tarihin katmanlarını soyarak ulaşılıyor, ve daha önce hiç görüntülenmemiş yitik medeniyetlerin izleri gözler önüne seriliyor.
Saklı İstanbul belgeseli, izleyiciyi büyük medeniyetlerin bıraktığı izlerin peşinde yakın ve uzak geçmişe bir seyahate götürüyor. Bu kent yeryüzünde sunduğu güzellikler kadar yerin altında da cömert…Muhteşem İstanbul’un sıralanmış katmanlarında acaba neler gizli?
Özel çekim teknikleri kullanılan belgeselde yapılar 3 boyutlu tarama ile modelleniyor, daha önce görülememiş detaylar gün yüzüne çıkıyor.
Sanatçı, politik menfaatler uğruna dünyayı zehirleyen siyasi iktidarlara karşı insani bir duruş sergilediğini ve müziğiyle hislerin, sezgilerin sonsuzluğa çağrı yaptığını belirtiyor.
Türkiye’nin bağımsız müzik sahnesinde özgün sesiyle dikkat çeken Ezgi İrem Mutlu, yeni projesi “Camélé” ile dinleyicileri farklı bir müzikal deneyime çağırıyor. Sanatçı, politik menfaatler uğruna dünyayı zehirleyen siyasi iktidarlara karşı insani bir duruş sergilediğini ve müziğiyle hislerin, sezgilerin sonsuzluğa çağrı yaptığını belirtiyor.
“Camélé”nin şarkı sözleri, ünlü şair Robert Desnos ve dünya edebiyatının önemli ismi Jorge Luis Borges’in çeşitli mısralarının Mutlu’nun kendi kalemiyle bir araya getirilmesinden oluşan dadaesk bir şiir niteliği taşıyor. Bu yaklaşım, sanatçının hem edebiyat hem de müzik alanındaki derinliğini gösteriyor.
Ezgi İrem Mutlu, müziğinde İspanyol ve Kuzey Avrupa oryantalizmini harmanlayarak, bu coğrafyalara özgü ritim ve duyguları kendi sanatsal anlayışıyla buluşturuyor. Bu sentez, “Camélé”yi geleneksel müzik kategorilerinin ötesine taşıyan özgün bir yapıt haline getiriyor.
Şiirsel Bir Müzik Projesi Ve Özgün Görsel Anlatım
“Camélé” projesinin temelleri 2010 yılına kadar uzanıyor. Düzenleme ve bestesi tamamen Ezgi İrem Mutlu’ya ait olan eser, 2022 yılında ud ve bas gitar eşliklerinde deneyimli müzisyen Erdinç Şenyaylar’ın katkılarıyla son halini aldı.
Projenin görsel boyutu da en az müzik kadar özgün. Atlantik Okyanusu kıyısında, Sanguinet Gölü civarında çekilen müzik klibi, sanatçının kendi çabalarıyla gerçekleştirdiği bütünüyle özgün bir yapım. Klipte Sanguinet’li Fransız folk müzisyenlerinden görüntülere de yer veriliyor.
Müzik klibinin görsel dili, kaybolan etnik azınlıklara ve doğal yaşama dair önemli bir mesaj taşıyor. Bu yaklaşım, Ezgi İrem Mutlu’nun sadece müzikal değil, aynı zamanda sosyal ve çevresel duyarlılığa sahip bir sanatçı olduğunu gösteriyor.
Ezgi İrem Mutlu, Fransızca dilini ve kültürünü hem sinema hem de Sorbonne’daki tiyatro eğitimine bağlı olarak müziğinde kullanıyor. Bu çok disiplinli yaklaşım, sanatçının “Camélé” projesindeki özgünlüğünün temel kaynaklarından biri.
“Camélé”, bağımsız müzik sahnesinde farklı arayışlar içinde olan dinleyiciler için keşfedilmeyi bekleyen değerli bir yapıt olma özelliği taşıyor.
Ezgi İrem Mutlu ‘Camélé’ 2024
The artist states that he takes a humanitarian stance against political powers that poison the world for political gain, and that his music calls emotions and intuitions to infinity.
Ezgi İrem Mutlu, one of the talents of our Independent Music scene who attracts attention with her beauty and voice, is back with a musical narrative that will turn our winter into summer. Ezgi says that the lyrics of the song are a poem composed of various verses of poets Robert Desnos and Jorge Luis Borges, and that she tries to reflect the Spanish and Northern European orientalism, the rhythm and emotion specific to this geography in her music as much as she can. She proudly adds that the music video, which was shot in the Atlantic Ocean, around Lake Sanguinet, was made with her own efforts and is entirely her own production.
Interdisciplinary artist born in Istanbul. First stepped into music professionalism in a children’s album as a soloist when she was 9 years old. In addition to her musical experience, she graduated from Sorbonne Paris 3 Theater department license and master program as a comedian and writer. Since 2007, Ezgi Mutlu has been conducting her own compositions with her own productions, not using samples but creating her own melodies, sound design, and vocals playing synthesizers, acustic piano as well as recording sound on half digital and digital softwares. The originality and natural way of art is the most important expression in her life journey. She currently works as a singer, songwriter, actress, and dancer in lots of different projects.
Yoksa tamamen Yeni Solun en aktivist ve acımasız temsilcileri midir?
Derleyen ve çeviren: Merve Darende
“Kızgın Tugay yanıbaşınızda oturan adam ya da kadındır. Ceplerinde silahları, zihinlerinde öfke vardır.” (Bildiri 9)
Onlar İngiltere’nin Baader Meinhof’larıdır, 70’lerin radikal son ikonlarındandır. Bundan 30 yıl önce, İngiliz Hükümetinin tam kalbine bir dizi bombalı saldırı düzenlemişlerdir. Kimse ölmemiştir lakin “karşı kültür” üzerindeki resmi kısıtlamadan ve ortadaki bomba ekibi suçlamalarından sonra, dört radikal on yıl hapse mahkum edilmiştir.
Kızgın Tugay 1970 ve 1972 yılları arasında mülkiyete karşı çok sayıda silahlı ve bombalı sembolik eylem gerçekleştirmiştir. Bu eylemlere hedef seçimlerini ve Kızgın Tugay’ın felsefesini –“militan işçi sınıfı hareketinin diğer biçimleriyle omuz omuza özerk bir örgütlenme ve mülkiyete saldırı” olarak – açıklayan bir sürü bildiri eşlik etmiştir. Hedeflerinin arasında baskıcı rejimlerin elçiliklerinin, polis merkezlerinin, askeri kışlaların, butiklerin, fabrikaların ve devlet dairelerinin yanı sıra kabine bakanlarının, başsavcının ve emniyet müdürünün evleri de bulunmaktadır. Polis başından beri, toplumun kendisine tamamen yabancı olan bir kesimiyle karşı karşıya olduğundan onları kavramakta güçlük yaşamıştır. Acaba bir örgütle mi yoksa bir düşünceyle mi karşı karşıyaydılar?
Kızgın Tugay’ın kim olduğu, neyi temsil ettiği ya da neden zamanında bu kadar önem yüklendiği hakkındaki fikirler ve teoriler zaman zaman ayrılır. Sol görüşlü birçok insana göre onlar apaçık politik bir şov denemesinin masum kurbanları, eli ağır devlet baskısı ile mücadele eden hakiki sınıf savaşçılarıdır. Diğerlerine göreyse, bir gündemleri ya da devrimci kimlikleri olmayan üniversite terk, yanlış yola sapmış, kendinden menkul “şehir gerillaları” ya da “koca kafalı bir tugay”dırlar. Lakin iddia makamının gözünde, demokratik bir seçimle başa gelmiş bir hükümeti, dengesini bozmak ve en sonunda yıkmak maksadıyla tehdit eden 68 sonrası devrimci buz dağının bir ucuydular.
1972 yılında Old Bailey’de, İngiliz hükümeti tarafında Kızgın Tugay’ın komplocuları olduğuna karar verilen sekiz özgürlükçü militan kendilerini yalnızca tüm baskı araçlarını kullanan sınıf düşmanlığıyla değil aynı zamanda örgütlü sağın ciddi bir kavrama zorluğu ve anlayışsızlığıyla -kınamaların dışında- karşı karşıya buldular.
“Çılgın,”terörist”, “maceracı” ya da en iyi ihtimalle endişe verici bir umutsuzluk hareketinin yaratıcıları olarak görülen Kızgın Tugay, eylemleri analiz edilmeksizin ya da sınıf çatışmasının genel bağlamına ne atfettiklerine dair hiçbir girişimde bulunulmaksızın yargılanmışlardır. Bunu meşru gösterecek şeyler basitti: Hareket örgütleri- birey ve kitle arasındaki ilişkiyi zıt bir şey olarak görmeye eğilimli olan -Kızgın Tugay’ın eylemlerini “terörist” olarak adlandırarak ve bunu “bireysellik” ile eş tutarak onları bu dertten kurtardılar. Yeterince garip olan, bu tavrın sadece sol kesimle sınırlı olmamasıydı. Bu aynı zamanda anarşist hareket için de geçerliydi. Zira günümüzde hala bireyin kitle içerisindeki rolünü ve kitle hareketindeki belli bir grubun rolünü görmezlikten gelme eğilimi vardır. Bu sorgulandığı zaman sonuç, genellikle, somut bir yargı şeklindedir. Mesela, “Terörizm” başlıklı bir makalede, şöyle okuruz: “ bir grup insan kendilerini “Silahlı Mücadele”ye adarsa, bu bize “ olağan kamu düşmanlığının, polis tacizinin tutuklanmaların ve savunma kampanyalarının yanı sıra, tüm siyasi derslerimizin, kazanımlarımızın ve güçlerimizin kaybını ayrıntılarıyla açıklar.” (Class War)
Kızgın Tugay’ın yoldaşlarının karşılaştıkları sorunlar, o esnada aktif olan ve devlet tarafından çizilen mücadele sınırlarını reddeden — baskıcı mekanizmanın salıverilmesinin ötesindeki sözde meşruluk sınırları— ve referans noktalarını kitle mücadelesi düzeyinde alan diğer grupların sorunlarıyla benzerlikler taşıyordu. Bu karar devletin mücadele sınırlarını tanımlamasını hiçe sayıyordu. Bu aynı zamanda resmi işçi hareketleri ve anarşist hareketin de dahil olduğu parlamento dışı kurumlar tarafından dayatılan sınırlara da meydan okuyordu. Amerika’daki Simbiyonez Kurtuluş Ordusu(SLA), Almanya’daki Kızıl Ordu Fraksiyonu(RAF), İtalya’daki ilk Kızıl Tugaylar; bunların hepsi kitle hareketinin genişlemesini tehdit eden, ajitatör, provokatör ve bireysel teröristler olarak yargılanıp ‘devrimci” örgütlerden soyutlanmışlardı.
SLA’ya ( Simbiyonez Kurtuluş Ordusu ) karşı olan tavır için, Martin Sostre şöyle yazmıştır: “SLA’nın hareket baskısı tarafından alenen suçlanması yönetici sınıfınkinden farklı değildir. Tüm sol örgütler kendi meşruluklarını kanıtlamak için diğer örgütlerle SLA’yı suçlamak konusunda yarışmışlardır. Dikkat çekici bir biçimde suçlamalarda eksik olan şey, silahlı mücadele ile ilgili hiçbir tartışmanın yer almamasıydı. Devrimci şiddet sanki kaçınılması gereken itici bir şey olarak görülüyordu. Sol hareketin içinde, yönetici sınıftan kurtulmak için yalnızca örgütlü kitle hareketlerinin, protesto gösterilerinin ve devrimci sloganların yinelenmesinin yeterli olacağını düşünenler vardı.”
Troçkist Kızıl Köstebek bir bildirisinde, Kızgın Tugay davasında yargılanan yoldaşları için dayanışma çağrısında bulunarak diğerlerinden ayrıldı: “Eğer aynı zamanda potansiyel olarak gayet iyi yoldaşlarımızın neden çeşitli Leninist örgütleri reddettiğinin farkında değilsek örgütlü solun Kızgın Tugay’ı eleştirmesinin bir faydası yoktur ve gerçekten yalnızca bombalama yoluna gitmek – yakalanana dek- milyonlarca insanın siyasi algısını değiştirmeye yardım edemeyecek kadar basit bir seçenektir.”
Leninist perspektiften bakıldığında bu yeterince anlaşılırdır. Peki ya anarşist perspektiften bakıldığında? Freedom’ın oldukça yeni bir sayısının ön sayfasında şöyle okuruz: “Kızgın Tugay’ın yürüttüğü bombalama kampanyası bile aslında teknik açıdan dahicedir(!) Neredeyse hiçbir şey başarmamıştır zira dile getirilmiş idealleriyle doğrudan bir çelişki içinde, sıradan insanları eylemlerinin pasif izleyicisi durumunda bırakan elit bir çete gibi hareket etmeye çalışıyorlardı. Bu, “kitlelerin uyanması” şeklinde sonuçlanmaktan ziyade, şu anki iktidarsızlığımıza katkıda bulunan anarşizme ve anarşist fikirlere duyulan korkuya kayda değer bir katkıda bulunmakla sonuçlanmıştır.”
Görüldüğü üzere, eski kaygılar devam eder: Hareketi (özellikle Anarşist hareketi) ‘maceracılardan’ korumak. Aslında sömürülen hareketi hiçbir zaman aynı farkındalık seviyesi ile hareket eden, tek parçalı bir kitle olmamıştır. Sermayeye karşı verilen mücadele; başından beri bir tarafta çeşitli örgütler, partiler, birlikler vs. yoluyla görüş ayrılığını patronlarla yönetilebilir niceliksel bir uzlaştırma kanalına çeviren resmi bir işçi hareketi ile diğer tarafta genellikle daha az görünürde olup zaman zaman belli örgütsel formlarda ortaya çıkan ama çoğu zaman kim oldukları bilinmeyen, telafi edilemez bir isyan mantığıyla mülkiyeti sabote etmek, el koymak veya “zarar vermek” vs. gibi bireysel düzeyde karşılık veren “kontrol edilemeyenler” arasında olan bir bölünme olarak karakterize edilmiştir. Bu iki hareket arasında belirgin ve sabit bir çizgi yoktur. Genellikle birbirlerini etkilerler, tabandan gelen dalgalanmanın büyük resmi kurumları belli bir tutum sergilemeye zorunlu kılmasına ya da tam tersi, özerk mücadeleleri frenlemeye çalışmasına etki ederler. Bu birlik üyeliği kitlesini yaratanların çoğu aynı zamanda mücadelenin birlik dışı (yani kanun dışı) biçimlerinde de fazlasıyla yer alırlar. Bununla birlikte her iki tarafın da kendi mirası vardır: bir tarafta anlaşmaların ve satışların tarihi, işçileri sırtından vuran büyük zaferler, diğer tarafta ise hepsi aslında hayal ettiğimiz ve aslında bunlar olmaksızın bir ütopyadan başka bir şey olamayacak olan gelecekteki toplumun bir parçası olan doğrudan eylem, kargaşa , örgütlü ayaklanmalar ya da bireysel eylemler.
Bu ülkede mücadelenin gelişimine bakıldığında, bu ikilik açıkça görülür. Bugün örgütlü anti-kapitalist hareket olarak bildiğimiz hareket 19. yüzyılın başlarında şekil almaya başlamıştır. O zamanlarda gelişmekte olan diğer Avrupalı kapitalist ülkelerden farklı olarak, hem örgütsel hem de ideolojik düzeyde yalnızca önemsiz bir komünist etki vardı. Geleneksel İngiliz ‘sağduyu’ ve entelektüalizm karşıtlığı belki de sendika şeklini almış daha pragmatik bir örgüt biçimi için gerekliydi. Oluşan bu sendikalar başından beri reformisttiler ve tabandan gelen baskı sayesinde bazıları isyan anlarını kaçırmıyorlardı. Bununla birlikte sendikaların ileri sürdükleri değişiklikler genellikle yapısal sınırlar içinde şiddet içermeyen yöntemler kullanmaya meyilliydi.
Günlük hayat politikası – insanların kendi sıkıntılarıyla uğraşmak, işçilerle öğrenciler ve kadınlarla erkekler arasındaki bölünmenin üstesinden gelmeye çalışmak, politik pankartlara karşı çıkmak gibi belirgin sorunlara karşı çeşitli gruplar oluşturmak- çok gelişme göstermişti. Hak talep edenlerin, ev işgalcilerinin, feministlerin vs. çalışma hakkını değil, çalışma reddini ifade ettiği, sendikalist geleneğin bekletme taktiklerini kale almadığı, hemen şimdi, reddedileni aldığı ve sunulanı reddettiği geniş çaplı bir hareket ortaya çıktı. Kapitalist iktidarın sağlam bir kalesi olarak çekirdek ailenin eleştirisi birçok komünal yaşam deneyimine yol göstermişti. Bu hareket tüm karmaşıklığıyla bir öğrenci hareketi değil ama genç işçileri, öğrencileri, işsizleri uzlaştıran zamanının özgürlük hareketi olarak adlandırılabilecek geniş çaplı bir hareketti.
Bu hareket, Bakunin’in de gayet zekice işaret ettiği gibi tüm iktidar yapıları kadar alçak, kendi mikroskobik güç merkezleri olan geleneksel anarşist hareketin durgun atmosferinin dışında hareket eden özerk gruplardan oluşmaktaydı. Bu yüzden işçi hareketinin içindeki bölünme ile anarşist hareketin içinde yer alan bölünme arasında bir paralellik çizilebilirdi. Bir tarafta iktidar mevkilerini tutan, kitlelerin devrimci bilincine katkıda bulunmak adına en ufak bir girişimde bulunmayan ama zamanını soyut ilkelerden sihirli sözcükler gibi bahsederek genç yoldaşları etkilemeyi hedefleyen konferanslara ve buluşmalara başkanlık ederek harcayan yoldaşlar… Bahsettikleri bu ilkeler anarşizmin tek gerçek kaidesiymiş gibi el üstünde tutulmuş ve, ya tembellikten ya da zayıflıktan onları eleştirmeden kabul edenler tarafından bu ilkelere sadık kalınmıştır. Bu iktidar adalarının manifestoları genellikle uzun süreli ve yineleyici yayınlar biçimini almıştır. Hareketin bir bütün olarak yararlanması için bir “açık forum” biçimindedirler ama temel ideoloji – muhafaza ve statiz (Organizmadaki, bireydeki veya toplumdaki hareketsizlik, değişmezlik, kısır bir denge durumu) ideolojisi- yayını doldurma ve fiziksel olarak üretme görevini üstlenen “yardımcıların” filtresinden geçmiştir. Bu yayınlar referans noktası olarak, kitle hareketini temel alan, özerk eylemleri kınayan ve onları anarşist harekete polis baskısını getirmekle alenen suçlayan ilk yayınlardır. Dalgınlıklarından olsa gerek, bu baskının her daim varolduğunu ve yalnızca en sofistike halinde sadece hayaletlerin ayak basabildiği barışçıl bir kabul mezarlığı yarattığını unutmuşlardır. Son zamanlardaki en etkili toplumsal isyanların birçoğu polis baskısına duyulan genel tepki yüzünden ateşlenip yayılmıştır.
Geleneksel anarşist hareket bu yüzden kendisini, eylemlerini geçmiş metotların ve şimdiye kadarki teori ve analizlerin değerlendirmesi üzerine temellendiren diğer anarşist hareketler, özerk gruplar ve bireyler tarafından tehdit edilmiş bir halde bulur. Onlar da geleneksel broşür, gazete ve diğer yayın kanallarını kullanırlar ama bunları her zaman kitle mücadelesinin daha ötesine geçip kişisel ve metodolojik olarak katkıda bulunmaya çalışarak, devrimci eleştirinin ve bilginin araçları olarak kullanırlar. Aynı zamanda doğrudan eylem ve silahlı mücadele yöntemlerini kullanmaları da gayet tutarlıdır – ve mücadelenin aktif katılımcıları oldukları takdirde gereklidir-. Bu gruplar güç merkezi ve “gönüllü yardımcılar” mantığını reddederler. Her birey bitmek tükenmek bilmeyen bilgi edinme ve kavrama görevi neticesinde ulaştığı kendi kararlarına dayanan kendi eylemlerinden sorumludur. Bunların bir kısmı aynı zamanda gruptaki daha yaşlı ya da daha tecrübeli yoldaşlardan da kazanılabilir ama asla sorgulanmaksızın tapılıp nesilden nesile aktarılacak bir şey olarak değil. İki işçi hareketinin arasında yerinden oynamaz sınırlar olmadığı gibi, iki anarşist hareketin arasında da yoktur. Son bahsedilen anarşist hareket ve isyancı işçi hareketi arasında da sabit bir sınır yoktur. Mücadele ivme kazandığında bu hareketler bir araya gelirler ve birbirlerine karışırlar, bununla birlikte anarşistler her daim mücadeleyi devrimci bir sonuca itmeyi ve özgürlüklerinin otorite yapıları tarafından ellerinden alınmasını engellemek için özgürlükçü yöntemler sunmayı amaçlarlar. Diğer geleneksel anarşist hareket ise resmi işçi hareketinin yapılarıyla ittifak kurma hevesini geçmişte sık sık göstermiştir.
Angry Brigade [Öfkeli Tugaylar] (1973) diğer adıyla: Britanya’nın İlk Şehir Gerilla Grubunun Olağanüstü Yükselişi ve Düşüşü
Gordon Carr tarafından BBC için hazırlanan bu belgesel (mahkemeden kısa süre sonra, ilk olarak 1973 Ocak’ında yayınlandı), 1960’ların devrimci mayasından çıkmış “Öfkeli Tugayların” köklerini ve kampanyalarını ele alır . Ayrıca Britanya’nın yasal tarihindeki en uzun erimli suç davası olan Old Bailey’deki “Stoke Newington 8’lisi” komplosunda ki polis soruşturması sırasındaki kampanyanın zirvesini yansıtır.
60’ların sonunda, 70’lerin başındaki duruma bakıldığında, endüstriyel kargaşanın tabanda yarattığı dalga, üniversitelerdeki öğrencilerin mücadeleleri, kadınların ve işsizlerin mücadeleleri ve buna benzer şeylerin arasında, Kızgın Tugay hem bu gerçekliğin bir ürünü olarak hem de bunun içinde yer alan devrimci özneler olarak ortaya çıkmıştır. Onları bir çeşit toplumsal sapkınlık olarak bir tarafa atmak o zamanki mücadele gerçeğine gözlerimizi kapamak olur. Eylemlerinin kasıtlı olarak “yasadışı” alanda olması ve başkalarını da aynısını yapmaları için kışkırtmaları gerçeği, onları “yasadışı” bir hareketin en özünde olan şeyden soyutlamaz. Bunu yalnızca o yıllarda meydana gelen bombalama olaylarında görmek bile mümkündür (Böyle yaparak kanunsuzluğun engin ve çeşitli araçlarını bombaya indirgemeyi niyetlemesek de) Kızgın Tugay davasının duruşmasında esas tanık olarak bulunan Woolwich Arsenal’deki labarotuvarların başı Binbaşı Yallop, 1968 ve 1971 yılları arasındaki 25 bombalamaya ek olarak, daha başka 1075 bombanın da kendi laboratuarından geldiğini kabul etmeye zorlanmıştır.
Kızgın Tugay tarafından üstlenilen bombalama olaylarına bakıldığında, o zamanlar hayli hassas olan iki mücadele alanına odaklandıklarını görürüz. Birincisi sanayideki mücadeledir: Endüstri İlişkileri yasa tasarsına karşı gerçekleştirilen büyük bir gösterinin olduğu gün İstihdam ve Verimlilik Bakanlığı’nın, çok daha büyük bir gösterinin olduğu bir başka gün Carr’ın evinin bombalanması, Dagenham’daki Ford grevi esnasında William Batty’nin evinin bombalanması, Upper Clyde Tersanesi’ndeki kriz esnasında Ticaret ve Endüstri bakanı John Davies’ e bombalı saldırı düzenlenmesi, inşaat çalışmalarındaki bir grevden ötürü Bryant’ın evinin bombalanması… Baskının mücadelenin tüm alanlarındaki patlamaya tepki olarak arttığı takdirde, bu bombardımanı tamamlamak üzere, doğrudan devletin baskıcı aygıtlarını hedefleyen bombalar da vardı. Scotland Yard’ın başkanı Komisyon Üyesi Waldron’un evinin bombalanması, Tintagel House’da polis bilgisayarını hedef alan bombalama, Başsavcı Peter Rawlinson’ın evinin bombalanması ve son olarak Kuzey İrlanda’da enternenin başlamasının hemen ardından, bölgesel ordu asker alım merkezinin bombalanması bu kategoriye dahildir. İkinci alansa, ana cadde üzerindeki Biba adlı butiğin ve Dünya Güzellik Yarışması’ndan bir gece önce BBC karavanının bombalanması da tüketicilik ve rol yapma gösterisinin insanları tek tip hale getirip yabancılaştırmasını yok etme yönündeki girişimleridir.
Politik anlamda, 60lı ve 70li yıllarda sitüasyonist eleştirinin öğeleri, sitüasyonist kavramları çeşitli diğer perspektiflerle az çok başarılı bir şekilde birleştiren anarşistleri ve solcuları etkilemiştir. Nitekim Kızgın Tugay da, Avrupa ve Amerika’da kültür ve siyasetin çeşitli yönlerden derin bir biçimde etkilendiği sitüasyonist fikirlerden etkilemiştir. Hatta daha önceki bir bildiride geçen “gösteri” kelimesinin varlığı, özel istihbaratta çalışan bir memurun dikkatini sitüasyonist etkiye çekmiş ve onu Kızgın Tugay’ın bulunduğu yöne çevirmiştir.
Eylemleri sayesinde Kızgın Tugay da gösterinin bir parçası olmuştur ama onun yıkımına katkıda bulunan bir parça biçimini almıştır. Onların eylemleri geçmişten kalan bir yadigar gibi çıkarılıp tozu alınacak ve sonra da tekrar rafa konulacak eski bir meta gibi olmadığı için burada yer almıştır. Yaptıkları şey- beş özgürlükçünün ağır hapis cezasına çarptırılmasıyla sonuçlanan- kendisini yeniden yapılandırıp muhafaza etmek için sermaye değişimi stratejileri olarak biçim değiştiren, süregelen mücadeleye bir katkıda bulunmuştur. Bu nedenle Kızgın Tugay’ın bu can alıcı evrimi, bu hijyenik sayfalardan başka yerlerde de, gerçekleştirilmesi gereken bir görevi olan ve dolayısıyla nihai emelleri kendilerini korumak olan kimselerin kınamalarını ve hakaretlerini önemsemeyen bir hareket olduğu göz önünde tutularak yer almalıdır.
Otto Dix, Houthulster Ormanı’nda Yaralının Taşınması – Verwundetentransport im Houthulster Wald 1924
Erasmus, savaşı tüm kötülükleri yayan bir okyanusa; her şeyi bir anda kurutan, anıtları, yapıları yerle bir eden bir felakete; her şeyi birden yıkacak kadar büyük bir lanete; korkunç bir afete benzetiyor ve dünyanın dört bir yanından kovulan barışın yakınmasını dillendirerek, savaşı kışkırtanların bir dirhem beyne sahip insanlar olduğuna kimsenin inanamayacağınıı söylüyor.
Canan Beykal
Sanat tarihinde Goya’nınkilerle karşılaştırılabilecek bir öneme sahip olan savaş resimleriyle tanıdığımız Otto Dix, gönüllü olarak katıldığı Büyük Savaşı betimleyen ünlü Savaş üçlemesini yapmak için aradan tam on yıl geçmesini bekler. Bu kadar azman bir konuyla uğraşacak kadar kendini yetkin hissetmez. Savaş deneyimleriyle ilgili pek çok çizim, baskı, resim yapmış olsa bile, bir başyapıt olarak zamanötesi, evrensel bir büyük resim için uzun yıllar beklemeyi gereksinir. Gerçekte, savaş başlangıcındaki Dix ile sonrasındaki Dix arasında farklılık bu kadarla kalmayacaktır. O hiç kuşkusuz kendisi için “tek doğru filozof” olan Nietzsche gibi, savaşın, insanın kendini yenilemesi için gereksinim duyulan temel güçler arasında “doğal bir olgu” olduğunu düşünecek ve değerli olan şeylerin değersizleşmeye başladığına tanık olduğu bir gençlik nihilizmine yandaş olarak, 1914 savaşına gönüllü koşan pek çok genç gibi, kendini savaş romantizminin kucağına isteyerek teslim edecektir. Dix, ne kendisi gibi savaşa gönüllü yazılan Kirchner gibi eğitimini yarım bırakacak, ne de Beckmann gibi travmatik bir şok yaşayacaktır; tersine ön saflarda çarpışacak, Zerdüşt gibi gerçeği kendi gözleriyle görmek isteyip dehşeti tanıyacak ve cephede artık ona da sadece cesetler ve ölüm eşlik edecektir. “Gerçeği seven bir kişi olarak her şeyi görmeliydim. Kendim için hayatın bütün derinliklerine dalmalıydım. Bu yüzden savaşa katıldım, bu yüzden ilk saflarda gönüllü olarak çarpıştım” diyen o yılların genç Dix’i için, dünyayı bilebildiği kadar, kendini de bileceği, insanın ancak kendinde dünyayı, dünyada kendini öğreneceğini söyleyen Goethe gibi, yetkin bir er kişi olmanın koşulu, cesaretini sınayıp soğukkanlılığını bileyeceği bir okuldu savaş. Ve gördü…
Otto Dix ‘Savaş / Der Krieg’ 1929-1932, Kunsthalle Hamburg
Otto Dix, Barikat – Die Barrikade 1922
“Genç biri olarak korkmuştum. Cephe cehennem gibiydi. Şimdi bunu anlatırken gülmek kolay ama insanların altlarına doldurduklarını gördüm. İleriye hareket ettikçe korku da azalıyordu. Tam cepheye ulaştığınızda artık korkmuyorsunuz. Bütün bu olguları mutlaka yaşamak zorundaydım. Birdenbire yanımdakinin nasıl düştüğünü, ölüp gittiğini, merminin tam isabetle onu vurduğunu görmek, bütün bunları kesinlikle yaşamak zorundaydım. İstedim bunu. Yani, asla savaş karşıtı değil, belki meraklı biri olabilirim. Bunları kendim için görmek zorundaydım. Ben, bütün bunların böyle olduğunu doğrulamak için her şeyi kendi gözlerimle görmem gereken bir gerçekçiyim”.
Savaş, kanla yıkanılarak ulaşılan bir katarsisti. Dix not defterinde bir yandan “…bitler, fareler, dikenli teller karmaşası, pireler, sıçanlar, kediler, gazlar, mermiler, pislik, makineli tüfek, alev, çelik; savaş işte bu! Şeytanın işinden başka bir şey değil” diye yazarken, bir yandan savaşı en gerçekçi biçimde anlatabilecek resimleri için hastanenin patoloji servisinden getirilen bağırsaklar, iç organlar ve kopuk vücut parçaları üzerinde çalışıyordu. Daha sonra özellikle Siperler adlı resmi 1924’te sergilendiğinde, bir tabuya dokunduğu için sanat eleştirmenlerince şiddetle eleştirilecek, ilginçtir Hitler tarafından da “halkın savaşma direncini kırdığı” gerekçesiyle 1937’de “Yoz Sanat” sergisinde gösterilerek 1939’da Berlin İtfaiye Merkezi’nde yakılacaktır. Ama ne olmuştu da Dix 10 yıl sonra, yeniden bu eski konuya dönmüştü? Savaş çanlarının çalmaya başlayacağı bir dönemin arifesinde (1929 yılında başlayıp, Hitler’in tam iktidara oturduğu tarihten bir yıl önce 1932’de bitirdiği) ünlü Savaş üçlemesini yapma gereğini neden duymuştu? Büyük Savaş sırasında, Thomas Mann’ın belirttiği gibi “Bir kültürün ve Alman halkının yıkılmasına karşı koymak amacıyla tek vücut olmayı” savaşta başaracaklarına inanmış gençler gibi, Dix, daha önce hiç görmediği kadar tiksindirici şeyler görmüş, Dante’nin cehennemini bizzat yaşamış biri olarak, bu eski konuya dönmek gereksinimini neden duymuştu? Oysa bir dönem dışavurumcu olarak, bir dönem Dada’ya bulaşarak, ardından Alman klasik resimlerine yönelip Yeni Nesnelci olarak ünlenmişken, 1920’ler Almanya’sının tarihini ve toplumsal hayatını tüm çıplaklığıyla betimleyen portreleri, malulleri, fahişeleri, seks katillerini, insanlığın utanılası çirkin yanını betimlemeyi sürdürürken, savaş konusunu pek çok kez dışavurumcu palet ve üslupla gerçekleştirip, bu çalışmalarını gravüre de uygulamışken, bir büyük resimle aynı konuya neden yeniden dönmek istemişti?
“…Weimar Cumhuriyeti’nde pek çok kitap bir kez daha saçma biçimde kahramanlık propagandası yapıyordu… İnsanlar savaşın getirdiği anlatılmaz acıları neredeyse unutmaya başlıyorlardı… Bu koşullar bana Savaş üçlemesini yaptırdı”. Ancak sadece bir kez Prusya Akademisi”nin Sonbahar Sergisinde, Berlin’de gösterilebilen bu eser, sandıklara konularak Nasyonal Sosyalist iktidar boyunca gözlerden saklandı. Dix’in gerek Büyük Savaş sırasında yaşadığı, gerekse bundan böyle yaşayacağı “hakikat karşısında can vermemek için”, kendince direnişinin bir yolunu, gençliğinde büstünü yapacak kadar sevdiği Nietzsche’nin buyurduğu gibi “sanat diye bir şeye sahip olmakla” buldu.
1924 yılında baskılarına başladığı savaş resimlemelerinin tüm sonucunu; belleğindeki, rüyalanndaki, not defterlerindeki anılarına eşlik eden, o dönemde yayımlanmış belgeler ve fotoğraflardan da yararlanarak ünlü üçlemesinde evrensel bir mesaja dönüştürdü.
Savaş üçlemesi, Dix’in kurtulmak istediği, başından defedip atmakla ruhunu esenliğe kavuşturmayı umduğu bir çalışma mıydı? “Ondan kurtulmak istedim” der. Ancak bir başka yerde, “Gençken, bunun gibi bir şeyin farkına varmazsınız; içinizde bir ağırlık oluşturduğunun hiç farkına varmazsınız. Bu nedenle yıllarca -en azından on yıl- içinden ancak geçebildiğim dar koridorlar boyunca ve yıkılmış evler arasında süründüğümü gördüm rüyalarımda, bunu yaşadım. Yıkıntılar hep rüyalarımdaydı. Bu resim benim için bir kurtuluş değildi” diyecektir.
Savaş üçlemesi gerçekte Dix’in pek çok resmindeki eleştirel tonunun en aza indirgendiği, insanlığın karanlık yüzünün hicvedilmediği, oldukça sembolik, alegorik bir resimdir. Pek çok başka resminde gördüğümüz gibi karşıt kavramlar, ikili anlamlar, aykırı biraradalıklar bulunmaz. Bu nedenle resmin evrensel mesajı nerede, nasıl, neden soruları olmaksızın, doğrudan savaş felaketi üzerine tüm insanlığa yöneliktir. Resim üç büyük parça ve altında ölü askerlerin yattığı predella’dan oluşmaktadır. Hiç kuşkusuz Grünewald’ın İsenheim Sunak Arkalığı’nın etkisindedir: Özellikle orta panodaki “Diriliş” sahnesinin kuruluş şeması, Dix’in üçlemesinin de orta panosuna esin kaynağı olmuştur.
Otto Dix, Şehvet Cinayeti – Lustmord 1922
Otto Dix, Cenaze Merasimi – Begräbnis 1922
Otto Dix, Cléry-Sur-Somme’nin Yamaçlarında Görüldü – Gesehen am Steilhang von Cléry-Sur-Somme 1924
Otto Dix, Lens Bombalanıyor – Lens wird mit Bomben belegt 1924
Otto Dix, Bombardımanda Yıkılmış Ev (Tournai) – Durch Fliegerbomben zerstörtes Haus (Tournai) 1924
Otto Dix, Fort Vaux’da Uyuyan Askerler (Gazla Öldürülenler) – Die Schlafenden vom Fort Vaux (Gas-Tote) 1924
Otto Dix, Makineli Müfreze İlerliyor (Somme, Kasım 1916) – Machinengewehrzug geht vor (Somme, November 1916) 1924
Otto Dix, Çiçekler ve Deniz Kabukları (Reims Dışında Bahar 1916) – Granattrichter mit Blumen (Frühling 1916 vor Reims) 1924
Otto Dix, Gazla Boğulmuş Askerler (Templeux-La-Fosse, Ağustos 1916) – Gastote (Templeux-La-Fosse, August 1916) 1924
Otto Dix, Gömülü Adamlar (Ocak 1916, Champagne) – Verschüttete (Januar 1916, Champagne), 1924
Otto Dix, Dinlenen Askerler – Ruhende Kompaigne 1924
Otto Dix, Langemark Harabeleri – Die Trümmer von Langemark 1924
Otto Dix, Langemark Yakınında (Şubat 1918) – Bei Langemark (Februar 1918) 1924
Otto Dix, İkinci Devriye Bu Akşam Serbest – Die II. Kompanie wird heute Nacht abgelöst 1924
Otto Dix, Şehvet Katili – Lustmörder 1920
Otto Dix, At Leşi – Pferdekadaver 1924
Otto Dix, Siper (Champagne’de Sonbahar Savaşı) – Relaisposten (Herbstschlacht in der Champagne) 1924
Otto Dix, Monacu Çiftliğinde Alevler – Leuchtkugel erhellt die Monacu-ferme 1924
Ölmekte Olan Asker – Sterbender Soldat 1924
Otto Dix, Haplincourt’ta Kantin – Kantine in Haplincourt 1924
Otto Dix, Sokak – Straße 1920
Otto Dix, Neuville Yakınında Terkedilmiş Karakol – Verlassene Stellung bei Neuville 1924
Otto Dix, Nöbet Noktasında Ölü Asker – Toter Sappenposten 1924
Otto Dix, Ölü Adam (St. Clément) – Toter Mann 1924
Otto Dix, Paramparça Askerler – Zerschossene 1924
Otto Dix, Ölümün Dansı, 17 (Ölü Adam Tepesi) – Totentanz anno 17 (Höhe Toter Mann) 1924
Otto Dix, Saldırı Kıtası Gaz Altında İlerliyor – Sturmtruppe geht unter Gas vor 1924
Otto Dix, Saflar Arasında Asker Mezarı – Soldatengrab zwischen den Linien
Otto Dix, Sappe Siperinde Yemek (Loretto Yaylası) – Mahlzeit in der Sappe (Lorettohöhe) 1924
Otto Dix, Pilkem Yakınında Yemek Taşıyanlar – Essenholder bei Pilkem 1924
Otto Dix, Savaş Yorgunu Askerler Geriye Çekiliyor (Samme Muharebesi) – Abgekämpfte Truppe geht züruck
Otto Dix, Savaştann Dönen Askerlerin Yoklaması – Appell der Zurückgekehrten 1924
Otto Dix, Organ Nakli – Transplantation 1924
Otto Dix, Siper (Champagne’de Sonbahar Savaşı) – Relaisposten (Herbstschlacht in der Champagne) 1924
Otto Dix, Sığınak – Unterstand 1924
Otto Dix, Tel Örgüye Takılmış Ceset (Flanders) – Leiche im Drahtverhau (Flandern) 1924
Otto Dix, Yaralı Asker Kaçarken (1916 Somme Savaşı) – Fliehender Verwundeter (Sommeschlacht 1916) 1924
Otto Dix, Siperlere Gizli Devriye Tarafından Saldırı – Überfall einer Schleichpatroille auf einen Grabenposten 1924
Otto Dix, Tahure Yakınındaki Karakolun Önünde Ölüler
Wijtschaete Platosunda Akşam (Kasım 1917) – Abend in der Wijtschaete-Ebene 1924
Daha önceki savaş resimlerinin dışavurumsal efektleri burada daha ağırbaşlı ve içe dönüktür ve renkle verilmek istenen anlam, tersine renksizlikle, loş bir karanlık atmosferle verilir. Savaşın bir günü anlatılır. Sabahın sisinde savaş alanına gitmekte olan askerleri gösterir sol pano; ortada, bir anda yok olmuş binalar, köprüler, kum torbaları, top mermisiyle oluşmuş kraterler, yıkıntılar ve parçalanmış insanlar arasında gaz maskesiyle sağ kalmış tek bir asker bütün bunlara tanıklık eder. Parçalanmış bedenlerin arasında kime ait olduğu bilinemez organ parçaları, delik deşik olmuş vücutlar ve bir iskelet olarak köprü demirlerine asılmış ve eliyle yıkıntıları, ufukta bir yeri işaret etmekte olan bir ceset bulunmaktadır. Gerçekten bir felaket geçmiştir, bir kasırga esmiştir ve bir anda yakıp yıkmış, yok etmiştir her şeyi. Sağ panoda Dix’in kendisini görürüz. Alevler içinden yaralı bir askeri taşıyarak cehennemden çıkışını betimlemiştir. Her ne kadar kahramanca bir sahne olsa da bunun Dix için gerçekle ilişkisi olması bakımından önemi vardır. Bu bir tanıklığın, “Ben oradaydım” demenin bir işaretidir; eski ustalara duyduğu saygı ve hayranlık gereği, resmin bir köşesine sanatçının kendisini tanık olarak sokmasıyla ilişkilendiri-lebilir. Yine de Büyük Savaşın romantik ruhuna uygun bir tutumdur bu. Predella ise, göğe yükselen ruhundan geriye kalan İsa’nın çıplak ölü bedeni yerine, giyinik halde ölmüş askerlerin betimini sunar. Dar bir mekâna sıkıştırılmış olan bu askerler, olanca gerçekçiliğiyle kaçınılmaz sonu, savaşanlara eşlik eden yoldaşın sadece ölüm olduğunu betimler. Üst panodaki sahnelerde kullanılan derin perspektif, predella’nın sıkışık mekânıyla zıtlık oluşturur ve gerçekten de ortadaki büyük panoda yıkıntıların yer aldığı toprağın altın-daymışlar hissini verir. Bütün dehşet görüntüsüne karşın resmin tümüne egemen olan hüzün, resmin gerçekçiliğinden de ötede tinsel anlamlar yüklenir.
Benzer anlamı, I. Dünya Savaşı sırasında Şişli Atölyesi olarak sanat tarihimize geçen bir atölyede savaş resimleri yapan (bunların bazıları cephede savaşmışlardır) İbrahim Çallı, Sami Yetik, Ali Cemal, Ruhi, Hikmet Onat, Namık İsmail gibi Türk ressamlarının cephede savaşanları veya savaş sahnelerini konu alan resimlerinde olduğu kadar, 191S yılında Münih’te açılan “Savaş Tabloları” sergisine Alegori adlı resmiyle katılan Avni Lifij’de de görürüz. Büyük Savaşın ruhuna özgü bir “Savaş Romantizmi” Şişli Atölyesi ressamlarının gerek savaşa bakış açılarında, gerekse resimlerinin konusu ve yansıtılış biçimlerinde göze çarpan bir noktadır. Çallı İbrahim’in Gece Baskını adlı resmi boğaz boğaza çarpışmanın dehşetini ve bunun korkusunu canlandırırken, Ali Cemal’in Biraz Su veya Hikmet Onat’ın Siperde Mektup Okuyanlar adlı resimleri dayanışmayı ve insani duygulan resimler. Bu konvoya Ruhi askere gidiş, çarpışma ve gazi olarak askerin dönüşünü konu alan üçlemesiyle, Avni Lifij ise Savaş Alegorisi adlı resmiyle katılır. Türk sanatının ilk kez büyük boyutlu ve çok figürlü kompozisyonlarının yapılmasına savaş olanak vermiştir; ancak, bütün destansı özelliğine karşın Troya Savaşı’ndan I. Dünya Savaşı’na, büyük küçük, yerel evrensel, haklı haksız her savaş, yine de Erasmus’u haklı çıkaracak kadar büyük bir felaket olarak betimlenmiştir bunu yaşayanlar tarafından…
Otto Dix, Yaralı Asker (Sonbahar 1916, Bapaume – Verwundeter (Herbst 1916, Bapaume) 1924
Otto Dix, Bir Siperin Önünde Karışmış Teller – Drahtverhau vor dem Kampfgraben 1924
Erasmus vergleicht den Krieg mit einem Ozean, der alle Schlechtigkeiten verbreitet, einer Katastrophe, die auf einmal alle Dinge ausdörrt. Denkmäler und Bauwerke dem Erdboden gleichmacht, einem Fluch, der so schlimm ist. dass er alles auf einen Schlag auslöschen kann, einem furchtbaren Unglück. Er macht sich zum Sprachrohr für die Klage des Friedens, der überall auf der Welt zurückgedrängt wird, und sagt, dass niemand glauben könne, die Kriegstreiber hätten auch nur ein Quentchen Verstand.
Canan Beykal
Wir kennen Otto Dix als Maler, dessen Kriegsbilder einen kunsthistorischen Rang einnehmen, der mir denen von Goya vergleichbar ist. Und doch wartet er ganze zehn Jahre, um sein berühmtes Triptychon Der Krieg zu schallen, eine Darstellung des (»rollen Kriegs, in den er als Freiwilliger gezogen war. Er fühlt sich noch nicht fähig, ein derartig enormes Sujet zu bewältigen. Zwar produziert er eine ganze Reihe von Zeichnungen, Drucken und Gemälden über seine Kriegserfahrungen. Doch es vergeht lange Zeit, bis endlich sein Meisterwerk entsteht – ein zeitloses, universales, grobes Gemälde. Der Unterschied zwischen dem Dix bei Kriegsausbruch und dem Dix bei Kriegsende erschöpft sich jedoch nicht darin. Wie Nietzsche, der für ihn „der einzig wahre Philosoph” war, betrachtet er zweifelsohne den Krieg als „Naturereignis”, das sich zwischen den grundlegenden Kräften abspielt, die der Mensch zu seiner Erneuerung benötigt. Als Anhänger eines jugendlichen Nihilismus, der erlebt, wie alle Werte zu zerfallen beginnen, gibt er sich einer Kriegsromantik hin und eilt 1911 wie viele andere junge Männer freiwillig zu den Waffen. Dix bricht nicht, wie Kirchner, der sich ebenfalls als Kriegsfreiwilliger meldet, sein Studium ab; er erlebt auch nicht, wie Beckmann, einen traumatischen Schock. Er kämpft jedoch in vorderster Reihe, will wie Zarathustra die Wahrheit mit eigenen Augen sehen und den Schrecken kennenlernen; an der Front sind dann nur noch Tote und der Tod um ihn. „Als wahrheitsliebender Mensch musste ich alles sehen. Um meiner selbst willen musste ich in die ganzen Tiefen des Lebens eintauchen. Darum bin ich in den Krieg gezogen, darum habe ich als Freiwilliger an vorderster Front gekämpft.” So wie schon Goethe sagte, dass der Mensch nur in sich selbst die Welt und in der Welt sich selbst erkennen kann, so war für den jungen Dix der Krieg eine Schule, in der er seinen Mut erproben und seine Kaltblütigkeit schärfen konnte, um zu einem ganzen Kerl zu werden. Und er kam zur Erkenntnis…
Otto Dix, Çamurda Ölü Asker – Toter im Schlamm 1924
„Als junger Mensch hatte ich Angst. Die Front war die Hölle. Wenn ich dies nun erzähle, ist leicht lachen, aber damals habe ich gesehen, wie die Leute sich in die Hosen machten. Je mehr man sich nach vorne bewegte, desto mehr nahm die Angst ab. Und wenn man dann an der Front war, hatte man keine Angst mehr. Dies alles musste ich unbedingt miterleben. Zu sehen, wie auf einmal der Nebenmann umfallt und verreckt, wie er einen Volltreffer abkriegt, das alles musste ich auf jeden Fall erleben. Das wollte ich. Also, ich kann niemals Pazifist sein, dazu bin ich zu neugierig. Das musste ich für mich selber sehen. Ich bin ein Realist, der alles mit eigenen Augen sehen muss, um mich zu vergewissern, dass es wirklich so ist.”‘
Der Krieg war eine Katharsis; man reinigte sich mit Blut. Während Dix einerseits in sein Notizbuch schreibt: „…Läuse, Mäuse, Drahtverhau, Flöhe, Ratten, Katzen, Gase, Kugeln, Dreck, Maschinengewehre, Feuer, Stahl — das ist der Krieg! Nichts anderes als ein Teufelswerk.”, übt er sich andererseits im Malen von Därmen, Innereien und abgerissenen Gliedmaßen, die er sich aus der Krankenhauspathologie besorgt, um in seinen Bildern den Krieg so realistisch wie möglich darstellen zu können, pataloji Später gerät insbesondere sein Bild Schützengraben, als es 1924 ausgestellt wird, ins Kreuzfeuer der Kritik, da es mit einem Tabu bricht; interessanterweise wird es 1937 mit der Begründung, es sei „geeignet, den Wehrwillen des Volkes zu untergraben”, von den Nazis in die Ausstellung „Entartete Kunst” aufgenommen und fällt 1939 der großen Bilderverbrennung im Hof der Berliner Hauptfeuerwache zum Opfer. Was aber bringt Dix dazu, ein Jahrzehnt danach, in der Zeit kurz bevor die Kriegsglocken wieder zu läuten begannen, seingroßes Triptychon Der Krieg zu malen, das er 1929 beginnt und 1932, ein Jahr vor Hitlers Machtergreifung, beendet.-‘ Während des Großen Krieges hatte Dix, wie die anderen jungen Männer, die daran geglaubt hatten, sich im Krieg, so wie Thomas Mann es ausgedrückt hat, „gemeinsam gegen den Untergang einer Kultur und des deutschen Volkes wehren” zu können, abscheuliche Dinge gesehen wie noch nie zuvor in seinem Leben, sozusagen Dantes Inferno am eigenen Leibe erlebt. Warum verspürte er ausgerechnet jetzt das Bedürfnis, wieder auf dieses alte Thema zurückzugreifen? Er war zeitweise als Expressionist, kurzzeitig auch als Dadaist aufgetreten, hatte sich danach auf die klassische deutsche Malerei besonnen und sich schließlich als Vertreter der Neuen Sachlichkeit einen Ruf erworben. In seinen drastischen Porträts, seinen von Kriegsinvaliden, Nutten und Lustmördern bevölkerten, grotesken Bildern, stellte er das gesellschaftliche Leben im Nachkriegsdeutschland der zwanziger Jahre mit schonungsloser Offenheit dar und scheute sich nicht, auch die beschämend hässlichc Seite der Menschen zu zeigen. Das Kriegsthema hatte er häufig im expressionistischen Malstil bearbeitet, aber auch in Radierungen wie dem Zyklus ..Der Krieg” Warum wollte er jetzt das gleiche Sujet nochmals mit einem großen Gemälde aufgreifen?
„In der Weimarer Republik propagierten viele Bücher … erneut ein Heldentum und einen Heldenbegriff, die in den Schützengräben des Ersten Weltkrieges längst ad absur-dum geführt worden waren. Die Menschen begannen schon zu vergessen, was für entsetzliches Leid der Krieg ihnen gebracht hatte. Aus dieser Situation heraus entstand das Triptychon…”‘ Das Werk konnte jedoch nur ein einziges Mal, bei der Herbstausstellung der Preußischen Akademie der Künste in Berlin, gezeigt werden. Danach wurde es in Kisten verpackt und für die Dauer der Naziherrschaft versteckt. Um nicht „angesichts der Wahrheit ums Leben zu kommen”, leistete Dix seine eigene Form von Widerstand, indem er, wie es schon Nietszsche – den er in seiner Jugend so verehrte, dass er eine Büste von ihm anfertigte — gefordert hatte, sich „etwas, was man Kunst nennt”, bewahrte.
Mit Hilfe von Dokumenten und Fotografien, die in jener Zeit veröffentlicht wurden und die Erinnerungen in seinem Gedächtnis, seinen Träumen und seinen Notizbüchern auffrisch tennotdefterlerindeki, transformierte er die Essenz der Drucke mit Kriegsdarstellungen, die er ab 1924 geschaffen hat, in dem Triptychon Der Krieg in eine universelle Botschaft.
The huge triptych “Der Krieg” (“War”, 1929–1932), hanging in the Galerie Neue Meister, is one of the key works of German realist painting from the 20th century.
Erhoffte sich Dix von diesem Triptychon eine Befreiung von den Alpträumen, die auf seiner Seele lasteten? ..Ich wollte mich davon befreien”, sagte er. An anderer Stelle äußerte er jedoch, ..Wenn man jung ist, macht man sich tatsächlich nicht bewusst, dass man trotz allem zutiefst gezeichnet ist. Noch lange Zeit, wenigstens zehn Jahre, träumte ich, dass ich durch zerstörte Häuser robben musste, durch Flure, durch die ich kaum hindurch-passte. Die Ruinen waren in all meinen Träumen vorhanden. Dieses Bild war für mich keine Befreiung.”‘
Das Triptychon Der Krieg ist tatsächlich ein eher symbolisches, allegorisches Gemälde, in dem der kritische Ton, den Dix sonst anzuschlagen pflegte, auf ein Mindestmaß beschränkt bleibt und die dunkle Seite der Menschheit nicht ironisiert wird. Auch finden sich darin keine antagonistischen Konzepte, keine Doppeldeutigkeiten und keine obskuren Gestalten wie in vielen seiner anderen Werke. Deshalb trägt das Gemälde eine universelle Botschaft über das Unglück des Krieges, die sich unmittelbar an die gesamte Menschheit richtet, ohne zu fragen wo, wieso und warum. Das Gemälde besteht aus drei großen Tafeln sowie einem Sockel (Predella), in dem tote – oder schlafende – Soldaten dargestellt sind. Ganz offenkundig steht es unter dem Einfluss von Grünewalds [senheimer Altar: Speziell vom Aufbau der Auferstehungsszene im mittleren Tafelbild des Altars hat sich Dix wohl bei der Mitteltafel seines Triptychons inspirieren lassen.
Gegenüber der expressionistischen Wirkung von Dix’ früheren Kriegsbildern herrscht hier ein gesetzterer, introvertierter Ausdruck; hier werden Inhalte, die ansonsten über Farben transportiert werden, durch Farblosigkeit, durch Halbdunkel atmosphärisch vermittelt. Dargestellt wird ein Tag auf dem Schlachtfeld. Der linke Flügel zeigt Soldaten, die im Morgennebel in die Schlacht ziehen. In der Mitteltafel sehen wir eine tote Landschaft mit zerstörten Häusern und Brücken, verbrannten Baumstümpfen, Sandsäcken, Granatentrichtern und zerrissenen Körpern, inmitten derler ein einzelner überlebender Soldat mit Gasmaske und Helm steht. Der Vordergrund ist übersät von Leichenteilen, Eingeweiden, zerfetzten Soldaten. Die schreckliche Szenerie wird überragt von dem auf einem Brückenträger aufgespießten, verwesenden Körper eines Soldaten, dessen ausgestreckter Arm auf die Ruinen und Schutthügel am Horizont weist. Dem Betrachter wird entsetzlich klar, dass sich hier eine Urkatastrophe ereignet hat. Im rechten Flügel malt Dix sein Selbstbildnis, wie er einen verwundeten Kameraden aus der Feuerzone schleppt, die sich in ein Inferno verwandelt hat. Diese Szene ist jedoch weniger als heroischer Moment bedeutsam denn als Hinweis des Künstlers, dass er sich für die Authentizität des Dargestellten verbürgt: ..Ich war dabei” Auch die Achtung vor der Tradition der alten Meister kommt darin zum Ausdruck, dass der Künstler sich selbst in einer Ecke des Bildes als Zeuge verewigt. Gleichwohl entspricht diese Haltung auch der romantischen Geisteshaltung des Großen Krieges. In der Predella wiederum liegt nicht der nackte Leichnam Christi nach der Kreuzabnahme, sondern dort liegen voll bekleidete Soldaten, von denen nicht klar ist, ob sie tot sind oder nur ruhen. Der enge Raum, in dem sie zusammengepfercht sind, gleicht sowohl einem Unterstand als auch einem Grab. Die perspektivische Tiefe in den oberen Bildtafeln steht in krassem Gegensatz zu der räumlichen Enge der Predella und verstärkt damit die atmosphärische Wirkung, als ob sich die Soldaten unter der im darüber liegenden Mittelbild dargestellten Erde befanden Trotz der dargestellten Schrecken zieht sich eine tiefe Trauer durch das Gemälde, die über die Realität des Bildes hinaus auf eine spirituelle Ebene hinweist…
C’est avec une immense fierté que nous vous annonçons un numéro d’anthologie dans notre collection, dédié à l’un des plus grands génies de la bande dessinée : Moebius !
Ce numéro exceptionnel, tiré à seulement 1000 exemplaires, dont 100 Ultra Collector Métal, sera une véritable pièce de collection incontournable pour les amateurs d’art et les fans de Moebius.
Objectif : 20 000€ Si nous atteignons ce palier, ce numéro exclusif de Moebius sera débloqué et rejoindra officiellement notre collection. Les abonnements Premium / annuels bénéficieront d’une priorité pour garantir leur exemplaire !
Merci infiniment pour votre soutien continu et votre engagement dans ce beau projet !
PS : N’oubliez pas, certaines récompenses sont en quantité limitée. Ne tardez pas à garantir la vôtre !
We are incredibly proud to announce an anthology issue in our collection, dedicated to one of the greatest geniuses of comic art: Moebius!
This exceptional issue, limited to only 1000 copies, including 100 Ultra Collector Metal Editions, will be a true must-have for art lovers and Moebius fans alike.
Goal: €20,000 If we reach this milestone, this exclusive Moebius issue will be unlocked and officially added to our collection. Premium/annual subscribers will have priority to secure their copy!
Thank you so much for your continued support and commitment to this beautiful project!
PS: Remember, some rewards are in limited quantities. Don’t wait to secure yours!
“Gece bizi dinler, biz günü ıslıklardık; ahenk ve kaos aynı şey olurdu o vakitler. En korkunç ihtimali güzel bir şeye çevirmek çocuk oyuncağıydı. Devrin ufunetine maruz kaldığımız bir şey değildi yaşamak. Tabiatın meyvesiydik ve aklımız bedenimizin hüneriydi. Otun, böceğin, çiçeğin ve diğer varlıkların adları her çocuk gibi benim dilimde de ıslığa dönüşüyordu usulca.
Neyin nerede olduğunu, neyin ne zaman ve nasıl koktuğunu, tabiatın ne zaman uyanıp ne zaman masala dönüştüğünü bilirdik; kokusu, rengi, boyutları ve biçimleriyle orman ahalisi doluşurdu rüyamıza. Bilinç ve inanç, neşe ve ürperti, çığlık ve fısıltı, tehdit ve vaat her sabah tazelerdi kendini. Dzevağ (karayemiş) ve yux (böğürtlen), dere ve orman, ot ve toprak, ağaç ve hayvan, koku ve renk, biçim ve boyut, yani bütün bir varlık âlemi aklıma hız, inancıma renk verirdi ustalıkla.
Sempatizanıydım henüz yaşamak denen kadim meşgalenin. Karanlık ve efkâr batımızda böğüren/köpüren tehditkâr marşlarla, sır ve şifa doğumuzda dalgalanan esinli şiirlerle bulaşırdı lisanımıza. Denizin gösterdiği, dağın duyurduğu ne varsa yaşamı sakınan, aklımızdan fazlasını fısıldayan tabiatın cömert kuvvetleriydi.
Ağaçlardı ‘Hayat Bilgisi’ öğretmenimiz! Ağacın göğe uzanma hevesi ve hüneri, suyun ve ışığın yasasına boyun eğmezdi. Denizin alnında söneceğini bildiğimiz her yeni günün tekrar tekrar doğumuydu ormanın sırrı, vaadi, şifası…”
Suat Hayri Küçük
Eşitsizlik üreten güç ilişkileri karşısında duruşumuz nettir. Hünerimizi sıçrayışlarda değil, duruşumuzda gösteririz. Biliriz ki şiir ve barut, gül ve balta aynı yıldızın tozudur.
-Suat Hayri Küçük
Suat Hayri Küçük ‘Bento’nun Tuhaf Huyları’ Öteki Yayınevi (2024)
Nesnesini sarmalayan kavramlar gibi adının hakkını veren “tuhaf” bir metin.
“Gerçeğin canı cehenneme” der gibi gözünü gündüz düşlerine diken Bento’nun tuhaf hikâyesini okurken, “Dur hayat, dur içimde; bulandırma aklımı” diye mırıldanırken bulacaksınız kendinizi.