“Crowley’nin üç yüze yakın görsel eser ürettiği düşünülmektedir. Bunlar arasında eskizler, portreler ve manzara resimleri de mevcuttur. Anger 1955’te Thelema Manastırı’nda Crowley’nin resim sanatını gün yüzüne çıkaran sessiz bir belgesel çekmiş ancak film gösterilmemiştir.”
Burak Bayülgen aka Burak the Beast
19 Mart 2009 tarihinde Los Angeles’ta Hammer Müzesi’nin Hammer Dersleri (Hammer Lectures) başlığı altında düzenlediği etkinlikte 2023 yılında 96 yaşında hayata veda eden kısa ve sessiz film yönetmeni Kenneth Anger’ın tarihin en tartışmalı ve kötü şöhretli figürlerinden biri olan Aleister Crowley’nin günlüklerine dair anlattıkları Anger’ın neden günümüzde en iyi Crowley ve Crowley’nin başlıca doktrini Thelema uzmanlarından biri olduğunu gözler önüne seriyordu: Crowley’nin binlerce sayfadan oluşan günlüklerinin her bir sayfasını ve her bir satırını derinlemesine okuyup inceleyen Anger, günlüklerden Crowley’nin halka mal olan karakteriyle oldukça tutarlı olan anekdotlar aktarıyordu. Bunlardan en ilgi çekici olanı da Crowley’nin Dünya’yı kasıp kavuran savaşı tıpkı bir oyunmuş gibi görmesi ve Londra bombardıman altındayken “İşte! Bir tane daha” şeklinde tam da kendinden beklenecek bir tavır takınmasıydı.
Crowley’nin maji üzerine hem teorik hem de pratik deneyimlerine dair günlükler ülkemizde 2022 tarihinde Büyü Günlükleri adı altında Gece Kitaplığı’ndan yayınlandı. Aynı zamanda Crowley’nin başka deneylerini aktardığı günceler 2017’de ve 2019’da Sub Yayınları tarafından yayınlandı. Bu son iki günceyi bir arada bulunduran bir baskı da 2019’da Ganzer Kitap tarafından yapıldı. Büyü Günlükleri ile Teori ve Pratikte Büyü adlı kitapları okuyanlar ilk başta metinlerin çevirisinde bir sorun olduğunu düşünebilir. Ancak Crowley’nin de bahsettiği üzere ne metinde ne de çeviride herhangi bir sorun yoktur. Crowley bu metinleri yalnızca -ya da en iyi- Thelema’ya mensup bireylerin anlayacağını söyler.
Anger’ın Crowley’e olan ilgisi Crowley’nin başka yeteneklerini de ortaya çıkarmaktadır. 1955’te Sicilya’da yer alan, Crowley’nin ve de geçmişten günümüze Thelema’ya mensup herkes için bir mabet görevi gören Thelema Manastırı’ndaki sıvayla kaplanmış duvar resimlerini restore ederek Crowley’nin resim sanatındaki önemini de vurgulamıştır. Anger’ın açıklamalarından Crowley’nin resim sanatına olan düşkünlüğü ve Gauguin’e olan hayranlığı gün yüzüne çıkmaktadır. Teknik açıdan yetkinliği tartışmalı olan resimleri için Crowley kendisini ne bir kübist ne de bir fütürist olarak tanımlamaktadır. Aksine, bu akımlar üzerinden değerlendirilmekten hiç hoşnut değildir. Resimlerini bilinçaltının spontane izlenimleri olarak değerlendirmektedir. Anger’ın söylediklerine göre Crowley ilk resmini 1919 yılında Greenwich Village’ta yapmıştır. Bu tarih aynı zamanda onun Thelema Manastırı’nı kurmak için İngiltere’den Cefalù’ya olan yolculuğunun başlangıç tarihidir. Resim sanatını da yazarlıktan şairliğe, sporculuktan majisyenliğe uzanan geniş yelpazesine eklemekte kararlı ve ısrarcıdır. Crowley’nin resimleri yaşadığı dönem boyunca sadece iki kez sergilenmiştir. İlk sergisi 11 Ekim 1931’de Berlin’de Gallery Neumann-Nierendorff’ta, ikinci ve son sergisi ise yine aynı şehirde Bernze Gallery’de gerçekleşmiştir. Crowley’nin üç yüze yakın görsel eser ürettiği düşünülmektedir. Bunlar arasında eskizler, portreler ve manzara resimleri de mevcuttur. Anger 1955’te Thelema Manastırı’nda Crowley’nin resim sanatını gün yüzüne çıkaran sessiz bir belgesel çekmiş ancak film gösterilmemiştir.
“Doğa resmedilmemelidir. İrade resmedilmelidir.” Bundan ötürü Anger’ın filminde yer alan az sayıdaki manzara resimleri de Crowley’nin kullandığı bir terim olan Magick (değişimin İradeyle uyum içinde gerçekleşmesini sağlama sanatı ve bilimi) bağlamından koparılamaz.
Anger, Crowley’nin resimlerinde en kaliteli boyaları kullandığından bahseder. Crowley’nin lüks zevkleri olduğu ve beş parasız kaldığı zamanlarda bile bu şatafattan ödün vermediği Anger’ın açıklamalarında belirginlik kazanmaktadır. Anger’ın 1955’teki sessiz belgesel filmi hiçbir zaman gösterilmese de 2009’da tamamen Crowley’nin resimlerinden oluşan dört dakikalık müzikli bir sessiz film çekmiştir. (2013’te Çağdaş Sanatlar Enstitüsü’nden Steven Cairns ile yaptığı bir söyleşide kendi filmlerini müzikli sessiz filmler olarak tanımlamıştır.) Brush of Baphomet isimli film Crowley’nin on bir adet resmini ele almıştır ki bu resimler Crowley’nin günümüze kalan ve ölümünden sonra sergilenen ve kataloglanan resimlerinden bazılarıdır. Crowley’nin eserlerinden oluşan 20. Yy’daki en önemli sergilerden bir tanesi 8-18 Nisan 1998 tarihleri arasında Londra’daki October Gallery’de düzenlenen sergidir. Crowley’nin 1925’ten 1947’deki ölümüne dek haricî liderliğini yaptığı, 1903’te kurulan hermetik cemiyet O.T.O (Ordo Templi Orientis) tarafından düzenlenen sergi Crowley’nin ölümünden sonra resimlerinin sergilendiği ilk etkinliktir. Sergideki pek çok eser O.T.O’nun himayesinde olan eserlerdir. Aynı zamanda sergi için Anger’ın özel koleksiyonundan da yararlanılmıştır. Serginin katalogu An Old Master: The Art of Aleister Crowley başlığıyla basılmıştır. Bir diğer önemli Crowley sergisi de 2012 ve 2013 yıllarında O.T.O’nun Avustralya loncası üyesi Robert Buratti küratörlüğünde Windows to the Sacred: An Exploration of the Esoteric başlığı altında düzenlenmiştir. Burada sergilenen resimler Crowley’nin 1920-1923 yılları arasında Sicilya’daki Thelema Manastırı’nda yaptığı resimlerden oluşan ve Palermo Koleksiyonu olarak adlandırılan resimlerdir. Bu resimlere The Nightmare Paintings/Kabus Resimleri da denmektedir çünkü Crowley Thelema Manastırı’nda kendi deyimiyle bir “chamber of nightmares/kabuslar salonu” kurmayı amaçlamıştır. Robert Buratti, Stephen J. King, William Breeze, Tobias Churton, Marco Pasi ve Giuseppe Di Liberti’nin denemelerinin yer aldığı serginin katalogu aynı adla basılmıştır. Bir diğer ender bulunan katalog da Archè Edizioni yayınevinden basılan Peintures inconnues d’Aleister Crowley: La collection de Palerme/Aleister Crowley’nin Bilinmeyen Resimleri: Palermo Koleksiyonu’dur.
Anger’ın filmindeki resimlerden iki tanesi Tarot çalışmalarıdır: V. Tarot Arkana’sı için resmettiği Hiyerofant ve XVIII. Tarot Arkana’sı için resmettiği Ay. V. Tarot Arkana’sı için resmedilen Hiyerofant esasen bir otoportredir. Atelier Τελημα; Aleister Crowley: Catalog of Paintings and Drawings/Atelier Thelema, Aleister Crowley Resimleri ve Çizimleri Katalogu adlı bir başka katalogda bu resmin tam adı: Aleister Crowley as Hiyerofant/Hiyerofant olarak Aleister Crowley’dir. Bir diğer otoportre de Anger’ın filminde en sona saklanmıştır. Bu resmin adı Self Portrait as Radiant Sun/Parlak Bir Güneş Olarak Otoportre’dir. Buratti, Raw Vision Dergisi’nin 86. sayısında yayınlanan bir makalesinde Crowley’den şöyle aktarmaktadır: “Doğa resmedilmemelidir. İrade resmedilmelidir.” Bundan ötürü Anger’ın filminde yer alan az sayıdaki manzara resimleri de Crowley’nin kullandığı bir terim olan Magick (değişimin İradeyle uyum içinde gerçekleşmesini sağlama sanatı ve bilimi) bağlamından koparılamaz.
“Huzurdur Kaos. Karanlık, yoğun bir karanlık, henüz ışık doğmamışken. İlk alâmeti Yaratılış’ın. Ah, mükemmel olan sen, Kaos, Kaos, Sonsuzluk, tüm çelişkilerin yalınlığı!”.
Anger’ın Crowley’e olan yoğun ilgisi, ona Crowley’nin Thelema’sı, doktrini ve yarattığı pek çok kavram hakkında kolay ve anlaşılır açıklamalarda bulunabilme cesaretini vermiştir. Böylesi açıklamalarda bulunabilmesinde Thelema Manastırı’nda inceleme ve gün yüzüne çıkarma şansı bulduğu duvar resimlerinin de katkısı vardır. Anger’ın manastırı ziyaretinde Crowley’nin yatak odasında gördüğü resimdeki figürlerin Crowley’e Kahire’de Kanunlar Kitabı’nı dikte eden varlık olan Aiwass ile The Scarlet Woman/Kızıl Kadın; Babalon olduğunu anlamıştır. Anger, Hammer Dersleri’nde duvar resimlerine bakarak Crowley’nin asla Lunar bir doktrini olmadığını, aksine Solar bir doktrini olduğunu ve hatta Crowley’nin tamamen bundan ibaret olduğunu da açık ve net bir şekilde belirtmektedir. Bu eksende filmdeki en belirgin resim isimsiz olsa da resmin doğrudan Babalon’u betimlediği apaçıktır. Atelier Τελημα tarafından yukarıda bahsedilen katalogda bu resmin Thelema’nın Babalon’a dair önemli metinlerinden olan Liber Cheth vel Vallum Abiegni’nin bilinçlice uygulanmasından ve deneyimlenmesinden kaçınılmaması gerektiği vurgulanmaktadır. Anger, Crowley’nin imzasıyla Babalon’un eşi Kaos’u ve Crowley’nin odaklanmış bilincini, Babalon’un parmak detayıyla da cinselliği, haz/acı ilkesini ve doğurganlığı yakın plan ve tilt hareketleri kullanarak Crowley’nin Türkçe’ye çevrilmemiş The Vision and The Voice’taki şu sözleriyle ilişkilendirmiştir: “Huzurdur Kaos. Karanlık, yoğun bir karanlık, henüz ışık doğmamışken. İlk alâmeti Yaratılış’ın. Ah, mükemmel olan sen, Kaos, Kaos, Sonsuzluk, tüm çelişkilerin yalınlığı!”. Liber Cheth vel Vallum Abiegni, sub figurâ CLVI’nin 22 pasajında da Hakikat’a ulaşmanın yolunun Babalon uğruna tenden, sağlıktan, servetten, refahtan ve sevgiden feragat etmek olduğu, bu fedakarlıklar yapılmadan ve deneyimlenmeden de Hakikat’e ulaşılamayacığı dile getirilmektedir. Burada kastedilen de İrade’nin odaklanışı, derin bir keşfi ve birliğidir.
Son olarak, filmin son resmi olan Parlak Bir Güneş Olarak Otoportre uzun uzun izleyiciye bakar ve film kapanır. Anger’ın bu resmi diğerlerine kıyasla daha uzun bir süre odaklanmasını en iyi Buratti deşifre etmektedir. Buratti’ye göre: “Crowley’nin bir sanatçı olarak önemi, sanatı evrenin maji teorisinin temel unsuru olarak değerlendirmesinde ve bilhassa “Saklı Benliğimizi – zihinsel ve bedensel biçimlerde ifade edilen bireyselliğimizin majik İmgesi olan Bilinçaltı Egomuzu uyandırma becerisinde yatmaktadır.” Dolayısıyla Anger bu filminde seçtiği resimleri Kaos’un bilişsel referansı olan İrade’nin odaklanışıyla, İrade’nin birliği ve Aiwass’ın bireyci referansı olan I/I Was/Therefore I am/Ben/Bendim/Bundan Ötürü Benim ile bitirmiştir.
Kaynakça:
- Anger, K., (2009). Do What Thou Wilt: Kennet Anger on Aleister Crowley and the Occult Excerpt
- Anger, K., (2013). A Weekend of Anger
- Atelier Τελημα., (2012). Aleister Crowley: Catalog of Paintings and Drawings.
- Buratti, R., (2015). Aleister Crowley: When Art Met Magick. Raw Vision #86.
- Compulsion Online. Aleister Crowley: Art of a Master.
- Grant, G.S., (2000). The Other Loch Ness Monster.
- Jones, J., (2018). The Surreal Paintings of the Occult Magician, Writer & Mountaineer, Aleister Crowley. Open Culture.
- Maroney, T., (2019). İradenin Buyurduğunu Yap: Aleister Crowley Üzerine 6 Ders. Çev. Barış Tanyeri. Sub Yayınları.
LÖPÇÜK 