Leviathan için hala konsept çalışmalar yapıyorum, ileride resimli novele dönüştürme gibi bir hayalim var; henüz yazı aşamasını kağıda dökmedim. Gökten gelen kukuletalı Leviathanlar ve değiştirdikleri dünyalar ile ilgili bir proje.
Taylan Onur: Naber Erdem, ne zamandır çiziyorsun, çizginde neleri bulup kaybettiğini düşünüyorsun, sence de biraz karanlık değil mi?
Erdem Çılgın: Selamlar, elim kalem tutmaya başladığından beri çizim yapmaktayım aslında. Bu işe herkes gibi merakla, gördüğümü çizmekle başladım. Ama sanırım çizimlerimin değiştiği ve şekillendiği an 2016’da üniversiteye başladığım zaman oldu. O zamana kadar yine bu karanlık tonu elbette kullanıyordum, sadece çizimlerimin belli bir yönü yoktu. Üniversitede Siyasi Tarih dersinde Thomas Hobbes’un Leviathan eserini görmemle birlikte yönümü konseptsel anlamda tamamiyle değiştirdim. Leviathan’ın kapağında Abraham Bosse’nin bir gravürü var; Taç giymiş kral ve kralı var eden bir halk. Yüzleri krala dönük şekilde hepsi bedeninin bir parçasını oluşturuyor. İçinde daha bir sürü sembolik detaylar ve yerleştirmeler var. Bu kapağı gördüğümde bende kendi Leviathan’ımı yaratmak istedim. Bunu en iyi nasıl sembolize edebilirim diye düşünürken aklıma mor bir küreyle bunu vermek geldi, Çizgimi bulduğum en parlak an bu diyebilirim.
Erdem Çılgın ‘Legion’ Leviathan Serisi 2025
İkonik bir tarz var be bu fırça darbelerinin sendeki evrimi nasıl oldu?
Bu tarzımı yaratmada babamın çok payı olduğunu söyleyebilirim, karakalem çizim yapmayı hiçbir zaman tam olarak sevemediğim zamanlarda yağlı boya çizimler yapmaya başladım. Babam ben çocukken değişik boyutlarda çeşit çeşit tuvaller çalışırdı. İlk defa onun fırçaları ve boyalarıyla yağlı boya tuval çalıştım. Yağlı boyanın oluşturduğu desenleri çok sevdim ve bunu dijital çizimlere aktarmak için fırçalar aradım, yumuşak ve desen belirtmeyen fırçalarla çalışınca bir şeyler hep eksik duruyordu çünkü. Dijital çizimin en özgür yanı ben ne kadar desen ve eskimişlik eklersem tuvalin bunu kaldırabiliyor oluşuydu. Resimlerde onun için hep bir gürültü var ve bu şekilde devam ediyor.
Son işlerin neler ve gelecekte yapmak istediğin ne kaldı?
Şu anda Leviathan için hala konsept çalışmalar yapıyorum, ileride resimli novele dönüştürme gibi bir hayalim var; henüz yazı aşamasını kağıda dökmedim. Gökten gelen kukuletalı Leviathanlar ve değiştirdikleri dünyalar ile ilgili bir proje. Onun dışında Taylan Onur ile yapmayı düşündüğümüz Sıradan Günahlar Cehennemi için ikinci kitap projesi var. Başka projeler de kafamızda yavaş yavaş şekilleniyor. Kim bilir, belki gelecekte okurlarla buluşur.
Sanatçıların kişisel duygu ve inançları doğrultusunda şirketler için çalışmalarının sokak kültürüne ters düştüğü tartışılsa da film, genel anlamda bu sanatçıları çağdaş sanat dünyasının dışında bir alanda tasvir ediyor.
1990’lardan bu yana gelişen amerika’da kaykay, grafiti, punk rock ve hip-hop gibi yeraltı müzikleri ekseninde D.I.Y. tekniklerinde ustalaşmış bir grup sanatçının kariyerlerini ve çalışmalarını konu alan film, aynı zamanda sanatçıların sanat dünyasında nasıl bir etki yarattıklarına da dikkat çekiyor. Röportaj yapılan sanatçılar arasında Thomas Campbell, Cheryl Dunn, Shepard Fairey, Harmony Korine, Geoff McFetridge, Clare Rojas, Barry McGee, Margaret Kilgallen, Mike Mills, Steve “Espo” Powers, Ed Templeton, Deanna Templeton ve Mark Gonzales bulunmaktadır.
Sanatçılar, yapılan bir dizi röportajda, sokak sanatındaki “kendin yap” tarzlarının ardındaki mantığı açıklıyorlar. Bazı sanatçılar popüler kültür sahnesindeki gelişimlerini, bazıları da çeşitli sokak kültleriyle olan bağlantılarını anlatıyor veya sadece kendileri için sanat yapmaktan başka dertlerinin olmadıklarını dile getiriyorlar. Filmde aynı zamanda ünlü birçok sanatçının ticari başarıları da masaya yatırılıyor: popüler markalar için reklam yapmak, kendi ürünlerini tasarlamak, film sektöründe çalışmak, hip mekanlar için sanat icra etmek ve sanat piyasasının çeşitli oyunları da ele alınıyor. Her ne kadar bazı sahnelerde sanatçıların kişisel duygu ve inançları doğrultusunda şirketler için çalışmalarının sokak kültürüne ters düştüğü tartışılsa da film, genel anlamda bu sanatçıları çağdaş sanat dünyasının dışında bir alanda tasvir ediyor.
Beautiful Losers (Full Documentary)
Filmin öncesinde Beautiful Losers adlı bir kitap yayımlandı. Kitabın yayımlanmasının amacı, filmin konusu ve mekânlarından biri olan gezici müze sergisini tamamlamak ve anmaktı.
Iconoclast Editions ve Distributed Art Publishers tarafından ortaklaşa yayınlanan kitap, filmin yönetmenliğini yapan Christian Strike ve Aaron Rose tarafından hazırlandı. Sergi, filmdeki sanatçıların yanı sıra farklı sanatçıların da yer aldığı büyük ölçekli bir grup sergisiydi ve Mart 2004’te Ohio, Cincinnati’deki Çağdaş Sanatlar Merkezi’nde açılan sergi, 2009 yılına kadar Avrupa’da devam etti. Sergi, Iconoclast tarafından hazırlandı ve gerçekleştirildi. Iconoclast’ın kurucuları Christian Strike ve Aaron Rose, serginin ortak küratörlüğünü üstlenirken, kitabın editörlüğünü ve yayıncılığını da yaptılar.
Kuralları birlikte sorguluyor, bozuyor ve yeniden kuruyoruz.
20-21 Eylül tarihlerinde Moda – Cevizlik’te gerçekleşecek İstanbul Comics and Art Festival, çizgi roman, karikatür, illüstrasyon ve sokak sanatını bir araya getiriyor.
Bu yılkı tema “Oyun”. Kuralları birlikte sorguluyor, bozuyor, yeniden kuruyoruz.
Atölyeler, söyleşiler, konserler, sanatçı standları. street art çalışmaları, pop-up dükkanlar ve çok daha fazlasıyla dolu iki gün boyunca sizi aramızda görmekten mutluluk duyarız.
200,00 TRY / İstanbul, Kadıköy / Dream Sales Machine
Adres: Caferağa Mah. Şehit Cem Nuri Başgil Sk. No:2 Moda/Kadıköy Tarih: 20-21 Eylül 2025
ICAF 2025
We question, break and rebuild the rules together.
The Istanbul Comics and Art Festival, taking place on September 20-21 in Moda – Cevizlik, brings together comics, cartoons, illustration, and street art.
This year’s theme is “Game.” We question, break, and rebuild the rules together.
Workshops, talks, concerts, artist booths, street art projects, pop-up shops, and much more await you over two days. We look forward to seeing you there.
Art’n Party Festival embraces equality not only on stage but also in the sharing of labor. This is not a stage but a space; a space where the artist, the producer, and the audience are equal. Art’n Party Festival is on October 26.
Art’n Party Festival is a solidarity festival. I want to tell you about this initiative, this solidarity, which I have wanted to bring to life for years, which I have dreamed of and longed for.
A Solidarity Begins with the Unity of Art, from Sound to Canvas, from Words to Silence…
Art is humanity’s deepest mark on the earth. Every brushstroke, every note, every sculptural touch, every word is an emotional response to the pain of human existence. But the power of these marks emerges not only within their own disciplines, but when they touch each other, intertwine, and tell a shared story.
Solidarity is precisely the name of this connection, this shared story. It is an invisible network that brings together all art forms, from music to painting, literature to theater, dance to cinema. And this network is not only an aesthetic unity but also an ethical stance. Because where art converges, there is collective consciousness, not ego. There is no competition, only collaborative creation. There is no applause, only the pursuit of resonance.
A structure where all branches of art converge is, in fact, a demonstration that humanity can make a better world possible. There is no profit within this structure, only sharing; there is no competition, only inspiration. Because art is a mirror; it shows a reflection on its own, but when combined with other mirrors, it creates a true panoramic truth.
“Organize a protest at a conservatory. Let everyone freely improvise with their instrument—or any object used as an instrument.” -Ekim Benzetsel
Record and publish a classical piece assigned to you using a synthesizer.
Create a popular piece using musical elements you like from a piece assigned to you.
Troll the end-of-year concert of the person among you who works the hardest—the one who is “most advanced,” as the teachers say.
Perform at a recital with an instrument smaller than you normally play. E.g., with a 3/4 violin.
With the help of artificial intelligence, compose a piece in Bach’s style. Convince your teacher that this piece is truly Bach’s and play it in the exam.
Upload music you’ve created in the style of a famous composer using artificial intelligence to Spotify as if it were truly their work.
Invent a fictional painter and create a website in their name. Present the painter as an important figure. Upload the pictures you created with artificial intelligence to the site as if they were the paintings of the painter you invented.
Donate the sheet music of a piece of music you created in the style of a famous composer using artificial intelligence to conservatory libraries as if it were truly by that composer.
Sing one measure behind in choir class.
Tamar Records / TMR 063
Such solidarity celebrates diversity, difference, colors, and languages, rather than class, gender, geographical, and political divisions. Each discipline carries the light of the other.
And as this structure is built, people reconnect not only with art, but also with humanity. Because all these connections whisper this truth: Nothing is as transformative as the hope that comes from creating together.
Kaan Akay, also known as *Golem*, has been pursuing his DJ career since 1997. After 22 years in radio, working with platforms such as Dinamo, Standart FM, Sub FM, and Root Radio, he currently continues his Drum & Bass-focused programs on Radio 2019.
Throughout her career, Goldie has shared the stage with legendary names in electronic music such as Adam F, Grooverider, Roni Size, and Photek; he has performed in major music cities in the UK such as London, Bristol, and Birmingham.
In addition to DJing, he continues his productions with his solo project under the name *Human Scum*.
Set Myself Free by Loli ‘Sacred Heart’ 2025 Gülşah Erol
Every artist becomes the echo of another.
Imagine: A musician shares the stage with a painter. Rhythms spill onto the canvas, colors blend with melodies. A dancer twists to a poet’s verses, while a video artist transports those movements beyond time. And what emerges is not just a concert, not an exhibition, not a play. It is a new language. It is the common dialect of the arts. Perhaps it is the purest form of “harmony” created by human hands.
But this unity is not a matter of organization, it is a matter of vision. Solidarity is not just about performing together; it is about respecting each other’s work, sharing the artist’s loneliness, realizing that both inspiration and struggle are collective. What a musician cannot put into notes, a poet completes; what a painter leaves blank, a choreographer fills. This is the democratization of creative action.
And what makes this unity possible is not merely a space or a backdrop; it is a shared value system that is built. The name of this common ground, where each artist weaves their own style, their own fragility, and their own longing with that of others, may be a festival, a collective, or just a room, but its essence remains the same: “Together, deeper.”
Art’n Party Festival, sadece sahnede değil, emeğin paylaşımında da eşitliği ilke edinir. Bu bir sahne değil, bir alan; sanatçının, üreticinin ve seyircinin eşit olduğu bir alandır. Art’n Party Festival 26 Ekim’de.
Art’n Party Festival bir dayanışma festivalidir, yıllardır hayat vermek istediğim, hayal ettiğim ve özlemini duyduğum bu oluşumu bu dayanışmayı sizlere anlatmak istiyorum.
Sanatın Birliği ile Tınıdan Tuvale, Sözden Sessizliğe Uzanan Bir Dayanışma Başlıyor…
Sanat, insanlığın yeryüzüne bıraktığı en derin izdir. Her fırça darbesi, her nota, her heykel dokunuşu, her sözcük, insanın varoluş sancısına verilen duygusal bir yanıttır. Fakat bu izlerin gücü, yalnızca kendi disiplinleri içinde değil, birbirlerine temas ettiklerinde, iç içe geçtiklerinde, ortak bir hikâye anlattıklarında ortaya çıkar.
Dayanışma, işte tam da bu temasın, bu ortak hikâyenin adıdır. Tüm sanat dallarını müzikten resme, edebiyattan tiyatroya, danstan sinemaya bir araya getiren görünmeyen bir ağdır bu. Ve bu ağ, sadece estetik bir birliktelik değil, aynı zamanda bir etik duruştur. Çünkü sanatın birleştiği yerde ego değil, kolektif bilinç vardır. Rekabet değil, birlikte üretim vardır. Alkış değil, yankı arayışı vardır.
Sanatın tüm kollarının birleştiği bir yapı, aslında insanlığın daha iyi bir dünyayı mümkün kılabileceğine dair bir provadır. Bu yapının içinde çıkar yoktur, sadece paylaşım; rekabet yoktur, sadece ilham vardır. Çünkü sanat bir aynadır; tek başına bir yansıma gösterir ama diğer aynalarla birleştiğinde, gerçek bir panoramik hakikat yaratır.
Böylesi bir dayanışma; sınıfsal, cinsiyetçi, coğrafi ve politik ayrımları değil, tam tersine çokluğu, farklılığı, renkleri ve dilleri kutsar. Her disiplin, diğerinin ışığını taşır.
eRman akçay, Gülşah Erol, Ezgi Mutlu ve Taylan Onur (instagram live) 12 Eylül 2025
Ve bu yapı kuruldukça, insan sadece sanatla değil, insanlıkla da yeniden buluşur. Çünkü tüm bu birliktelikler aslında şunu fısıldar: Hiçbir şey, birlikte üretmenin verdiği umut kadar dönüştürücü değildir.
Neon Nexus #02
“Ve bir an geldi, şimdiki zaman onarılmaz bir şekilde ruhunu sakatladı.”
Kaan Akay, nam-ı diğer *Golem*, 1997’den bu yana DJ’lik kariyerini sürdürüyor. 22 yıllık radyo geçmişiyle Dinamo, Standart FM, Sub FM ve Root Radio gibi platformlarda yer aldıktan sonra, Drum & Bass odaklı programlarına şu anda Radio 2019’da devam etmektedir.
Kariyeri boyunca Goldie, Adam F, Grooverider, Roni Size ve Photek gibi elektronik müziğin efsanevi isimleriyle aynı sahneyi paylaşmış; İngiltere’de Londra, Bristol ve Birmingham gibi önemli müzik şehirlerinde performans sergilemiştir.
DJ’liğin yanı sıra, *Human Scum* adı altında yürüttüğü solo projesiyle de üretimlerini sürdürmektedir.
Art’n Party / Ekim 2025
“Bir konservatuarda protesto örgütle. Herkes enstrümanıyla -ya da herhangi bir nesneyi enstrüman olarak kullanarak- özgürce doğaçlasın.” -Ekim Benzetsel
Sana ödev verilen klasik bir eseri synthesizer ile kaydedip yayınla.
Sana ödev verilen bir eserde hoşuna giden müzikal ögeleri kullanarak popüler bir parça yap.
Her yıl aranızda en çok çalışan -hocaların deyimiyle “en ilerde” olan- kişinin yıl sonu konserini trolleyin.
Bir resitale normalde çaldığından daha küçük ölçüde bir enstrümanla çık. Ör. 3/4 keman ile
Tamar Records / TMR 063
Yapay zeka yardımıyla, Bach’ın stilinde bir eser yaz. Hocanı bu eserin gerçekten Bach’a ait olduğuna ikna et ve eseri sınavda çal.
Yapay zeka ile tanınmış bir bestecinin stilinde ürettiğin bir müziği, gerçekten de onun eseriymiş gibi Spotify’a yükle.
Gerçek olmayan bir ressam uydur ve onun adına bir web sitesi yap. Ressamı önemli biri gibi göster. Yapay zeka ile yaptığın resimleri, uydurduğun ressamın resimleriymiş gibi siteye koy.
Yapay zeka ile tanınmış bir bestecinin stilinde ürettiğin bir müziğin notasını, gerçekten de o besteciye aitmiş gibi konservatuar kütüphanelerine bağışla.
Koro dersinde bir ölçü geriden söyle.
Set Myself Free by Loli ‘Sacred Heart’ 2025 Gülşah Erol
Her sanatçı, bir başkasının yankısı olur.
Düşünün: Bir müzisyen bir ressamla aynı sahneyi paylaşır. Ritimler tuvale dökülür, renkler melodilere karışır. Bir dansçı, bir şairin dizeleriyle kıvrılırken, bir video sanatçısı o hareketleri zamanın dışına taşır. Ve ortaya çıkan şey, ne sadece bir konserdir, ne bir sergi, ne de bir tiyatro oyunu. O, yeni bir dildir. Sanatların ortak lehçesidir. Belki de “harmoni”nin insan eliyle kurulmuş en saf biçimidir.
Ama bu birliktelik bir organizasyon meselesi değil, bir vizyon meselesidir. Dayanışma, yalnızca birlikte sahne almak değildir; birbirinin emeğine saygı duymak, sanatçının yalnızlığını paylaşmak, ilhamın da mücadelenin de kolektif olduğunu fark etmektir. Bir müzisyenin notaya dökemediğini bir şair tamamlar; bir ressamın boşlukta bıraktığını bir koreograf doldurur. Bu, yaratıcı eylemin demokratikleşmesidir.
Ve bu birlikteliği mümkün kılacak şey, yalnızca bir mekân ya da bir fon değil; inşa edilen ortak bir değer sistemidir. Her sanatçının kendi üslubunu, kendi kırılganlığını ve kendi özlemini diğerininkiyle ördüğü bir ortak zeminin adı belki bir festival olur, belki bir kolektif, belki sadece bir oda ama özü hep aynıdır: “Birlikte, daha derin.”
İstanbul’da Her Pazar Sanat ve Müzik Buluşması: Yeni Bir Disiplinlerarası Etkinlik Serisi Başlıyor
İstanbul, çok kültürlü dokusu ve dinamik enerjisiyle sanatın her alanına ev sahipliği yapmaya devam ediyor. Şimdi ise, şehrin kültürel haritasında önemli bir iz bırakacak yeni bir etkinlik serisi başlıyor.
Her Pazar, yerli ve yabancı amatör ve profesyonel müzisyenleri, görsel sanatçıları ve disiplinlerarası üreticileri bir araya getirecek olan bu özel konser ve sergi dizisi, gün boyu sürecek çok yönlü bir sanat deneyimi sunacak. Katılımcılar, müziğin ve görsel sanatların iç içe geçtiği bir atmosferde hem üretim yapacak hem de izleyiciyle etkileşime geçecek.
Etkinlik, sadece bir sahne ya da galeri değil; aynı zamanda farklı disiplinlerden sanatçıların bir araya gelerek ortak performanslar geliştireceği, iş birlikleri kuracağı, söyleşileriyle canlı bir yaratım alanı olacak. Her hafta değişen içerikleriyle, genç yeteneklere görünürlük kazandırırken, izleyiciye de yenilikçi ve içten bir sanat deneyimi yaşatacak.
You Can Never Break Me · Loli
Bakırköy Underground’dan eRmano ve Gülşah Erol !!
Bu özgün seri; sanatı erişilebilir, üretimi kolektif ve deneyimi çok katmanlı kılmayı amaçlıyor. İstanbul’un kültürel damarlarında yeni bir soluk olacak bu proje, hem sanatseverleri hem de sanatçıları aynı çatı altında buluşturacak.
Etkinlik, sponsorların ve sanat dostlarının desteğiyle hayata geçmeye hazırlanıyor. Bu çağdaş buluşmanın bir parçası olmak isteyen tüm kurum ve bireyler iş birliği için davet ediliyor.
Art and Music Gathering Every Sunday in Istanbul: A New Interdisciplinary Event Series Begins
Istanbul, with its multicultural texture and dynamic energy, continues to host every field of art. Now, a new series of events that will leave an important mark on the cultural map of the city has begun.
Bringing together local and international amateur and professional musicians, visual artists and interdisciplinary producers every Sunday, this special concert and exhibition series will offer a multi-faceted, day-long art experience. Participants will both play and interact with the audience in an atmosphere where music and visual arts are intertwined.
The event will not only be a stage or a gallery, but also a vibrant creative space where artists from different disciplines will come together to develop joint performances, collaborate and talk. With content that changes every week, the event will give visibility to young talents while providing the audience with an innovative and sincere art experience.
Art and Music Meeting Every Sunday in Istanbul
This unique series aims to make art accessible, production collective and the experience multi-layered. This project, which will be a breath of fresh air in the cultural veins of Istanbul, will bring together both art lovers and artists under the same roof.
The event is getting ready to be realized with the support of sponsors and friends of art. All institutions and individuals who want to be a part of this contemporary meeting are invited for cooperation.
“Ce n’est pas parce que je suis une femme que je dois me sentir obligée, surtout par le regard des autres, à m’engager dans des BD forcément féministes. Je ne veux qu’on me limite à : c’est une autrice qui parle des femmes.“
De par son pseudonyme (oui ce n’est pas son vrai nom!), Brouette Hurlante surprend son monde. De par son style qui accapare l’étrange, Brouette Hurlante façonne un univers personnel. De par ses histoires, Brouette Hurlante narre le présent et ses failles. Le rire se mêle au macabre, l’exercice de style côtoie le dessin classique.
Depuis plusieurs numéros, Brouette Hurlante s’installe dans les pages de Métal Hurlant. Ce qui se ressemble s’assemble…
En échangeant, Brouette Hurlante parle de sa passion pour le cinéma, les écrits de Lovecraft et les illustrations bizarres du couple noir Jean-Michel Nicollet et Kelleck.
Brouette Hurlante, 2024
Entretien avec la dessinatrice Brouette Hurlante
leparatonnerre.fr
Êtes-vous donc condamnée à une certaine fantaisie ?
Cela sonne comme une tragédie grecque ! Mais je n’ai rien à voir avec Prométhée ou Sisyphe (rires). Mais oui, il y a de la fantaisie et aussi une mise à distance. Une brouette, ça ne représente personne et ça n’appartient à aucun genre. Je ne souhaite pas être assignée à des thématiques que je n’aborde pas nécessairement ou alors de manière liminaire. Ce n’est pas parce que je suis une femme que je dois me sentir obligée, surtout par le regard des autres, à m’engager dans des BD forcément féministes. Je ne veux qu’on me limite à : c’est une autrice qui parle des femmes. C’est très restrictif ! Bien sûr que j’en parle, mais ça ne viendrait pas à l’idée que les gens ramènent systématiquement un auteur homme à ses personnages hommes. Être femme traverse mes BD, tout autant que le fait d’être simplement une humaine. On a souvent tendance à lier le genre de l’artiste au contenu de sa BD, c’est un automatisme qui me dérange. Mon pseudo m’épargne, entre autres, ce genre de considération. Même si paradoxalement, je l’explique souvent, alors je me piège à mon propre jeu peut-être !
Vous êtes une passionnée de cinéma. Il y a de la mise en scène dans vos dessins tout comme des hommages au 7ème art. Les films vous transportent-ils plus que la bande dessinée ?
Pas du tout. J’aime le cinéma car c’est un art très complet entre l’image en mouvement, la narration, le son, le montage, etc. J’adore l’enseigner d’ailleurs. Cependant, il y a de véritables différences entre le cinéma et la bande dessinée. Et le premier est pour moi plutôt un complément nutritif. La BD, l’illustration, le dessin, c’est l’art que j’aime pratiquer, en plus de le dévorer.
Brouette Hurlante, 2024
Les Humanoïdes Associés – Humanoids
–Créé en 1974 par Moebius, Druillet et Dionnet, Métal Hurlant est de retour sous la forme d’un mook de presque 300 pages. À la fois panorama de l’imaginaire et terrain de jeu pour les auteurs, Métal Hurlant, aussi éclectique qu’inventif, vous emmène vers d’étranges horizons.–
Disponible en kiosque, librairie et par abonnement su >> abonnement
Brouette Hurlante, 2024
Métal Hurlant a-t-il toujours été une référence ?
Être publiée chez Métal c’est pour moi le top et en même temps un rêve de gamine qui se réalise. Le rédacteur-en-chef actuel Jerry Frissen avec toute l’équipe des rédacteurs et des éditeurs réalisent un excellent travail. Ils ont la volonté et la capacité d’ouvrir de grands champs et les portes du magazine à de nouveaux artistes. Ce n’est pas un exercice facile dans le monde de la bande dessinée où la production est massive, la pression des éditeurs, les nouveaux formats, genre Web Toons etc. L’équipe de Métal arrive à alimenter cette nouvelle âme de Métal Hurlant et lui insuffler une identité propre.
Dans le numéro sur les Monstres, vous avez écrit « Trophées ». Vous avez aimé l’exercice ?
J’ai adoré, en particulier parce que je suis une grande fan du film « Massacre à la tronçonneuse » (1974) et parce que c’était une carte blanche.
J’ai toujours eu l’habitude d’écrire même si je n’ai pas le réflexe de publier forcément. J’aime également l’illustration car c’est aussi une forme de narration. Selon moi, l’écriture c’est ce premier processus de la bande dessinée, qui se fait à la fois en images et en mots, c’est quelque chose de fascinant et merveilleux je trouve.
Comment les idées vous viennent ?
Pour trouver la bonne histoire, il faut accepter que le bon moment de création s’inscrive dans un processus parfois fulgurant et parfois très lent. J’ai toujours un carnet avec moi afin de noter les idées qui me viennent subitement. Puis je laisse murir les projets (une semaine voire une année). Il me faut du temps et heureusement Métal Hurlant et mon éditrice Cécile Chabraud sont patients.
Je ne suis jamais seule dans le processus de création.
Brouette Hurlante, 2024
Au même titre que « Massacre à la tronçonneuse » où l’absurde est omniprésent, la vie repose également sous des situations extrêmes ou impossibles, avec des glissements qui mènent l’humain à l’indicible ou l’intolérable.
Les animaux sont-ils une vraie inspiration ?
Oui. Des thèmes comme le sauvage ou le domestique me passionnent. Finalement, je ne ramasse que ce que le réel apporte.
« Minou Minou » votre histoire dans le hors-série Métal Hurlant spécial chats est-elle une autobiographie ?
Pas du tout. Je l’ai dédicacée à ma cousine qui travaille dans une association qui accompagne la réinsertion d’hommes condamnés pour des violences conjugales. Je respecte infiniment toutes ces femmes invisibilisées, parfois elles-mêmes résilientes, justes et droites, qui travaillent à pardonner, à intégrer et respecter la justice. Quand j’écoute les histoires de travailleurs sociaux, leur quotidien, je trouve leur foi en l’humanité admirable. Cela m’a inspiré une partie de l’histoire de « Minou Minou », mais j’ai eu envie d’ajouter de l’impartialité et de l’injustice. D’aller quelque part totalement à contresens de tout ça et basculer dans le body horror, l’instinct de survie frappe tôt ou tard, de manière très radicale. Au même titre que « Massacre à la tronçonneuse » où l’absurde est omniprésent, la vie repose également sous des situations extrêmes ou impossibles, avec des glissements qui mènent l’humain à l’indicible ou l’intolérable.
Les grands auteurs de bande dessinée tels que Philippe Druillet, dont je suis une très grande fan, ont su traiter ces aspects.
Trina Robbins
Cette artiste majeure n’a pas eu (et n’a toujours pas) la reconnaissance qu’elle mérite. Évidement je vous conseille de lire Last Girl Standing en écoutant Joni Mitchell ou Doja Cat, de feuilleter ses BD et voir à quel point elle influence encore des artistes de tous poils.
Trina Robbins n’est plus de ce monde, celui de chair et de poils, de body Lycra et de lovejuice, de perruques et de fluides en tous genres. Un monde grouillant joyeusement (ou pas) de personnages interlopes et autres trucbidules en -lopes. Car Trina n’avait pas la langue dans sa poche et visiblement, elle aimait résolument (et gouluement) les humain.e.s avec leurs travers, leurs vices et vertus.
Mais Trina Robbins reste éternellement dans un monde de papiers, celui dont on se lèche la pulpe du doigt pour le feuilleter, celui dans lequel on taille à grands coups de ciseaux des robes, des bikinis ou des armures à des paper-dolls. Un monde où cohabitent des humains de tous genres, au sens propre comme au sens figuré.
Brouette Hurlante, tribute to Trina Robbins, 2024
Comment avez-vous imaginé l’enquête des lectrices d’Ah ! Nana – hommage à la dessinatrice Trina Robbins aujourd’hui disparue ?
Je crains, vu le peu d’hommages qui lui ont été rendus, que sa disparition ne lui donne pas la visibilité qu’elle mérite, en France en tout cas. A travers cette illustration, je voulais mettre en avant cette merveilleuse artiste. Elle est intrépide dans son traits, ses sujets, sa manière de poser le quotidien de personnages que la société veut rendre invisible, et en faire des personnages forts et attachants. Quand on regarde une BD comme « Hedy la pute », republiée dans le Métal Hurlant spécial Ah !Nana, c’est incroyablement contemporain, piquant, drôle et touchant. Mais si peu de gens la connaissent. Trina Robbins a pourtant fait partie des autrices (tout comme Nicole Claveloux ou Julie Doucet) qui même si elles ont été invisibilisées sont les fondations du « matrimoine » de la BD et du Fanzine et continuent a influencer de nombreux artistes.
J’ai été de plus ravie de participer à cet hors-série car un hommage a aussi été rendu à une artiste que j’aime beaucoup : Keleck. Elle a d’ailleurs réalisé une couverture de Métal que j’adore. Cette femme au sourire étrange et carnassier donne envie de se faire croquer par elle. Voilà encore une grande artiste dont on ne parle pas assez.
MÉTAL HURLANT 12
Want Metal Hurlant beamed directly to your brain on a quarterly basis? Check out our exclusive subscription offers.
LOVE AND CRAFT de Brouette Hurlante est à lire dans MH•12 disponible en kiosque, librairie et par abonnement !
Lorsqu’on illustre H.P. Lovecraft, y’a-t-il des limites ?
Son écriture est difficile car très nébuleuse et paradoxalement sa lecture nous donne des images très nettes, parfois même olfactives ou sonores ! Pourtant Lovecraft ne décrit rien précisément. Seule l’ambiance, l’ensemble de la narration attise l’imagination du lecteur. Par conséquent, il est vraiment difficile de représenter en images les histoires de Lovecraft, car chacun y projette sa propre vision ou vérité.
Pour le Pop Icons sur Lovecraft, j’ai choisi d’illustrer en noir et blanc la nouvelle « La Couleur tombée du ciel » (1927) car c’est pour moi l’un des plus beaux textes de science-fiction qui, à un moment dans le récit, met en scène une couleur impossible à représenter et pourtant qu’on est tous capables d’imaginer. J’ai aimé cette ambiance crépusculaire et bucolique, l’Horreur qui nait dans les entrailles de la ruralité, je trouve ça génial.
L’autre nouvelle est « Horreur à Red Hook » (1927) probablement l’un des textes le plus ouvertement xénophobe de Lovecraft. Il y a une vraie question actuellement sur le rapport entre l’œuvre et l’artiste, c’est aussi passionnant que complexe et délicat comme sujet. C’était donc compliqué, car j’ai dû dessiner cette ambiance tordue et imprégnée par la peur poisseuse de l’auteur, une peur panique et déraisonnée tournée vers l’autre, sans adhérer à ce biais.
Le Temple interdit, 2023
“Le Temple interdit- Le Porno dont vous êtes le héros” a-t-il été un exercice sérieux ou un certain jeu (ré)créatif avec Shadow?
Totalement récréatif ! Mais quand on fait des projets de fanzine et donc de l’auto-édition, ça ne veut pas dire qu’on n’est pas exigeant ! Surtout pour l’érotisme, qui est un objet vraiment délicat. J’adore l’illustration érotique, même si ça manque encore de femmes. Je parle d’artistes…pas de modèles ou de personnages ! Pour ce projet, on s’est dit qu’on allait fabriquer quelque chose qui puisse se lire/jouer seul.e ou à deux, en moins d’une heure. On voulait quelque chose qui puisse être drôle sans être vulgaire, un imaginaire qui titille avec légèreté, tout en faisant référence aux livres cultes : le livre dont vous êtes le héros. On est très fans tous les deux des « BD cul » édités par les Requins Marteaux, cette collection est fabuleuse, je ne me lasse pas de les relire. Je suis aussi une inconditionnelle de la collection « Patte de Mouche » de l’Association. L’objectif c’était d’être dans l’esprit de l’un et le format de l’autre, on est très ambitieux ! Finalement, ce fanzine est un peu plus grand que prévu, mais on a essayé de garder un récit assez serré. C’est un projet récréatif mais finalement très exigeant. On travaille sur le prochain, j’espère qu’on va arriver à le mener à terme…car le précédent ne s’est pas fait sans étincelles ! J’adorerais inviter des auteurices pour faire une petite collection, alors l’idée est là, tapie dans l’ombre dans un coin de ma tête, je ne doute pas qu’elle saura ressurgir à un moment ou ce sera possible de lui donner une plus grande ampleur.
C’est quelque chose de plus personnel que je développe pour un projet de livre avec Ben Sanair, un artiste sérigraphe. Je souffre de maladies chroniques. Afin de rendre la douleur moins insupportable, sur les conseils d’un soignant, j’ai pris la décision de l’illustrer formellement, d’en suivre les contours, les couleurs. Ainsi je rationnalise mes maux. J’ai souhaité que ça prenne la forme d’un herbier, qui est un objet qui m’intéresse beaucoup. Je voulais aussi que ça se rapproche des dessins d’observation botanique que l’on retrouve aussi bien en occident qu’en extrême orient.
Même si je ne suis jamais allée au Japon – c’est un pays qui m’inspire beaucoup graphiquement. Enfin, j’y suis beaucoup allée avec les livres ! Les artistes du XIXème siècle comme Tsukioka Yoshitoshi, tout autant que Junji Ito à notre époque ont le don de rendre beau des aspects horrifiques voire répugnants tels que la mort et la guerre, la douleur aussi.
Bureau de Brouette Hurlante
Quels sont vos projets ?
J’espère que Métal Hurlant va continuer à me faire confiance (rires) pour publier encore longtemps chez eux.
Je continue aussi de travailler avec la Septième obsession, Pop Icons. J’essaye de toujours laisser de la place au fanzine, mais ça demande beaucoup de travail…et avec les humains, le collectif est chronophage !
On verra bien, mais tant que je me sens libre d’explorer des idées ou des formes graphiques, de faire des expériences et de continuer à rencontrer des artistes avec qui échanger, tout ira bien !
Le jeudi 8 mai, le Sterput accueillera deux figures emblématiques de l’underground graphique depuis le début des années 90 : Fredox et Laetitia B pour leur exposition
Mystères de l’harmonie du couple à l’ère atomique
Quand : du jeudi 8 mai 2025 au dimanche 15 juin 2025 Vernissage : jeudi 8 mai 2025 / À quelle heure : 18h-21h Où : Place du Jeu de Balle 68, 1000 Bruxelles Combien : Entrée libre / d’infos :Voir l’event FB
FREDOX
Fredox
Les photomontages de Fredox, réalisés principalement sur machine bistouri-photoshop, s’apparentent à une fusion iconographique malade où se mêlent propagande publicitaire et insectes électroniques, guerres des tranchées et sectes atomiques, délires techno-scientifiques et pornographie malsaine, corpus médical industriel déviant et limaces tatouées. Un cut-up graphique dérangé mais néanmoins coloré et souvent drôle.
Né en 1968, l’artiste vit et travaille comme graphiste à Paris. Les images de Fredox apparaissent dans le «mythique» graphzine Stronx, dans les années 90 ; il rejoint ensuite le collectif et la maison d’édition du Dernier Cri (dont il est le président depuis une quinzaine d’années) et y fait des livres, du cinéma d’animation, des concerts sous le personnage de Satanox, et participe aux ouvrages collectifs ainsi qu’aux diverses expositions internationales. Il participe également, sporadiquement, à divers projets comix ou pour le rock’n’roll radioactif.
L’artiste a exposé en solo à Paris (La Cantada), à Lyon (Chez Marquis), à Poitiers (Confort Moderne). Il a exposé en collectif avec le Dernier Cri depuis 1996 à travers la France, en Europe mais aussi, le Canada, les USA, le Japon, l’Amérique latine.
FREDOX
➤ 𝐕𝐄𝐑𝐍𝐈𝐒𝐒𝐀𝐆𝐄 : Jeudi 8 mai de 18h à 21h en présence des artistes.
➤ 𝐄𝐗𝐏𝐎𝐒𝐈𝐓𝐈𝐎𝐍 : Du 8 mai au 15 juin 2025 aux horaires d’ouverture de la galerie (du vendredi au dimanche 11h-18h)
Laetitia B
Laetitia B
Laetitia Brochier est née en 1971. Elle vit et travaille en tant que graphiste-textile à Paris. Les images de Laetitia Brochier, mix d’images numériques et de peinture, sont fabriquées à partir de tout ce qu’elle a pu accumuler au fil du temps lors de ses pérégrinations : images d’enseignes et de peintures murales, d’affiches accumulées sur les murs, de plaques signalétiques, photos de voitures, camions et autres moyens de transports, de matières toxiques, illustrations de livres pour enfants, de manuels scolaires ou de propagande religieuse, emballages de jouets ou d’autres objets industriels, représentations sous toutes formes de dieux, d’humains ou d’animaux, bref tout ce que la vie quotidienne offre à un regard occidental et curieux.
Mystères de l’harmonie du couple à l’ère atomique
Autour de l’expo
Entrez dans la grande histoire du photomontage ! L’atelier Fotoshoppe Unplugged est animé par Fredox et Laetitia B à l’occasion de leur exposition Mystères de l’harmonie du couple à l’ère atomique se tenant au Sterput du 8 mai au 15 juin 2025.
Fredox et Laetitia B pratiquent le photomontage depuis de nombreuses années (Stronx, Le Dernier Cri…). À l’aide de simples ciseaux, de colle, de livres et de revues découpées, détournez des images et créez des univers insolites. Fabriquez un photomontage qui étonnera vos ami·es. !
Certifié sans ordinateur, sans logiciel et sans IA. Succès garanti par les laboratoires Stronx.
“Her sanatçı az çok sapkındır. Az ya da çok, örtük ya da görünür bir sapkınlığın kaçınılmaz ve verimli olduğuna inanırım. Tonları, miktarları, çeşitleri olan türlü türlü çizgi dışı eğilimin beslediği “kirli” bir su akıyor benim de içimde ve bununla yüzleşmekten korkmuyorum.”
Karikatürist, ressam, heykeltıraş Bahadır Baruter’in Ruhaltı dizisi, bir kuşağın “ruh” dünyasını derinden etkilemiştir. Kimilerinin editörü de olduğu dergilerde yayımlanmış karikatürlerinde bir kara mizah üslubu geliştiren, yeraltından bakan, tabulara dokunan sanatçı, benzer dönemlerde başlayıp sürdürdüğü Ruhaltı dizisinde çok daha karmaşık taramalar ve incelikle tasarlanıp işlenmiş metamorfoz kompozisyonlarıyla dergi ciltlerinde özerk bir alan açmıştır. Ruhaltı, tekstüel bir eşlik gerektirmeyen, özel bir grafik okuma ve bu okumayı olanaklı kılan özel bir hafıza talep eden yapısıyla zaman içinde içinde yer aldığı dergilerden ayrılıp kült statüsü kazanmış ve kitaplaşmıştır.
Baruter ‘Ruhaltı’ Flaneur 2024
Atölye Ziyaretleri: Bahadır Baruter, 2022
Baruter ‘Ruhaltı’ Flaneur 2024
Ruhaltı saf sürrealizmi ve poetik “karanlığı” ile Franz Kafka’nın devamı gibidir.
Baruter’in Ruhaltı ile açtığı hat, her şeyden önce “dönüşmekte” olan bir evrene bizatihi bu dönüşüme, başkalaşmaya katılarak “içeriden” bir bakış atma cesareti açısından, öncüdür. Çoğu Ruhaltı “macerasının” kahramanı ya dergi okuyan ve dönüşümler tetikleyen bir Okur figürü ya da bizzat sanatçının kendisidir. Merkezdeki kahraman kim ya da ne olursa olsun bir Ruhaltı epizodu, her panelinde tekinsizlik, düzensiz gibi görünen ama kendi estetik/etik tutarlılığı içinde metamorfoza uğrayan, başka imgeler ve şeylerle birleşip ayrılan, ortaya çıkan ya da kaybolan sayısız temsil içerir. Ruhaltı saf sürrealizmi ile Salvador Dali’nin, bembeyaz fonlarda cereyan eden olayları resmetse bile mutlak poetik “karanlığı” ile Franz Kafka’nın devamı gibidir. Sanatçının kendisini içinde resmettiği durumlardaki biçim değişiklikleri sanatını ve yaratıp yok ettiği tarzların işleyiş biçimlerini de, eserin kendisi ile deşifre etmektedir sanki. Sadece Türkiye resim sanatında değil, Ruhaltı, bu özelliğiyle dünya çapındadır: Aynı anda hem kendisi olan hem de -bir aracı elitler ordusuna gereksinim duymaksızın- kendisinin deşifresini yapan eser. 1990’ların ortalarından 2000’lerin sonlarına dek süren bu sürrealist macera, ilk Ruhaltı sayfasının yayımlanmasının neredeyse 30. yılında, standart edisyonunun yanında numaralandırılmış limitli bir edisyonuyla da, Flaneur Books etiketiyle raflardaki yerini şimdiden aldı.
Baruter, resimlerinde lanetli tapınaklar olarak gördüğü evlerin derinlerine tekinsiz bir yolculuk yapıyor.
Baruter ‘Ruhaltı’ Flaneur 2024
Bahadır Baruter’in ‘Evim Evim Güzel Evim’ resim sergisinin tanıtım videosu. Galeri X-ist, Mayıs 2014
Baruter ‘Mukadderat’ 2015, Silikon heykel, 130×35 cm / Photo by Yamanlıca, Bodrum Inspera 2024
“Tanrıyı bilirim, ama inanmam.”
Baruter ‘Mukadderat’ 2015, Silikon heykel, 130×35 cm / Photo by Yamanlıca, Bodrum Inspera 2024
“Kötü kalpli sanatçı yoktur; varsa da şayet mutlaka sanatçı görünümlü bir tüccar, politikacı ya da züppenin tekidir ve dikkatli bakarsan kendinihemen eleverir.“
Baruter ‘Ruhaltı’ Flaneur 2024
“İyi sanat ne meşrulaştırır, ne de özendirir; sadece kırarak yansıtır, teşhir eder ve buradan suç çıkmaz. Ancak banal sanat suçlu pozisyona düşer, iyi sanat her zaman masumdur.”
Bağımsız müziğin güçlü seslerinden Selin Baycan, ilk albümü “Aşina” ile 19 Mart’ta Babylon’da.
Gönlümüzde derin sızılar bırakan şarkılarıyla tanıdığımız Selin Baycan, 2019 yılından beri yayımladığı kayıtlarını nihayet ‘Aşina’ isimli albümünde bir araya getirdi. 19 Mart’ta düzenlenecek olan albüm lansman gecesinde Kalben, Yasemin Mori, Brek gibi sevilen müzisyenler de sanatçıya eşlik edecekler.
Avcumdaki çizgiler Silinirse ne farkeder Aynalara çarpa çarpa Büyütür bu sır beni
Aşinayım ezelden Aşinayım ezelden Aşinayım ezelden Bu acıya
Yönetmenliğini Elif Tekneci’nin, sanat yönetmenliğini Nur Şevval Yılmaz’ın üstlendiği videoda ayrılık ânının ve henüz yanıtlanmamış soruların kederiyle baş başa kalıyoruz. Renkler kaybolmuş, sesler susmuş, bir devir kapanmış. Artık aynaya, kendimize bakıyoruz. “Kaybolan Ne Var”ı şimdiden loop’a aldık bile; özlemle beklediğimiz sonbaharımıza arkadaş olacak gibi görünüyor.
LÖPÇÜK 